Przywileje i rola strażaka Ochotniczej Straży Pożarnej w Polsce

portalcenter.cl

Pożary, wypadki, udzielanie pierwszej pomocy - to tylko niektóre z sytuacji, w których wsparcie musi nadejść bardzo szybko. W dużych miastach działają jednostki Państwowej Straży Pożarnej (PSP), ale w mniejszych miejscowościach to inne osoby czuwają nad bezpieczeństwem mieszkańców. Mowa oczywiście o Strażakach Ochotnikach, którzy zwykle jako pierwsi docierają na miejsce zdarzenia. Bez nich nie można mówić o bezpieczeństwie poza granicami miast. Dlatego właśnie dziś przybliżymy ważną rolę, historię i przywileje OSP w Polsce.

Historia i rozwój Ochotniczej Straży Pożarnej

Sięgnijmy początków historii - pożary od zawsze były zagrożeniem dla ludzi. Dawniej ryzyko było jeszcze większe, ponieważ większość budynków budowano z drewna czy nawet strzechy, materiałów, które paliły się w mgnieniu oka. Wystarczyła mała iskra, aby w jednej chwili dom stanął w płomieniach. Z tego powodu już setki lat temu pojawiła się potrzeba istnienia osób, które będą walczyły z ogniem. Początkowo do dyspozycji były wiadra, woda i piasek.

Pierwsze jednostki strażackie, które tak naprawdę dały początek dzisiejszym Ochotniczym Strażom Pożarnym, powstały już w pierwszej połowie XIX wieku we wszystkich trzech zaborach. W Królestwie Polskim pierwsza Ochotnicza Straż Ogniowa została założona w 1864 roku w Kaliszu, natomiast w Galicji jej odpowiednik powstał rok później, w 1865 roku w Krakowie. W 1921 roku powstał Związek Floriański, który był początkiem organizacji strażackiej na skalę ogólnokrajową.

Zaangażowanie ochotników i ciągły, stopniowy rozwój jednostek strażackich sprawił, że dzisiejsza OSP jest bardzo ważną strukturą mniejszych społeczności. Remizy strażackie znajdują się w wielu małych miejscowościach, a ci, którzy należą do formacji OSP, niosą pomoc wszystkim mieszkańcom.

Rola i zadania Ochotniczej Straży Pożarnej

Członkowie OSP to ochotnicy, którzy przechodzą szkolenia, aby móc jeździć do akcji pożarniczo-ratowniczych. Pomagają w gaszeniu pożarów, ratowaniu ludzi i zwalczaniu skutków klęsk żywiołowych. Zgodnie z przepisami, OSP pełni również ważną rolę w ochronie ludności i obronie cywilnej. Jednostki działają z Państwową Strażą Pożarną (PSP) oraz innymi służbami. W Polsce aktualnie funkcjonuje ponad 16 tysięcy jednostek Ochotniczych Straży Pożarnej, z czego 5085 należy do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG).

Szersze spektrum działań OSP

Wyjazdy do akcji ratowniczych to jeszcze nie wszystko. Strażacy z jednostek OSP angażują się w wiele innych działań. Biorą udział w organizacji festynów i pikników strażackich, uczestniczą w uroczystościach lokalnych, świętach państwowych i religijnych. Co więcej, w swoich jednostkach jednoczą młodzież, która uwielbia Straż Pożarną i chciałaby związać swoją przyszłość z tym zawodem. Ochotnicy dają przykład Młodzieżowym Drużynom Pożarniczym (MDP), szkolą ich i przygotowują do udziału w zawodach sportowo-pożarniczych.

Oprócz wspomnianych kwestii, OSP przede wszystkim szkoli i uczy. Jednostki mogą organizować nauczanie w szkołach i przedszkolach o bezpieczeństwie pożarowym albo o udzielaniu pierwszej pomocy. Patrząc na różnorodność działań i to, jak wielkie znaczenie mają strażacy OSP w oczach ludności, można śmiało stwierdzić, że takim człowiekiem warto być.

Przywileje strażaka Ochotniczej Straży Pożarnej

Oprócz tego, że Strażak OSP czynnie uczestniczy w wielu akcjach ratowniczo-gaśniczych, może też korzystać z różnych przywilejów.

Zwolnienia od pracy

Przede wszystkim ochotnik może wziąć zwolnienie od pracy na czas akcji strażackiej. Co więcej, strażak OSP może skorzystać również ze zwolnienia, które obejmuje odpoczynek po akcji. Taki czas zwolnienia od pracy może ustalić osoba, która kierowała daną akcją. Kolejnym przywilejem jest zwolnienie od pracy w celu udziału w szkoleniach. Taki wymiar zwolnienia nie może jednak przekroczyć 6 dni w danym roku kalendarzowym. Przepisy dotyczące usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania zwolnień pracownikom reguluje Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej.

Świadczenie ratownicze

Jednym z ważniejszych przywilejów jest świadczenie ratownicze dla strażaków OSP. Na podstawie art. 16 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. prawo do tego świadczenia przysługuje strażakowi ratownikowi OSP, który czynnie uczestniczył jako członek OSP w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych (wymagany bezpośredni udział co najmniej raz w roku) przez co najmniej 25 lat (w przypadku mężczyzn) oraz 20 lat (w przypadku kobiet). Prawo do tego świadczenia przysługuje po osiągnięciu przez mężczyznę 65 roku życia, a przez kobietę 60 roku życia.

Świadczenie ratownicze przyznaje się na wniosek zainteresowanego złożony do komendanta powiatowego (miejskiego) PSP - tj. organu przyznającego, właściwego dla siedziby jednostki OSP, do której należy strażak ratownik OSP. Wypłata następuje miesięcznie, do 15. dnia każdego miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym przyznano świadczenie ratownicze (art. 18 ust. 51, ust. 1 ustawy). Wzór wniosku o przyznanie świadczenia określa rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 2 lutego 2022 r. (Dz.U. 2022 r. poz. 316) wydane na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r.

Ekwiwalent pieniężny i odszkodowania

Strażak należący do jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej nie otrzymuje stałej pensji. Za uczestnictwo w akcji ratowniczo-gaśniczej czy szkoleniu przysługuje tzw. ekwiwalent pieniężny. Jego wysokość ustalana jest, nie rzadziej niż raz na 2 lata, przez właściwą radę gminy w drodze uchwały i nie może przekraczać 1/175 przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto, ogłoszonego przez Prezesa GUS. Ekwiwalent pieniężny nalicza się za każdą rozpoczętą godzinę liczoną od zgłoszenia wyjazdu z jednostki OSP lub gotowości do wyjazdu w celu realizowania zadań, bez względu na liczbę wyjazdów w ciągu jednej godziny. W przypadku kandydata na strażaka ratownika OSP - za każdą rozpoczętą godzinę szkolenia.

Ustawa poszerza zakres zdarzeń, w następstwie których strażakowi ratownikowi OSP będzie przysługiwało m.in.:

• jednorazowe odszkodowanie w razie doznania stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu;
• renta z tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy;
• odszkodowanie z tytułu szkody w mieniu.

Legitymacje i ulgi

W Sejmie zajął się poselskim projektem ustawy o zmianie ustawy o ochotniczych strażach pożarnych, który przewiduje wprowadzenie legitymacji strażaka ratownika OSP. Legitymację miałby otrzymać strażak ratownik OSP na czas pełnienia funkcji oraz osoba, której przyznano świadczenie ratownicze, w celu identyfikacji i korzystania z dodatkowych świadczeń. Legitymacja będzie zawierać m.in. imię, nazwisko, numer PSL, fotografię, numer legitymacji, dane jednostki OSP, datę wydania i datę ważności. Wydaje ją minister właściwy do spraw wewnętrznych, który prowadzi rejestr legitymacji w systemie teleinformatycznym, a wnioski składa się do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Rejestr ma umożliwić kontrolę nad tym, kto jest strażakiem ratownikiem, ponieważ obecnie brak jest jednolitego dokumentu potwierdzającego ten status. Dokument ma być dostępny w aplikacji mObywatel.

Oprócz tego, samorządy gminne mają możliwości skierowania określonych ulg dla członków ochotniczych straży pożarnych lokalnie, np. dostępność do określonych baz sportowych. Ministerstwo planuje również działania nakierowane na spółki Skarbu Państwa, które ewentualnie mogą wspierać OSP. Trwają rozmowy z przedstawicielami Ministerstwa Aktywów Państwowych i Orlenu w celu rozszerzenia karty Orlen OSP na wszystkich strażaków ochotników, nawet tych spoza Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). W przeszłości obniżało to koszty paliwowe przy zakupach realizowanych przez strażaków OSP (od 7 gr do 10 gr na litrze).

Dla rolników, którzy łączą ciężką pracę na roli z bezcenną służbą w OSP, ta informacja jest kluczowa. Rozmowy obejmują również zniżki w PKP Intercity czy POLREGIO S.A. Równie ważna jest zapowiadana specjalna, dedykowana oferta polis ubezpieczeniowych od PZU (PZU SA i PZU Życie SA). Prowadzona jest także dyskusja nad ulgami w rachunkach za energię elektryczną, którą pobierają remizy OSP. Korzystanie z ulg ma być maksymalnie uproszczone, a cały proces może zostać wdrożony stosunkowo szybko, bez skomplikowanych zmian ustawowych.

Prawo do munduru i odznaki

Strażacy OSP mają prawo do munduru, który jest używany podczas świąt państwowych, religijnych, a także podczas wewnętrznych wydarzeń w jednostce. Praktyka pokazuje, że mundur otrzymują strażacy, którzy przeszli okres próbny i złożyli ślubowanie.

Ustawa doprecyzowuje tryb nadawania Odznaki Świętego Floriana "Za Zasługi dla Społeczności Lokalnej", którą przyznaje się osobom wyróżniającym się w podejmowaniu działań w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska.

Jak zostać strażakiem OSP?

Chęć pomocy innym, zrobienie czegoś dobrego, zdobycie nowych umiejętności, sprawdzenie siły charakteru, czy podtrzymanie tradycji rodzinnych - to tylko niektóre powody, dla których zostaje się strażakiem. Jeśli myślisz o zostaniu strażakiem OSP, musisz znaleźć jednostkę, do której chciałbyś należeć. Następnie powinieneś skontaktować się ze strażakami z tej jednostki, którzy udzielą wszystkich informacji i przybliżą, na czym polega służba w OSP.

Kto może zostać członkiem OSP?

Zazwyczaj statut OSP przewiduje kilka rodzajów członkostwa, np. członkowie zwyczajni, członkowie wspierający, członkowie honorowi. Członek czynny aktywnie uczestniczy w wykonywaniu postanowień statutu OSP. Członkiem wspierającym może być osoba fizyczna lub prawna, która zadeklaruje wspomaganie działalności OSP finansowo lub w innej formie. Członkiem honorowym może być każda osoba fizyczna, szczególnie zasłużona dla ochrony przeciwpożarowej. Praktyka pokazuje, że każdy, kto chce czynnie uczestniczyć w realizacji celów OSP, może zostać strażakiem, ponieważ zakres aktywności jest bardzo szeroki. Możesz być mechanikiem, elektrykiem, informatykiem, kierowcą, a może nauczycielem - każdy znajdzie coś dla siebie.

Proces rekrutacji i szkolenia

1. Znalezienie jednostki: Jeżeli myślisz o zostaniu strażakiem-ratownikiem, czyli takim, który bierze bezpośredni udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych, ważna będzie lokalizacja jednostki. Jednostki OSP w ciągu kilku minut od alarmu są w stanie wyjechać do zdarzenia, dlatego im bliżej będziesz miał do jednostki, tym lepiej. Jednostka musi być prawnie zarejestrowana, a więc znajdować się w Krajowym Rejestrze Sądowym, gdzie można znaleźć dane kontaktowe.
2. Spotkanie organizacyjne: Po skontaktowaniu się z jednostką zostaniesz zaproszony na spotkanie organizacyjne. Na spotkaniu poznasz strukturę organizacyjną, zobaczysz, jaką bazą techniczną dysponuje jednostka i dowiesz się więcej na temat dalszych kroków. Bądź przygotowany na pytania o motywację oraz obecne doświadczenie.
3. Złożenie podania: Jeżeli po spotkaniu będziesz zdecydowany na dołączenie i zostaniesz pozytywnie oceniony, będziesz mógł złożyć podanie o wstąpienie. Wszystkie decyzje o przyjęciu do stowarzyszenia podejmowane są przez zarząd.
4. Okres próbny i szkolenia: Zdecydowana większość osób wstępuje do OSP, aby brać bezpośredni udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych. Wiele jednostek ma ustalony okres próbny, podczas którego oceniane jest zaangażowanie nowych członków. Na tym etapie powinieneś brać udział w szkoleniach wewnętrznych, które pozwolą Ci określić, czy chcesz zostać strażakiem-ratownikiem.
5. Ślubowanie: Pozytywne ukończenie okresu próbnego kończy się ślubowaniem. Najczęściej ślubowanie ma następującą treść: „W pełni świadom obowiązków strażaka ochotnika uroczyście przyrzekam czynnie uczestniczyć w realizacji celów i zadań ochotniczej straży pożarnej. Być zdyscyplinowanym mężnym, ofiarnym w ratowaniu życia i mienia.”

Wymagania i szkolenia

Jednym z warunków uczestnictwa w działaniach ratowniczo-gaśniczych są aktualne badania lekarskie. Rodzaj badań lekarskich został opisany w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 14 kwietnia 2022 r. Jeżeli jesteś już członkiem OSP i posiadasz badania lekarskie, czas na szkolenie podstawowe. Szkolenie podstawowe to przepustka do pierwszej akcji, realizowane przez Państwową Straż Pożarną. Na program szkolenia składa się 38 tematów realizowanych w 136 godzinach (64 godziny teorii i 69 godzin zajęć praktycznych). Szkolenie zakończone jest egzaminem, a jego ukończenie uprawnia do bezpośredniego uczestnictwa w akcjach ratowniczo-gaśniczych.

Szkolenia, w tym szkolenia specjalistyczne strażaków ratowników OSP oraz kandydatów na strażaków ratowników OSP, prowadzi nieodpłatnie Państwowa Straż Pożarna na podstawie programów opracowywanych przez Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej i zatwierdzanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, oraz na podstawie programu kursu w zakresie kwalifikowanej pierwszej pomocy.

Pytania i odpowiedzi

Poniżej przedstawiamy pytania, które mogą pojawić się na etapie podejmowania decyzji o dołączeniu do OSP:

1. Czy strażacy OSP uczestniczą w tych samych akcjach co Państwowa Straż Pożarna?
   Tak, jednostki OSP uczestniczą w takich samych akcjach jak Państwowa Straż Pożarna. Stanowisko kierowania PSP po otrzymaniu zgłoszenia podejmuje decyzję o alarmowaniu jednostek OSP.
2. Jak szybko jednostka OSP reaguje na alarm?
   Jednostka OSP tak organizuje swoją działalność, aby być w pełnej gotowości bojowej o każdej porze. Niektóre jednostki monitorują gotowość poszczególnych strażaków, wyznaczają dyżury itp. Jako graniczny czas wyjazdu przyjmuje się 15 minut. W ciągu 15 minut od momentu zaalarmowania strażacy przybywają do jednostki, przebierają się w ubrania specjalne, wsiadają do wozu i wyjeżdżają do zdarzenia.
3. Jak długo trwa okres próbny?
   Długość okresu próbnego zależna jest od wewnętrznych ustaleń jednostki.
4. Czy można zostać członkiem OSP, jeśli nie jest się pełnoletnim?
   Tak, możesz zostać członkiem OSP za zgodą rodziców lub prawnych opiekunów. Zgodnie z najnowszym programem szkolenia podstawowego strażaków OSP, w szkoleniu mogą uczestniczyć osoby, które ukończyły 16 lat.
5. Czy członkostwo w OSP wiąże się ze składkami?
   Z reguły tak. Jednostka OSP to stowarzyszenie. W wielu jednostkach obowiązuje składka członkowska, zazwyczaj roczna w wysokości od 10 do 50 zł.
6. Czy trzeba brać udział w akcjach?
   Nie. Pomimo że głównym celem OSP jest działalność ratowniczo-gaśnicza, każdy może znaleźć coś, w czym będzie mógł się realizować i wspomagać całą jednostkę.

Decyzja o wstąpieniu do OSP to poważny krok, który zmienia życie. Jak wspominają sami strażacy, dźwięk syreny alarmowej zaczyna powodować skok adrenaliny, a każda akcja, nawet ta nie spektakularna, zostaje w pamięci. Jednak to, co jest najpiękniejszego w byciu strażakiem, to to, że im więcej od siebie dajesz, tym więcej otrzymujesz w zamian. Strażacy często stają się dla siebie drugą rodziną, wspierając się wzajemnie zarówno w akcjach, jak i w codziennym życiu.

Zmiany w ustawie o Ochotniczych Strażach Pożarnych (2023 r.)

W dniu 24 lipca 2023 r. Prezydent RP podpisał ustawę z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o ochotniczych strażach pożarnych oraz niektórych innych ustaw. Intencją ustawodawcy była poprawa sytuacji członków ochotniczych straży pożarnych. Najważniejsze zmiany to:

• zapewnienie wyżywienia, umundurowania wyjściowego, szkoleń oraz ubezpieczenia opiekunów młodzieżowych i dziecięcych drużyn pożarniczych;
• doprecyzowanie zasad przyznawania ekwiwalentu za udział w akcji;
• rozszerzenie zakresu zdarzeń, w następstwie których strażakowi ratownikowi OSP będzie przysługiwało odszkodowanie (jednorazowe odszkodowanie w razie doznania stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, renta z tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy, odszkodowanie z tytułu szkody w mieniu);
• możliwość prowadzenia ewidencji udziału strażaków ratowników OSP w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych z wykorzystaniem Systemu Wspomagania Decyzji Państwowej Straży Pożarnej.

Do najważniejszych zmian należy to, że w ramach realizacji zadania własnego w zakresie ochrony przeciwpożarowej gmina zapewnia, stosownie do posiadanych sił i środków, ochotniczym strażom pożarnym:

• obiekty, tereny, pojazdy i sprzęt specjalistyczny, środki ochrony indywidualnej, umundurowanie, w tym umundurowanie wyjściowe, i środki łączności oraz ich utrzymanie;
• finansowanie szkoleń z zakresu kwalifikowanej pierwszej pomocy oraz innych niż dotychczas określone w przepisach (np. kursy przygotowujące do uzyskiwania przez strażaków ratowników OSP kwalifikacji i uprawnień do prowadzenia pojazdów uprzywilejowanych o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 t; inne niż szkolenia podstawowe oraz kurs z zakresu kwalifikowanej pierwszej pomocy oraz szkolenia z poszczególnych dziedzin ratowniczych w zakresie podstawowym);
• ubezpieczenie strażaków ratowników OSP i kandydatów na strażaków ratowników OSP oraz członków i opiekunów młodzieżowych drużyn pożarniczych i dziecięcych drużyn pożarniczych, w tym ubezpieczenie grupowe, od odpowiedzialności cywilnej i od następstw nieszczęśliwych wypadków, podczas wykonywania powierzonych zadań;
• wyżywienie strażaków ratowników OSP podczas prowadzenia działań ratowniczych, udziału w działaniach ratowniczych oraz akcjach ratowniczych, udziału w działaniach prowadzonych przez inne służby, inspekcje i straże trwających co najmniej 6 godzin, a także szkoleniach, ćwiczeniach i zawodach sportowo-pożarniczych trwających co najmniej 8 godzin.

tags: #strazak #osp #przywileje