Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) odgrywa kluczową rolę w systemie bezpieczeństwa Polski, działając ramię w ramię z Państwową Strażą Pożarną (PSP). Jest jednostką umundurowaną, wyposażoną w specjalistyczny sprzęt, przeznaczoną w szczególności do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi lub innymi miejscowymi zagrożeniami. Mimo wspólnej misji, obie formacje różnią się pod wieloma względami, w tym w zakresie umundurowania i dystynkcji, które stanowią ważny element identyfikacji i hierarchii służbowej.
Ochotnicza Straż Pożarna - Podstawy Działania i Struktura
Czym jest OSP i jej rola?
W Polsce funkcjonuje ponad 16 tysięcy jednostek OSP, do których należy ponad 700 tysięcy strażaków. Jednostki OSP funkcjonują jako stowarzyszenia i ściśle współpracują z Państwową Strażą Pożarną. Większość OSP jest zrzeszona w Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa o ochronie przeciwpożarowej umożliwia włączenie jednostek OSP do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG), a obecnie włączonych do KSRG jest ponad 4500 jednostek OSP. Przed jednostkami KSRG stawiany jest szereg wymagań sprzętowych oraz personalnych, które muszą spełniać, jednakże jednostki, które nie są włączone do systemu, potrafią równie sprawnie działać, zarówno podczas akcji ratowniczo-gaśniczych, jak i służąc lokalnej społeczności.
Do głównych celów i zadań OSP należy przede wszystkim współdziałanie z Państwową Strażą Pożarną w działaniach prewencyjnych w powstawaniu pożarów oraz czynny udział w akcjach ratowniczych podczas zdarzeń takich jak pożary, zagrożenia ekologiczne czy klęski żywiołowe. Istotną misją jest także informowanie i edukowanie ludności o istniejących zagrożeniach i sposobach ochrony przed nimi.
Członkostwo w OSP
Praktyka pokazuje, że każdy, kto chce czynnie uczestniczyć w realizacji celów OSP, może zostać strażakiem. Zakres aktywności jest tak szeroki, że każdy znajdzie coś dla siebie. Najważniejszym dokumentem w jednostce jest statut, który zawiera informacje m.in. o celach i sposobach działania, prawach i obowiązkach członków, a także zasadach wyboru i funkcjonowania władz stowarzyszenia.
Rodzaje członkostwa
Zazwyczaj statut przewiduje kilka rodzajów członkostwa, np. członkowie zwyczajni, członkowie wspierający, członkowie honorowi. Członek czynny aktywnie uczestniczy w wykonywaniu postanowień statutu OSP. Członkiem wspierającym może być osoba fizyczna lub prawna, która zadeklaruje wspomaganie działalności OSP finansowo lub w innej formie i za swą zgodą zostanie przyjęta przez Zarząd OSP. Członkiem honorowym może być każda osoba fizyczna, szczególnie zasłużona dla ochrony przeciwpożarowej; godność tę nadaje Walne Zebranie Członków OSP.
Proces wstąpienia
- Znalezienie jednostki: Pierwszym krokiem jest znalezienie odpowiedniej jednostki, do której chciałbyś należeć. Jeśli myślisz o zostaniu strażakiem-ratownikiem, ważna będzie lokalizacja jednostki, ponieważ jednostki OSP w ciągu kilku minut od alarmu są w stanie wyjechać do zdarzenia. Jednostka musi być prawnie zarejestrowana, a w krajowym rejestrze sądowym można znaleźć jej dane kontaktowe.
- Kontakt i spotkanie: Po skontaktowaniu się z jednostką zostaniesz zaproszony na spotkanie organizacyjne. Na spotkaniu poznasz strukturę organizacyjną, bazę techniczną jednostki oraz dowiesz się więcej na temat dalszych kroków. Spotkanie to służy wzajemnemu poznaniu, więc bądź przygotowany na pytania o motywację i doświadczenie.
- Złożenie podania: Jeśli po spotkaniu będziesz zdecydowany na dołączenie i zostaniesz pozytywnie oceniony, będziesz mógł złożyć podanie o wstąpienie. Decyzje o przyjęciu do stowarzyszenia podejmowane są przez zarząd. Po rozpatrzeniu podania zostaniesz poinformowany i poproszony o uzupełnienie dodatkowych dokumentów i ankiet.
- Okres próbny i ślubowanie: Wiele jednostek ma ustalony okres próbny, w którym oceniane jest zaangażowanie nowych członków w realizację celów OSP. Na tym etapie powinieneś brać udział w szkoleniach wewnętrznych, które pozwolą Ci określić, czy chcesz zostać strażakiem-ratownikiem. Praktyka pokazuje, że mundur otrzymują strażacy, którzy przeszli okres próbny i złożyli ślubowanie. Treść ślubowania to najczęściej: „W pełni świadom obowiązków strażaka ochotnika uroczyście przyrzekam czynnie uczestniczyć w realizacji celów i zadań ochotniczej straży pożarnej. Być zdyscyplinowanym mężnym, ofiarnym w ratowaniu życia i mienia.”
Szkolenie i badania
Jednym z warunków uczestnictwa w działaniach ratowniczo-gaśniczych są aktualne badania lekarskie, których rodzaj został opisany w rozporządzeniu ministra zdrowia z dnia 14 kwietnia 2022 r. Jeśli jesteś już członkiem OSP i posiadasz badania lekarskie, czas na szkolenie podstawowe. Szkolenie to jest realizowane przez Państwową Straż Pożarną, trwa 136 godzin (64 godziny teorii i 69 godzin zajęć praktycznych) i składa się z 38 tematów. Ukończenie szkolenia, zakończone egzaminem, uprawnia do bezpośredniego uczestnictwa w akcjach ratowniczo-gaśniczych. W szkoleniu mogą uczestniczyć osoby, które ukończyły 16 lat, za zgodą rodziców lub prawnych opiekunów.
Specyfika Służby w OSP
Praca w OSP to nie praca, to służba - jak sama nazwa wskazuje, jest to organizacja ochotników, a więc ludzi, którzy robią to dobrowolnie w wolnym czasie. W OSP nie jesteś związany czasowo, masz wolny czas to działasz. Chęć pomocy innym, zrobienie czegoś dobrego, zdobycie nowych umiejętności, sprawdzenie siły charakteru czy podtrzymanie tradycji rodzinnych to tylko niektóre powody, dla których zostaje się strażakiem.
Jednostka OSP tak organizuje swoją działalność, aby być w pełnej gotowości bojowej o każdej porze. Stanowisko kierowania PSP po otrzymaniu zgłoszenia podejmuje decyzję o alarmowaniu jednostek OSP, które wyposażone są w syreny alarmowe, a także w systemy powiadamiania. Nie oznacza to jednak, że jako strażak musisz stawić się na każdy alarm. Niektóre jednostki monitorują gotowość poszczególnych strażaków, wyznaczają dyżury itp. Graniczny czas wyjazdu to 15 minut od momentu zaalarmowania - strażacy przybywają do jednostki, przebierają się w ubrania specjalne, wsiadają do wozu i wyjeżdżają do zdarzenia. Pomimo, że głównym celem OSP jest działalność ratowniczo-gaśnicza, każdy może znaleźć coś, w czym będzie mógł się realizować i wspomagać całą jednostkę.
W Zakrzowie powstanie nowa remiza dla jednostki OSP! 2022
Różnice Między Państwową a Ochotniczą Strażą Pożarną
Status Prawny i Zadania
W Polsce funkcjonują dwa rodzaje straży pożarnej: Ochotnicza i Państwowa Straż Pożarna (OSP i PSP). Te dwie jednostki mają tę samą misję, jaką jest walka z pożarami czy usuwanie skutków klęsk żywiołowych, ale pod wieloma formalnymi względami bardzo się od siebie różnią. Państwowa Straż Pożarna jest zawodową, umundurowaną i wyposażoną w specjalistyczny sprzęt formacją, podlegającą ścisłym regulacjom prawnym. OSP natomiast, choć również umundurowana i wyposażona, funkcjonuje na zasadach stowarzyszenia i stanowi samodzielny podmiot prawny, odrębny od Związku OSP RP.
Przy OSP działają Jednostki Operacyjno-Techniczne, będące odpowiednikami jednostek ratowniczo-gaśniczych PSP. Jednostki ratowniczo-gaśnicze (JRG) PSP są profesjonalnie przygotowane i wyposażone, włączone do KSRG, i dysponują flotą pojazdów specjalistycznych.
Dystynkcje i Stopnie Służbowe
Stopnie służbowe w PSP i OSP są odmienne, ponieważ są to dwie różne formacje podlegające innym statutom. W przypadku PSP to, kto nadaje stopnie strażackie, jest ściśle uregulowane prawnie Ustawą z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej. Istnieje 19 różnych stopni służbowych, każdy przypisany do jednego z czterech korpusów (szeregowych, podoficerów, aspirantów, oficerów). Nadania dokonują przełożeni uprawnieni do mianowania na stanowiska służbowe, z okazji Dnia Strażaka lub w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Najwyższy stopień - generała brygadiera - nadaje Prezydent RP.
W przypadku Ochotniczych Straży Pożarnych kwestia zasad nadawania dystynkcji leży w gestii samej OSP, ze względu na jej status prawny jako stowarzyszenia. Związek OSP RP informuje, że regulacje wprowadzane przez ZOSP RP nie wpływają na wewnętrzne sprawy OSP. Wygląd dystynkcji jest jednak określony przepisami i jednolity dla wszystkich jednostek.
Umundurowanie Strażaków Ochotniczej Straży Pożarnej
Ogólne Zasady Umundurowania
Podstawowym elementem wyposażenia strażaka jest oczywiście umundurowanie. Przez wiele lat jedną z najbardziej widocznych różnic w umundurowaniu PSP i OSP była kolorystyka hełmów: złote barwy dla strażaków działających w jednostkach PSP oraz srebrne dla ochotników z OSP. Różnica w kolorystyce mundurów nie ogranicza się wyłącznie do hełmów.
Zasady umieszczania oznaczeń i dystynkcji na mundurze OSP są regulowane przez tę samą ustawę, co w przypadku Państwowej Straży Pożarnej, a dokładna instrukcja zapisana jest w Regulaminie umundurowania Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP.
Rodzaje Ubiorów OSP
Ubiór Galowy
Ubiór galowy, noszony z orderami, odznaczeniami, medalami i odznakami (lub z baretkami), używany jest podczas ważnych uroczystości.
- Skład ubioru galowego:
- Mundur w kolorze ciemnogranatowym (męski, damski).
- Koszula w kolorze białym z długim rękawem.
- Czapka rogatywka w kolorze ciemnogranatowym (dla mężczyzn).
- Czapka dżokejka w kolorze ciemnogranatowym (dla kobiet).
- Obuwie w kolorze czarnym.
- Sznur galowy w kolorze srebrnym przeplatany niebieską nitką.
- Guziki oksydowane o średnicach 16 i 22 mm.
- Wyposażenie uzupełniające:
- Skarpety w kolorze czarnym (dla mężczyzn).
- Rajstopy w kolorze beżowym (dla kobiet).
- Krawat w kolorze czarnym.
- Okazje noszenia (z orderami, odznaczeniami, medalami i odznakami):
- Święta państwowe i Dzień Strażaka.
- Uroczystości wręczenia sztandarów, orderów, odznaczeń, medali i odznak, otwarcia strażnic.
- Uroczystości składania wieńców.
- Dodatkowe wyposażenie dla pocztów sztandarowych i flagowych:
- Rękawiczki białe.
- Pas główny koloru czarnego.
- Obuwie typu „skutery” (nogawki spodni wpuszczane w cholewki butów). Dopuszcza się noszenie spodni bryczesów do butów wysokich typu „oficerski”, a także nakrycia głowy w postaci hełmu ozdobnego bądź hełmu bojowego łącznie z pasem bojowym z przypiętym toporkiem.
Ubiór Wyjściowy
Ubiór wyjściowy z baretkami nosi się podczas uczestniczenia w posiedzeniach władz statutowych OSP i oddziałów ZOSP RP oraz występowania w charakterze przedstawiciela OSP lub oddziałów ZOSP RP na oficjalnych spotkaniach i imprezach.
- Skład ubioru wyjściowego:
- Mundur w kolorze ciemnogranatowym (męski, damski).
- Koszula w kolorze białym z długim rękawem.
- Czapka rogatywka w kolorze ciemnogranatowym (dla mężczyzn).
- Czapka dżokejka w kolorze ciemnogranatowym (dla kobiet).
- Obuwie w kolorze czarnym.
- Kurtka 3/4 z odpinaną podpinką w kolorze czarnym.
- Wyposażenie uzupełniające:
- Skarpety w kolorze czarnym (dla mężczyzn).
- Rajstopy w kolorze beżowym (dla kobiet).
- Krawat w kolorze czarnym.
Ubiór Letni
Ubiór letni nosi się w okresie od 1 maja do 30 września, przy temperaturze powyżej 20° C i zasadzie jednolitości w ramach OSP lub oddziału ZOSP RP.
- Skład ubioru letniego:
- Koszula letnia w kolorze białym z krótkim rękawem, z guzikami oksydowanymi o średnicy 16 mm.
- Spodnie (spódnica) w kolorze ciemnogranatowym.
- Czapka rogatywka w kolorze ciemnogranatowym (dla mężczyzn).
- Czapka dżokejka w kolorze ciemnogranatowym (dla kobiet).
- Obuwie w kolorze czarnym.
- Wyposażenie uzupełniające:
- Skarpety w kolorze czarnym (dla mężczyzn).
- Rajstopy w kolorze beżowym (dla kobiet).
- Krawat w kolorze czarnym.
- Sznur galowy w kolorze srebrnym przeplatany niebieską nitką.
- Naramienniki w kolorze ciemnogranatowym.
Ubiór Ochronny i Specjalny
Odzież ochronną i specjalną nosi się podczas akcji ratowniczo-gaśniczych, ćwiczeń i działań ze sprzętem oraz sprawdzianów wyszkolenia bojowego. Dopuszcza się noszenie ubrania typu „moro” bądź ubrania koszarowego podczas akcji ratowniczych, jeśli nie jest konieczne użycie ubrania ochronnego lub specjalnego. O rodzaju użytej odzieży decyduje kierujący akcją. Odzież ochronną stosuje się do czasu zniszczenia bądź naturalnego zużycia.
- Skład odzieży ochronnej i specjalnej:
- Ubranie ochronne dwuczęściowe.
- Ubranie specjalne popularne dwuczęściowe.
- Ubranie koszarowe.
- Ubranie pszczelarskie.
- Rękawice i kominiarka (niepalne).
- Buty specjalne.
- Hełm.
- Przedmioty ekwipunku osobistego strażaka-ochotnika:
- Pas bojowy.
- Zatrzaśnik.
- Toporek strażacki.
- Latarka.
- Podpinka linkowa.
- Maska do aparatu powietrznego.
- Opatrunek osobisty.
- Worek brezentowy na odzież ochronną i ekwipunek osobisty.
Oznaczenia i Odznaczenia w OSP
Dystynkcje OSP
Dystynkcje OSP na mundur galowy, w srebrnym kolorze na ciemnogranatowym tle, strażacy noszą na kołnierzach mundurów bądź lewej kieszeni koszuli letniej. Każda odznaka wskazuje na rangę i funkcję w strukturach OSP.
- Stopień strażaka: Otrzymuje osoba, która czynnie uczestniczy w życiu jednostki, przyczynia się do jej rozwoju i ukończyła 18 lat.
- Stopień starszego strażaka: Otrzymuje osoba, która ukończyła 18 lat oraz kurs strażaków ratowników OSP, czynnie uczestniczy w życiu jednostki i bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
Wybrane Odznaczenia i Odznaki OSP
Odznaczenia i odznaki stanowią wyraz uznania dla zasług strażaków i mogą być noszone na mundurze galowym.
- Złoty Znak Związku OSP RP: Krzyż równoramienny z kulkami na rogach ramion, o wymiarach 41 mm, wykonany z metalu koloru złotego. Ramiona pokryte białą emalią, w środku orzeł jagielloński na czerwonej tarczy z napisem: ZWIĄZEK OCHOTNICZYCH * STRAŻY POŻARNYCH RP *. Noszony na czerwonej wstążce z białymi paskami.
- Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza: Okrągła tarcza o średnicy 70 mm, srebrzysta, oksydowana. Na awersie płaskorzeźba popiersia Bolesława Chomicza i napis: BOLESŁAW * CHOMICZ * 1878-1959*. Na rewersie akcesoria strażackie i napis: BOGU NA CHWAŁĘ LUDZIOM NA POŻYTEK.
- Medal Za Zasługi dla Pożarnictwa: Okrągła tarcza o średnicy 30 mm, z metalu odpowiedniego koloru (złotego, srebrnego, brązowego). Na awersie postać niewiasty symbolizującej grecką boginię ognia Hestię, na liściach laurowych, z pochodnią i napisem ZA ZASŁUGI DLA POŻARNICTWA. Noszony na białej wstążce z czerwonym paskiem.
- Odznaka Strażak Wzorowy: Równoramienny trójkąt wykonany z metalu, lewa połowa pokryta emalią czerwoną, prawa granatową. U góry wypukła głowa strażaka w hełmie, niżej napis: STRAŻAK WZOROWY. Na tle trójkąta dwa skrzyżowane toporki.
- Odznaka Za Wysługę Lat: Tarcza okrągła o średnicy 24 mm, z metalu koloru złotego. Nad tarczą hełm strażacki, u dołu tarczy wylot prądownicy i dwa skrzyżowane toporki. Środek tarczy z białą emalią i napisem: ZW. OCHOTN. STRAŻY POŻ. RP * ZA WYSŁUGĘ LAT*, oraz czerwoną emalią z cyfrą złotą (V, X, XV, XX, itd.).
- Odznaka Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza: Ma formę toporka strażackiego. W części przeciwległej od ostrza toporka znajduje się napis "OSP", po prawej stronie wkomponowany jest czerwony trójkąt. U dołu znajduje się napis "Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza".