Wybór i Wymagania Butów Strażackich ze Szczególnym Uwzględnieniem Ochrony Elektrycznej

Wybór odpowiednich butów strażackich to absolutna podstawa bezpieczeństwa i komfortu podczas każdej akcji. Jako strażak z wieloletnim doświadczeniem, wiadomo, jak wiele zależy od dobrze dobranego obuwia. Prawidłowo dobrane buty strażackie to gwarancja ochrony, stabilności i mobilności na terenie akcji, minimalizując ryzyko urazów i zwiększając efektywność podczas działań ratowniczo-gaśniczych.

Dobre buty strażackie to nie tylko element wyposażenia, to inwestycja w zdrowie i bezpieczeństwo. Muszą one spełniać szereg norm, które będą chroniły strażaków w czasie różnych akcji - od pożarów, przez podtopienia, po akcje z materiałami niebezpiecznymi. Obuwie to ma za zadanie chronić przed urazami, wysokimi i niskimi temperaturami, wilgocią, poślizgiem, a także przed prądem elektrycznym.

Kluczowe Cechy Ochronne i Materiały

Obuwie strażackie musi być dostosowane do różnorodnych warunków pracy, w jakich działają ratownicy. W tym celu stosuje się materiały i rozwiązania technologiczne zapewniające kompleksową ochronę.

Odporność na Ekstremalne Warunki

• Odporność na wysokie temperatury: Buty muszą chronić stopy przed ekstremalnymi temperaturami. Należy wybierać modele z materiałów, które skutecznie izolują od ciepła. Nowoczesne materiały typu Kevlar czy Nomex chronią przed wysoką temperaturą i są bardzo wytrzymałe.
• Odporność na ścieranie: W trakcie akcji strażackiej buty są narażone na kontakt z różnymi powierzchniami. Należy postawić na trwałe materiały, które wytrzymają intensywne użytkowanie. Dobrym wskaźnikiem jest test Martindale’a - im wyższa liczba cykli, tym większa odporność na ścieranie.
• Odporność chemiczna: Buty powinny być odporne na działanie substancji chemicznych, z którymi strażak może mieć kontakt podczas akcji. Należy szukać informacji o odporności na oleje, kwasy i zasady.
• Wodoodporność: Obuwie musi chronić przed wilgocią, ponieważ strażacy często wykonują swoje prace w trudnych warunkach przez wiele godzin. Buty powinny być wykonane z materiałów wodoodpornych, ale jednocześnie umożliwiających skórze oddychanie.

Ochrona Mechaniczna i Antypoślizgowa

• Wzmocnienia chroniące przed urazami mechanicznymi: Podnosek, wykonany ze stali lub kompozytu, powinien spełniać normę EN 12568, która określa wymagania dotyczące odporności na uderzenia i zgniecenia. Stalowa wkładka w podeszwie chroni przed wszelkimi przebiciami.
• Antypoślizgowe spody: Podeszwa powinna zapewniać dobrą przyczepność na różnych powierzchniach - od śliskich, mokrych podłóg po nierówne, zniszczone powierzchnie. Oznaczenie SRC potwierdza, że podeszwa spełnia wymagania dotyczące antypoślizgowości na podłożu ceramicznym pokrytym roztworem laurylosiarczanu sodu (SLS) i na podłożu stalowym pokrytym glicerolem.
• System stabilizacji kostki: Dodatkowe wzmocnienia w okolicach kostki, takie jak panele boczne lub specjalne konstrukcje stabilizujące, zmniejszają ryzyko skręceń i zwichnięć.

Wykorzystywane Materiały w Konstrukcji

W konstrukcji butów strażackich wykorzystywane są wyjątkowe tworzywa, takie jak skóra (często bydlęca), która przepuszcza powietrze, jest miękka, silnie absorpcyjna i dostosowuje się do kształtu stopy. Materiały typu Kevlar, czy Nomex chronią przed wysoką temperaturą i są bardzo wytrzymałe. Często stosowana jest również stalowa podeszwa. Obuwie dla strażaków jest również wykonywane z gumy, ponieważ ten materiał chroni przed przesiąkaniem wody, ale także izoluje przed porażeniem prądem.

Przykładem zaawansowanego obuwia są buty PLUTO - model wciąganych butów strażackich z membraną GORE®. Wyróżniają je idealnie wyprofilowane wkładki ORTHOLITE®Air, zapewniające doskonały komfort użytkowania oraz najwyższej jakości bydlęca skóra, gwarantująca doskonałą wentylację. Buty PLUTO zostały wykonane z trudnopalnej, hydrofobowej i wodoodpornej skóry bydlęcej o grubości od 2,5 mm do 2,7 mm. Zapewniają ochronę przed zimnem (zmiana temperatury wewnątrz buta o 10°C po 30 minutach w -17°C) oraz doskonałą izolację przed ciepłem (wzrost temperatury do 42°C po 40 minutach w 250°C). Wierzchnia warstwa butów jest odporna na przecięcie ostrymi przedmiotami, a podeszwa TEX® jest odporna na przebicia do 1000J. Podeszwy butów PLUTO, wyprodukowane z użyciem innowacyjnej technologii wtryskiwanej gumy o zmniejszonej palności i podwójnej gęstości, doskonale amortyzują, są antystatyczne, antypoślizgowe i odporne na temperaturę nawet 300°C. Dodatkowo posiadają boczne uszy ułatwiające wkładanie, elastyczne wszycia oraz elementy odblaskowe.

Komfort i Ergonomia Użytkowania

Komfort to nie luksus, to konieczność. Długotrwałe akcje wymagają obuwia, które nie powoduje otarć i zapewnia odpowiednią amortyzację. Nowoczesne technologie umożliwiają lepsze dostosowanie obuwia do kształtu stóp, co prowadzi do zwiększenia komfortu w trakcie wykonywania obowiązków zawodowych.

• Amortyzacja: Dobra amortyzacja zmniejsza obciążenie stawów i kręgosłupa podczas długotrwałego stania i chodzenia. Podeszwa środkowa powinna być wykonana z materiałów absorbujących wstrząsy, takich jak poliuretan lub EVA.
• Wentylacja: Odpowiednia wentylacja zapobiega przegrzewaniu się stóp, powstawaniu otarć i odcisków, oraz zwiększa komfort użytkowania. Należy wybierać modele z membranami oddychającymi, takimi jak Gore-Tex® lub Sympatex®.
• Elastyczność: Elastyczne buty pozwalają na swobodne ruchy i zmniejszają ryzyko urazów. Podeszwa powinna być wystarczająco elastyczna, aby zginać się podczas chodzenia.
• Dopasowanie: Kluczowe jest właściwe dopasowanie rozmiaru buta. Zbyt ciasne buty mogą powodować otarcia i dyskomfort, a zbyt luźne - zwiększać ryzyko urazów. Zawsze należy dokładnie zmierzyć długość stopy i porównać ją z tabelą rozmiarów producenta.

Normy i Certyfikacja Butów Strażackich

Przed zakupem butów strażackich zawsze należy sprawdzać certyfikaty i wyniki testów. Upewnienie się, że dany model posiada certyfikaty wydane przez uprawnione instytucje, jest gwarancją, że spełnia on wymogi dotyczące odporności na wysokie temperatury, działanie chemikaliów oraz mechaniczną wytrzymałość. Należy poprosić dostawcę o udostępnienie raportów z niezależnych badań oraz sprawdzić wyniki testów odporności na ścieranie, elastyczności i oddychalności materiałów. Obuwie powinno posiadać odpowiednie oznakowanie i deklarację zgodności.

Klasyfikacja Obuwia dla Strażaków (PN-EN 15090:2012)

Zgodnie z normą PN-EN 15090:2012 obuwie dla strażaków może być zaklasyfikowane do jednego z trzech typów, zależnie od przeznaczenia:

1. Typ 1: Obuwie przeznaczone do ogólnych akcji ratowniczych i zwalczania ognia na polach uprawnych, pastwiskach oraz w lasach.
   • Dopuszczalne modele: B (trzewiki), C (buty do połowy łydki), D (buty do kolana) oraz w przypadku obuwia klasyfikacji II, również model E (buty z przedłużoną cholewką).
   • Może nie zapewniać ochrony palców stopy i nie mieć wkładki chroniącej przed przekłuciem.
2. Typ 2: Obuwie odpowiednie do ratowniczych akcji gaśniczych w budynkach i innych pomieszczeniach zamkniętych, w tym pojazdach i na statkach.
   • Dopuszczalne modele: C (buty do połowy łydki), D (buty do kolana) oraz w przypadku obuwia klasyfikacji II, również model E (buty z przedłużoną cholewką).
   • Powinno być zaopatrzone w podnoski bezpieczne i wkładkę odporną na przekłucie.
3. Typ 3: Obuwie całogumowe i całotworzywowe o modelu C, D lub E, przeznaczone głównie do stosowania w sytuacjach zagrożenia kontaktem z niebezpiecznymi materiałami.
   • Powinno być zaopatrzone w podnoski bezpieczne i wkładkę odporną na przekłucie.
   • Powinno być odporne na działanie związków chemicznych (na degradację i mieć co najmniej 1 poziom odporności na przenikanie dla co najmniej trzech produktów chemicznych wymienionych w normie PN-EN 13832-3:2007).

Dodatkowe wymagania normy PN-EN 15090:2012 obejmują:

• Odporność na płomień i ciepło promieniowania: Czas następczego spalania płomieniowego i czas następczego żarzenia wierzchu i podeszwy nie powinny być dłuższe niż 2 sekundy, a obuwie po badaniu powinno zachować swoją funkcjonalność. Czas przenoszenia ciepła (t24) przez wierzch, po poddaniu go działaniu strumienia cieplnego o gęstości 20 kW/m2, nie powinien być krótszy niż 40 sekund.
• Izolacyjność cieplna (HI):
  • HI1: Najniższy poziom, dla obuwia typu 1, odpowiadający temperaturze podłoża 150 ºC. Temperatura na górnej powierzchni podpodeszwy powinna być mniejsza niż 42 ºC po 30 minutach kontaktu.
  • HI2/HI3: Wyższe wymagania dla obuwia typu 2 i 3. Temperatura na górnej powierzchni podpodeszwy powinna być mniejsza niż 42 ºC po 10 minutach od umieszczenia obuwia na płycie o temperaturze 250 ºC. Poziomy HI2 i HI3 różnią się wymaganym całkowitym czasem kontaktu z podłożem o temperaturze 250 ºC (odpowiednio 20 min i 40 min), podczas którego nie powinny powstać zmiany dyskwalifikujące obuwie.
• Właściwości elektryczne: Niezależnie od typu, obuwie dla strażaków powinno spełniać określone wymagania w zakresie właściwości elektrycznych, absorpcji energii w obszarze pięty, odporności podeszwy na kontakt z gorącym podłożem oraz konstrukcji i urzeźbienia podeszwy.
• Wodoodporność obuwia skórzanego: Obuwie skórzane (typy 1 i 2) powinno być odporne na wodę, tzn. zarówno wierzch, jak i spód oraz połączenie między nimi nie powinny ulegać przemakaniu.

Oznakowanie obuwia powinno zawierać znak graficzny przedstawiony na rys. 1 (o wielkości co najmniej 30 mm x 30 mm, umieszczony w widocznym miejscu na zewnętrznej stronie obuwia) oraz symbol składający się z odpowiednich liter i cyfr, oznaczający spełnienie wymagań normatywnych odpowiednich do typu obuwia i właściwości elektrycznych.

Ogólne Kategorie Obuwia Ochronnego (PN-EN ISO 20345/20346/20347)

Obuwie ochronne najczęściej chroni przed kilkoma rodzajami zagrożeń jednocześnie. Stopień ochrony zależy od materiałów, konstrukcji i wyposażenia w elementy dodatkowe (podnoski, wkładki antyprzebiciowe, ochrony śródstopia, kostki). Obuwie o cechach ochronnych dzieli się na:

• Obuwie bezpieczne (S - safety) (PN-EN ISO 20345:2012): Chroni przed urazami, wyposażone w podnoski zapewniające ochronę przed uderzeniem z energią co najmniej 200 J i ściskaniem pod obciążeniem co najmniej 15 kN.
• Obuwie ochronne (P - protective) (PN-EN ISO 20346:2007): Posiada cechy ochronne łącznie z ochroną palców stopy za pomocą podnosków bezpieczeństwa, których wytrzymałość jest badana przy uderzeniu z energią 100 J i ściskaniu przy użyciu siły 10 kN.
• Obuwie zawodowe (O - occupational) (PN-EN ISO 20347:2012): Posiada cechy ochronne przeznaczone do ochrony przed urazami w miejscach pracy, gdzie nie jest wymagana ochrona palców stopy za pomocą podnosków. Często określane jako obuwie robocze.

Obuwie to, ze względu na materiał i technologię wytwarzania, dzieli się na:

• Klasyfikacji I: Wykonane ze skóry i innych materiałów, z wyłączeniem obuwia całogumowego lub całotworzywowego.
• Klasyfikacji II: Całogumowe (całkowicie wulkanizowane) lub całotworzywowe (całkowicie formowane).

Dostępne konstrukcje obuwia obu klasyfikacji to: typ A (półbuty), typ B (trzewik), typ C (obuwie do połowy łydki), typ D (obuwie do kolana), typ E (obuwie z przedłużoną cholewką).

Obuwie Elektroizolacyjne i Prąd Upływu (PN-EN 50321:2002)

Zgodnie z definicją podaną w normie PN-EN 50321:2002, obuwie elektroizolacyjne oznacza obuwie, które chroni przed porażeniem elektrycznym, zapobiegając przepływowi prądu rażenia przez ciało człowieka poprzez stopy. Obuwie to powinno być używane jednocześnie z innym elektroizolacyjnym sprzętem ochronnym, takim jak rękawice lub osłony.

Wymieniona norma dotyczy obuwia elektroizolacyjnego do prac przy instalacjach niskiego napięcia i wyróżnia klasy elektryczne:

• Klasa elektryczna 0: Do instalacji o napięciu znamionowym do 1000 V napięcia przemiennego i do 1500 V napięcia stałego.
• Wymaga się, aby napięcie wytrzymywane było równe 5 kV w przypadku obuwia klasy 00 i 10 kV w przypadku obuwia klasy 0.

Cecha elektroizolacyjności jest dla obuwia bezpiecznego, ochronnego i zawodowego cechą dodatkową. Obuwie to powinno spełniać wymagania podstawowe, ustalone odpowiednio w normach PN-EN ISO 20345, PN-EN ISO 20346 i PN-EN ISO 20347, oraz powinno przejść z wynikiem pozytywnym badania napięciowe i badania wytrzymałości elektrycznej właściwe dla danej klasy.

Badania Napięciowe i Wytrzymałości Elektrycznej

Podczas badania obuwia ocenia się wartość prądu upływu, doprowadzając napięcie probiercze zależne od klasy obuwia, oraz napięcie wytrzymywane. Przez napięcie wytrzymywane rozumie się określoną wartość napięcia, które wyrób, część lub element powinny wytrzymać bez wyładowania niszczącego, przebicia lub innego uszkodzenia elektrycznego podczas próby napięciem o danej wartości w określonych warunkach.

Obuwie elektroizolacyjne może mieć model konstrukcji typu A, B, C lub D. W przypadku modelu A wymaga się, aby odległość od podpodeszwy/wyściółki do najniższego punktu górnego brzegu cholewki, mierzona w części obcasa, nie była mniejsza niż 65 mm.

Oznakowanie Obuwia Elektroizolacyjnego

Zgodnie z normą PN-EN 50321:2002, oznakowanie obuwia powinno zawierać (oprócz informacji odnoszących się do oznaczenia obuwia, jego producenta, wielkości, norm odniesienia, dodatkowych właściwości ochronnych):

• Symbol podwójnego trójkąta.
• Klasę elektryczną.
• Numer serii lub partii.
• Miesiąc i rok produkcji.

Dodatkowo, na każdym egzemplarzu obuwia powinien znajdować się pasek lub miejsce umożliwiające oznaczenie daty rozpoczęcia użytkowania oraz daty okresowych badań elektrycznych obuwia.

Wpływ Uszkodzeń na Ochronę i Badania Okresowe

Na poziom ochrony podczas użytkowania mogą wpływać uszkodzenia obuwia, takie jak nacięcia, przecięcia, pęknięcia, przetarcia lub zanieczyszczenie produktami chemicznymi. Stąd konieczne są regularne przeglądy obuwia i rygorystyczne przestrzeganie instrukcji użytkowania.

W celu zachowania spójności pomiarowej, laboratorium wykonujące badania okresowe obuwia elektroizolacyjnego powinno stosować przyrządy pomiarowe mające ważne świadectwa wzorcowania. Należy wzorcować układ pomiarowy wysokiego napięcia (zwykle odpowiedni woltomierz z dzielnikiem napięciowym) stosowany do kontroli przykładanych napięć probierczych oraz miliamperomierz do pomiaru prądu upływu. Laboratorium powinno opracować odpowiednie procedury badawcze, wdrożyć je do stosowania oraz potwierdzić swoją biegłość w prowadzeniu tych badań.

Polskie Prawodawstwo Dotyczące Obuwia Strażackiego

Rodzime prawodawstwo w odniesieniu do obuwia strażackiego, ogranicza się zasadniczo do Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 kwietnia 2010 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania oraz Zarządzenia Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej Nr 9 z dnia 5 lutego 2007 r. w sprawie wzorców oraz szczegółowych wymagań, cech technicznych i jakościowych przedmiotów umundurowania, odzieży specjalnej i środków ochrony indywidualnej użytkowanych w Państwowej Straży Pożarnej.

Zgodnie z tymi aktami, buty strażackie powinny być wykonane z gumy lub skóry jako buty typu 2 lub 3 zgodnie z pkt 4.3 normy PN-EN 15090. Buty strażackie specjalne powinny być wykonane z gumy lub skóry w kolorze czarnym. Buty sznurowane powinny być wykonane jako typu C, a wsuwane jako typu C lub D. Minimalna wysokość wierzchu obuwia powinna być zgodna z wymiarami podanymi w poniższej tabeli:

Konserwacja i Wymiana Obuwia

Należy pamiętać o regularnej konserwacji oraz wymianie obuwia, aby utrzymać jego funkcjonalność i wydłużyć okres użytkowania. Systematyczne przeglądy pozwalają na wczesne wykrycie ewentualnych uszkodzeń, które mogłyby obniżyć poziom ochrony butów.

tags: #buty #strazackie #prad #uplywu