Ochotnicza Straż Pożarna w mieście – kluczowe informacje

Strażacy ochotnicy codziennie przeprowadzają akcje ratownicze, nie tylko w czasie pożarów, ale również po wypadkach czy silnych burzach. Dzięki nim możemy liczyć na szybką i kompleksową pomoc w sytuacjach awaryjnych i niebezpiecznych. Nie byłoby to możliwe bez ludzi, którzy niezależnie od wieku są przepełnieni chęcią niesienia pomocy oraz zasilają grono Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP).

Ochotnicza Straż Pożarna to jednostka umundurowana, wyposażona w specjalistyczny sprzęt. Głównym zadaniem OSP jest walka z pożarami, innymi miejscowymi zagrożeniami oraz klęskami żywiołowymi. W Polsce jest zarejestrowanych 15785 ochotniczych straży pożarnych, do których należy ponad 700 tysięcy strażaków. Jednostki OSP funkcjonują jako stowarzyszenia i ściśle współpracują z Państwową Strażą Pożarną (PSP). Większość OSP jest zrzeszona w Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. Patronem ochotniczej straży pożarnej jest św. Florian, a strażacy OSP obchodzą swoje święto 4 maja, w dzień uważany za datę jego śmierci.

Historia Ochotniczych Straży Pożarnych w Polsce

Pierwsze zorganizowane jednostki pożarnicze, będące prekursorami obecnej OSP, powstały w pierwszej połowie XIX wieku równolegle we wszystkich trzech zaborach. Najstarszą tego typu jednostką w Polsce jest Ochotnicza Straż Pożarna w Śremie, założona 12 lipca 1801 roku w ówczesnym zaborze pruskim z rozkazu cesarza Fryderyka Wilhelma III. W Galicji pierwsza Ochotnicza Straż Ogniowa została założona w 1865 roku w Krakowie z inicjatywy Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń. Działalność poszczególnych straży ogniowych w Królestwie Polskim nie była skoordynowana ze sobą, większość straży działała na podstawie obowiązujących tylko ją przepisów zatwierdzanych specjalnie dla nich przez władze państwowe.

Jednym z frontów działania ochotniczych straży pożarnych było budzenie postaw narodowych. Ich uczestnicy brali udział m.in. w manifestacjach w październiku i grudniu 1905 roku wymierzonych przeciwko rosyjskiemu zaborcy. Po odzyskaniu niepodległości, we wrześniu 1921 roku związki strażackie połączyły się w Główny Związek Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. W 1949 roku związek ten został przez ówczesne władze rozwiązany, po czym reaktywowano go w 1956 roku.

Okres transformacji ustrojowej ujawnił wiele negatywnych zjawisk w OSP, takich jak zależności klientelistyczne czy zjawisko „nostalgicznej wegetacji”. Niemniej OSP wciąż jest najliczniej reprezentowaną organizacją pozarządową w Polsce i w najbliższym czasie zapewne się to nie zmieni. Jednakże wiele zmian, w tym dążenie do profesjonalizacji strażaka ochotnika, może powodować zniechęcenie służbą ochotniczą i zjawisko luki pokoleniowej, którą trudno będzie zastąpić.

Zadania i rola OSP

Najważniejszym zadaniem jednostek OSP jest udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych. W Polsce co roku ma miejsce około pół miliona interwencji strażaków. Jednostki OSP uczestniczą w takich samych akcjach jak Państwowa Straż Pożarna. Stanowisko kierowania PSP po otrzymaniu zgłoszenia podejmuje decyzję o alarmowaniu jednostek OSP. Jednostki wyposażone są w syreny alarmowe, a także w systemy powiadamiania. Jednostka OSP tak organizuje swoją działalność, aby być w pełnej gotowości bojowej o każdej porze.

Główne obszary działalności OSP:

• Gaszenie pożarów: Strażacy są niezwłocznie wzywani w sytuacji pojawienia się pożaru.
• Ratownictwo: Ratowanie ludzi (i zwierząt) jest jednym z najważniejszych zadań OSP. Służby ratownicze zapewniają bezpieczeństwo podczas pożarów, ale także uwalniają osoby, które utknęły np. w samochodzie po wypadku lub są w sytuacji zagrażającej zdrowiu lub życiu.
• Pomoc na miejscu wypadku: W zakresie obowiązków strażaków leży również pomoc techniczna, na przykład odzyskiwanie i zabezpieczanie pojazdów powypadkowych lub towarów niebezpiecznych.
• Ochrona środowiska: OSP wnosi istotny wkład w ochronę nie tylko życia i zdrowia, ale także środowiska, w ramach której usuwane są np. skutki wycieków oleju i substancji chemicznych.
• Edukacja: Strażacy podnoszą świadomość społeczeństwa w kontekście bezpieczeństwa przeciwpożarowego, prowadzą szkolenia prewencyjno-edukacyjne dla dzieci i młodzieży oraz inspekcje budynków pod kątem ewentualnych zagrożeń.

Aktywność OSP nie ogranicza się tylko do działań skierowanych na bezpośrednią pomoc lokalnym społecznościom, lecz także do popularyzacji wiedzy z zakresu bezpieczeństwa przeciwpożarowego, akcji promujących kulturę, sport, rekreację i ochronę środowiska. W wielu jednostkach powstały sekcje sportowe, zespoły teatralne, działają orkiestry strażackie, zespoły instrumentalno-wokalne, świetlice środowiskowe, izby tradycji, a także z OSP współpracuje wiele lokalnych stowarzyszeń o różnych zainteresowaniach.

OSP w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym (KSRG)

Ustawa o ochronie przeciwpożarowej umożliwia włączenie jednostek OSP do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). Obecnie włączonych do KSRG jest ponad 4500 jednostek OSP. Przed jednostkami KSRG stawiany jest szereg wymagań sprzętowych oraz personalnych, które muszą spełniać. Ważne jest, że jednostki, które nie są włączone do systemu, potrafią równie sprawnie działać zarówno podczas akcji ratowniczo-gaśniczych, jak i służąc lokalnej społeczności.

Z danych rejestrowych z początku 2018 roku wynika, że w gminach wiejskich i wiejsko-miejskich funkcjonuje 16 390 jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych, w tym 4341 włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). Spośród niemal 700 000 osób działających przy OSP aż 228 394 strażaków może brać bezpośrednio udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych, a także: ratownictwa technicznego, powodziowego, chemicznego i ekologicznego, medycznego, wysokościowego, wodnego oraz w akcjach poszukiwawczo-ratowniczych.

Jak zostać strażakiem OSP?

Jeśli chcesz zaangażować się w działalność tej jednostki ratowniczej, znajdziesz tu najważniejsze informacje o wymaganiach, szkoleniach i zadaniach OSP. Najważniejszym dokumentem w jednostce jest statut, w którym znajdują się m.in. informacje o celach i sposobach działania, prawach i obowiązkach członków, zasadach wyboru i funkcjonowania władz stowarzyszenia. Statut określa również, kto może zostać członkiem jednostki.

Wymagania ogólne:

W teorii każdy może zgłosić się i dołączyć do OSP. Jednak w praktyce dokładne wymagania dotyczące przyjęcia mogą różnić się w zależności od jednostki straży pożarnej oraz od tego, za jakie zadania będzie odpowiedzialny przyszły strażak. Ogólne wytyczne to:

• Ukończone 18 lat
• Polskie obywatelstwo
• Dobra kondycja fizyczna
• Odporność i siła psychiczna
• Co najmniej wykształcenie średnie lub średnie branżowe
• Niekaralność za przestępstwa, w tym przestępstwa skarbowe.

Po złożeniu wniosku czeka na kandydata rozmowa i test sprawności fizycznej. Po dołączeniu do kręgu Ochotniczej Straży Pożarnej członek przejdzie szkolenia z zakresu technik pożarniczych, procedur operacyjnych i innej wiedzy ogólnej związanej z pożarnictwem. Na sam koniec otrzyma mundur i inne wyposażenie strażackie.

Proces wstąpienia do OSP krok po kroku:

1. Znajdź odpowiednią jednostkę: Jeżeli myślisz o zostaniu strażakiem-ratownikiem, czyli takim, który bierze bezpośredni udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych, ważna będzie lokalizacja jednostki. Jednostki OSP w ciągu kilku minut od alarmu są w stanie wyjechać do zdarzenia, dlatego im bliżej będziesz miał do jednostki, tym lepiej.
2. Skontaktuj się z jednostką: W krajowym rejestrze sądowym możesz wyszukać jednostkę i znaleźć dane kontaktowe. Po skontaktowaniu się z jednostką zostaniesz zaproszony na spotkanie organizacyjne.
3. Spotkanie organizacyjne: Na spotkaniu poznasz strukturę organizacyjną, zobaczysz, jaką bazą techniczną dysponuje jednostka i dowiesz się więcej na temat dalszych kroków. Bądź przygotowany na pytania o motywację oraz o obecne doświadczenie.
4. Złożenie podania: Jeżeli po spotkaniu w OSP będziesz zdecydowany na dołączenie oraz zostaniesz pozytywnie oceniony, będziesz mógł złożyć podanie o wstąpienie. Wszystkie decyzje o przyjęciu do stowarzyszenia podejmowane są przez zarząd.
5. Okres próbny i ślubowanie: Wiele jednostek ma ustalony okres próbny, podczas którego oceniane jest zaangażowanie nowych członków. Po pozytywnym przejściu okresu próbnego następuje ślubowanie. Przykładowa treść: „W pełni świadom obowiązków strażaka ochotnika uroczyście przyrzekam czynnie uczestniczyć w realizacji celów i zadań ochotniczej straży pożarnej. Być zdyscyplinowanym mężnym, ofiarnym w ratowaniu życia i mienia.”

Rodzaje członkostwa zazwyczaj przewidują członkowie zwyczajni (czynni), członkowie wspierający i członkowie honorowi. Członek czynny aktywnie uczestniczy w wykonywaniu postanowień statutu OSP. Członkiem wspierającym może być osoba fizyczna lub prawna, która zadeklaruje wspomaganie działalności OSP finansowo lub w innej formie. Członkiem honorowym może być każda osoba fizyczna szczególnie zasłużona dla ochrony przeciwpożarowej.

Szkolenia dla strażaków OSP

Jednym z warunków uczestnictwa w działaniach ratowniczo-gaśniczych są aktualne badania lekarskie. Rodzaj badań lekarskich został opisany w rozporządzeniu ministra zdrowia z dnia 14 kwietnia 2022 r. Jeżeli posiadasz badania lekarskie, czas na szkolenie podstawowe. Szkolenia podstawowe oraz specjalistyczne strażaków OSP oraz kandydatów prowadzi nieodpłatnie Państwowa Straż Pożarna. Jedyne co musisz zrobić to poświęcić swój czas na zdobycie nowej wiedzy i umiejętności.

Szkolenie podstawowe to przepustka do pierwszej akcji. Szkolenie realizowane jest przez Państwową Straż Pożarną. Na program szkolenia składa się 38 tematów realizowanych w 136 godzin (64 godziny teorii i 69 godzin zajęć praktycznych). Szkolenie zakończone jest egzaminem. Ukończenie szkolenia uprawnia do bezpośredniego uczestnictwa w akcjach ratowniczo-gaśniczych.

Poza szkoleniami podstawowymi istnieją również szkolenia specjalistyczne, z zakresu:

• ratownictwa technicznego
• działań przeciwpowodziowych
• ratownictwa na wodzie
• dla kierowców-konserwatorów sprzętu ratowniczego
• dla dowódców OSP.

W Komendzie Głównej PSP na ukończeniu są prace dotyczące aktualizacji „Ramowych wytycznych Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej do opracowania zasad dysponowania sił jednostek ochrony przeciwpożarowej oraz zasad doraźnego zabezpieczenia operacyjnego terenu powiatu po zadysponowaniu zasobów ratowniczych”.

Obowiązki strażaków ochotników

Strażacy w Ochotniczej Straży Pożarnej wykonują odpowiedzialne zadania, a co za tym idzie, mają wiele zobowiązań. Wywiązywanie się z nich sprawia, że mogą oni efektywnie pracować w zespole i szybko reagować w nagłych sytuacjach i wypadkach. Obowiązki OSP to m.in.:

• Uczestnictwo w ćwiczeniach i akcjach
• Natychmiastowa gotowość do służby po usłyszeniu alarmu (graniczny czas wyjazdu to zazwyczaj 15 minut)
• Przestrzeganie oficjalnych przepisów i poleceń przełożonych
• Dbanie o koleżeńskie stosunki z innymi strażakami
• Ostrożne obchodzenie się z powierzonym sprzętem, urządzeniami, pojazdami i wszelkimi obiektami użytkowymi.

Służba w OSP wiąże się z poświęceniem wolnego czasu na szkolenia, ćwiczenia, wydarzenia integracyjne i akcje strażacko-ratownicze. Straż pożarna musi być gotowa na służbę przez całą dobę, gdyż akcje ratownicze mogą trwać nawet kilka godzin. Nie da się z góry przewidzieć, w jakich działaniach strażackich i jak często będziesz uczestniczyć.

Dokumentacja działań ratowniczych

Na miejscu zdarzenia, gdy są wyłącznie jednostki OSP, zadaniem dowódcy jest zgromadzenie niezbędnych informacji, które posłużą później do przygotowania informacji ze zdarzenia. Zebrane informacje wykorzystywane są m.in. do sporządzenia informacji ze zdarzenia. Podstawowe dane identyfikujące akcje to:

• Nazwa, rodzaj i miejsce zdarzenia: Odpowiednia nazwa akcji pozwoli w przyszłości na łatwe odnalezienie i sprawdzenie szczegółów zdarzenia. Rodzaj akcji będzie przydatny w różnego rodzaju raportach i zestawieniach. Określenie odpowiedniej lokalizacji zdarzenia jednoznacznie wskaże, gdzie dana akcja miała miejsce. Warto rozważyć zapisanie współrzędnych geograficznych, dzięki którym w przyszłości będzie można przygotować zobrazowanie na mapie.
• Czas trwania: Posłuży do wyliczenia należnego ekwiwalentu. Ekwiwalent nalicza się za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki, do powrotu do macierzystej jednostki.
• Notatka: To miejsce, w którym można uwzględnić opis przebiegu działań. Z takim opisem chętnie zapoznają się ratownicy, którzy nie mogli uczestniczyć w danej akcji.

Należy również zanotować listę uczestników akcji wraz z pełnionymi funkcjami, co jest niezbędne podczas przygotowywania wniosku o ekwiwalent. Wiele jednostek przygotowuje okresowe zestawienia (miesięczne, kwartalne) zawierające informacje o uczestnictwie poszczególnych strażaków w akcjach, zazwyczaj obejmujące liczbę akcji oraz czas udziału.

Jeżeli podczas działań używano specjalistycznego sprzętu, warto zanotować taką informację, wraz z nazwiskiem strażaka, który go używał. Podczas używania sprzętu spalinowego, zaleca się uwzględnić czas pracy. Oprócz paliwa zużywane są również inne środki, takie jak woda, środek pianotwórczy czy sorbent, co również warto odnotować.

Formy dokumentacji

Gdy działania zostaną zakończone i strażacy wrócą do remizy, należy przystąpić do dokumentowania akcji. Jeżeli zdecydujemy się na papierowe dokumentowanie akcji, warto mieć przygotowany szablon, który będzie wypełniany. W szablonie można określić istotne dla jednostki dane. W przypadku dokumentacji elektronicznej istnieje więcej możliwości, w tym wspomaganie się programami komputerowymi. Na rynku są dostępne programy opracowane specjalnie dla jednostek OSP, które ułatwiają prowadzenie dokumentacji i przygotowywanie raportów, zestawień i wniosków.

Gromadzenie danych służy do przygotowywania raportów, zestawień oraz wniosków. Podstawowym przykładem wniosku przygotowywanego na bazie informacji z akcji jest wniosek o ekwiwalent. Dane dotyczące akcji mogą być także przydatne podczas sporządzania wniosków o dofinansowania i sprawozdań.

Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (MDP)

Przy OSP działają Jednostki Operacyjno-Techniczne (JOT) będące odpowiednikami jednostek ratowniczo-gaśniczych PSP. Osoby wyznaczone do działania w strukturach takiej jednostki muszą być w wieku 18-65 lat, mieć aktualne badania lekarskie i ukończyć przeszkolenie pożarnicze odpowiednie do zajmowanej funkcji. Przy ochotniczych strażach pożarnych powoływane są również Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (MDP), które stanowią w pewnym sensie przyszłe kadrowe zaplecze każdej jednostki.

Dzieci i młodzież również mogą zaangażować się w działalność społeczną na rzecz ochrony przeciwpożarowej oraz dołączyć do Dziecięcej Drużyny Pożarniczej (DDP) lub Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej (MDP). Do MDP mogą wstąpić chłopcy i dziewczęta do 18 roku życia. Dolna granica wieku wyznaczana jest przez konkretną jednostkę OSP.

Zadania Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej:

• Nauka o ochronie przeciwpożarowej oraz przepisach przeciwpożarowych
• Rozwijanie sprawności fizycznych
• Budowanie relacji i rozwijanie umiejętności społecznych
• Działalność wolontariacka.

W MDP dzieci i młodzież poznają pracę straży pożarnej od kulis i nabywają wiele umiejętności, które potem mogą wykorzystać w praktyce po osiągnięciu pełnoletności i wstąpieniu do OSP. Zdobywają wiedzę teoretyczną oraz praktyczną na temat sprzętu, zarządzania zespołem, pierwszej pomocy i ochrony środowiska. Zadania MDP obejmują również aktywności poza remizą, np. integracje członków, wspólne wycieczki, obozy czy zawody sportowe.

OSP w dużym mieście - czy to ma sens?

Pojawiają się koncepcje założenia jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej w dużym mieście, takim jak Wrocław, gdzie liczba zdarzeń jest ogromna, zwłaszcza podczas załamań pogody. Istniejące jednostki OSP w okolicach miast są często dysponowane do centrum, co powoduje, że ich macierzyste rejony pozostają mniej zabezpieczone. Dodatkowo w miastach często brakuje Zespołów Ratownictwa Medycznego, co skutkuje dysponowaniem PSP do zdarzeń medycznych.

Potencjalne korzyści z OSP w mieście to:

• Działania podczas załamań pogody i klęsk żywiołowych
• Zabezpieczanie imprez masowych
• Szkolenia z profilaktyki przeciwpożarowej i edukacja ludności
• Pomoc w ratownictwie technicznym i medycznym (KPP).

Główne wyzwania to lokalizacja remizy w centrum miasta, gdzie grunty są drogie, oraz kwestia czasu mobilizacji. W miastach, ze względu na korki, 15 minut na wyjazd może być trudne do osiągnięcia, co wymagałoby przemyślenia przez komendę miejską/wojewódzką. Koszty zakupu i utrzymania samochodów, wyposażenia, ubrań specjalnych i hełmów również byłyby znaczne.

Jednakże, dzięki odpowiedniej organizacji i wsparciu samorządu, takie jednostki mogą być bardzo efektywne, zwłaszcza w przypadku zdarzeń wymagających dłuższego zaangażowania wielu sił, takich jak poszukiwania osób zaginionych czy działania powodziowe. Członkowie OSP mieszkający nieco dalej, ale blisko trasy dojazdowej, również mogą odgrywać ważną rolę, szczególnie w przypadku dysponowania większej liczby zastępów.

tags: #strazak #osp #w #miescie