Pop art, pełne brzmienie popular art - sztuka popularna - to prąd artystyczny, który wyłonił się w sztuce po II wojnie światowej. Jego korzenie sięgają późnych lat 50. XX wieku w sztuce amerykańskiej i angielskiej. Nazwa "Pop" jest skrótem od angielskiego słowa "popular", co doskonale oddaje ducha tego kierunku. Pop art czerpał inspiracje z reklamy i kultury masowej, będąc jednocześnie bliskim francuskiemu nowemu realizmowi.
Początki i Definicja Pop Artu
Kierunek ten był wyrazem fascynacji artystów wielkomiejską ikonosferą, a także reakcją na elitarność i hermetyczność ekspresjonizmu abstrakcyjnego, z którego zresztą częściowo się wywodził. Na ukształtowanie się pop artu znaczący wpływ miał konsumpcyjny charakter zachodniej cywilizacji, szczególnie mechanizmy reklamy, które stały się niewyczerpanym źródłem inspiracji.
Popartyści zapożyczali obrazy z opakowań, komiksów i magazynów ilustrowanych, a następnie multiplikowali je bądź powiększali, czyniąc z nich rodzaj współczesnych ikon. Styl ten czerpał również z surrealizmu, co widać między innymi w paradoksalnych zestawieniach, oraz z naturalizmu, przedstawiając niekiedy przedmioty codziennego użytku z werystyczną dokładnością. Artyści związani z tym kierunkiem dążyli do zobrazowania cywilizacji wielkomiejskiej i odpowiedzi na doświadczenie kultury masowej.
Charakterystyczne Cechy i Stylistyka
Sztuka pop artu jest prosta, czytelna i efektowna. Rozwinęła się w nastroju "szalonych lat sześćdziesiątych", pojawiając się jako reakcja na rozkwit kultury masowej. Pop art operuje prostymi kompozycjami, nasyconą barwą i kontrastami, a prace są często krzykliwe i duże, mając zwracać uwagę oraz przyciągać wzrok.
Artyści przejmowali środki typowe dla świata rozrywki, naśladując kadrowanie, konwencje rysunku i ograniczoną gamę kolorów. Charakterystycznym dla tego kierunku zabiegiem jest kilkukrotne powielenie obiektu w ramach jednej pracy, służące zwiększeniu efektu wizualnego. Przedstawiane na obrazach historie często odwołują się do istotnego dla kultury popularnej wydarzenia lub przedmiotu.
Przewrotnie, prace kojarzące się z produktami kultury materialnej i reklamą, były tworzone jako przestroga przed konsumpcjonizmem. Pop art symbolizował amerykański sen: optymistyczny, hojny i naiwny. Różnorodne formy, którymi posługiwali się artyści, ukazywały prawdę o cywilizacji zalewanej toną informacji i nachalną reklamą, przedstawiając świat wypełniony tworami masowej produkcji, rządzony przez modę i tanią rozrywkę, w pracach opartych na konwencji komiksów i reklam.
Główną zasługą pop artu było wyrażenie protestu przeciwko elitarności sztuki i zachęcenie artystów do wyjścia poza „tradycyjną sztukę”. Różnice pomiędzy kulturą wyższą a popularną rosły od początku XX wieku, a pop art pozwolił na ponowne ich połączenie. Zerwanie ze zwyczajową estetyką stworzyło także nowego, komercyjnego artystę, świadomego wartości swoich prac.
88. Andy Warhol: Król POP ARTU cz.1
Rozwój Pop Artu na Świecie
Korzenie w Wielkiej Brytanii
Zjawisko pop artu, choć często utożsamiane z kulturą Stanów Zjednoczonych, ma swoje korzenie na Starym Kontynencie. Początki pop artu sięgają londyńskiej Independent Group, którą tworzyli między innymi Richard Hamilton i Eduardo Paolozzi w połowie lat 50. XX wieku. Lansowali oni nowy kierunek w sztuce, bliski dadaizmowi.
- W 1956 roku krytyk Lawrence Alloway, autor terminu pop art, zorganizował wystawę zatytułowaną „This Is Tomorrow” w Whitechapel Art Gallery w Londynie.
- W tym samym roku angielski artysta Richard Hamilton stworzył kolorowy kolaż z wycinków gazet codziennych, zatytułowany: „Co właściwie sprawia, że dzisiejsze mieszkania są tak odmienne, tak pociągające?”.
Hamilton, uciekając przed skutkami wojny, znalazł się w USA, gdzie założenia jego prac trafiły na podatny grunt.
Ekspansja w Stanach Zjednoczonych
W Stanach Zjednoczonych pop art zaczął rozwijać się zwłaszcza od początku lat 60. do połowy lat 70. XX wieku, a więc w czasie, w którym w Anglii zaczął już wygasać. Cechy amerykańskiego pop artu to, obok wspomnianych wcześniej, wykorzystywanie wielkich formatów, używanie jaskrawych lub mdłych kolorytów, dbałość o wizualną jakość rysunku, a przede wszystkim wyraźny zwrot ku figuratywności.
Ważne daty i wydarzenia w rozwoju amerykańskiego pop artu:
- 1961: Pierwsza indywidualna wystawa R. Rauschenberga w Paryżu (Galerie Daniel Cordier). Claes Oldenburg otworzył „The Store” (ang. sklep), gdzie wystawiał swoje tzw. happeningi.
- 1962: Roy Lichtenstein po raz pierwszy pokazał swoje prace bazujące na komiksach (Leo Castelli Gallery). W sierpniu umarła Marilyn Monroe, w związku z czym jej wizerunki pojawiały się w każdym czasopiśmie, a Andy Warhol zaczął wtedy tworzyć serię jej portretów. W październiku w Sydney Janis Gallery w Nowym Jorku odbyła się wystawa Nowych Realistów, na której europejscy artyści przedstawiani byli jako prekursorzy prądu myślowego. Ileana Sonnabend (pierwsza żona Leo Castellego) otworzyła galerię w Paryżu, gdzie prezentowała twórczość artystów amerykańskich. Odbyły się tam wystawy m.in. Jaspera Johnsa (1962), R. Rauschenberga (1963) oraz Andy'ego Warhola (1964).
- 1963: W listopadzie Warhol przekształcił pomieszczenia przemysłowe w pracownię artystyczną i nazwał ją „The Factory” (ang. fabryka). Stała się ona potem legendarnym miejscem dla popkultury, gdzie spotykali się wszyscy wpływowi ludzie ówczesnego nowojorskiego undergroundu.
- 1964: R. Rauschenberg otrzymał główną nagrodę na 34. Biennale w Wenecji.
- 1967: Sydney Janis Gallery w Nowym Jorku zorganizowała ważną wystawę.
- 1968: Warhol został poważnie ranny, kiedy aktorka Valerie Solanas, feministka i założycielka SCUM (ang. the Society for Cutting up Men), strzeliła do niego kilka razy z rewolweru.
- 1971: Warhol zaprojektował okładkę albumu „Sticky Fingers” zespołu The Rolling Stones.
Pop Art w Polsce
Pop art nie przyjął się w Polsce tak jak w Stanach Zjednoczonych czy zachodniej Europie, gdyż nie istniały tu wówczas odpowiednie warunki polityczne, ekonomiczne i kulturowe. Kierunek ten zwrócił jednak uwagę polskich artystów ponownie na sztukę figuratywną i nowy sposób wykorzystania przedmiotów pospolitych.
Pewien wyjątek stanowi twórczość takich artystów jak Benon Liberski czy Jerzy Krawczyk, którzy nawiązywali do pop artu, dając fotograficznie przedstawionym przedmiotom główną rolę w swoich dziełach. Za polską odmianę pop artu uważa się sztukę Jana Dobkowskiego i Jerzego „Jurry” Zielińskiego, tworzących jako grupa Neo Neo Neo w latach 70., oraz twórców plakatu takich jak Roman Cieślewicz czy Jan Młodożeniec.
W kategoriach pop artu można także patrzeć na sztukę Natalii LL - szczególnie prace „Sztuka konsumpcyjna” i „Sztuka postkonsumpcyjna” - oraz na prace artystów z kręgu warszawskiej Galerii Współczesnej.
Dziedzictwo i Współczesne Echo Pop Artu
Dziś wielu artystów używa stylistyki pop artu, aby zwrócić uwagę na zwyczajność życia i otaczającą nas rzeczywistość. Dynamiczne, efektowne i czytelne przedstawienia, typowe dla tego kierunku, nadal wzbudzają pytania o wydarzenia wokół nas, udowadniając trwałość i uniwersalność przesłania pop artu.