Ratownik a Ratownik Medyczny: Różnice, Uprawnienia i Oznakowanie w Polskim Systemie Ratownictwa

W środowisku ratowniczym często pojawia się kwestia różnic między terminami „ratownik” a „ratownik medyczny”, zwłaszcza w kontekście uprawnień i sposobu oznakowania. Istnienie terminu „ratownik przedmedyczny” w kręgach medycznych jest kwestią sporną. Ratownicy medyczni (dyplomowani) używają terminu „przedmedyczny” dla odróżnienia ratowników-laików od siebie, czyli ratowników, którzy ukończyli specjalne szkoły i praktykują w służbach ratowniczych. Podział taki wprowadzał także art. 3 ustawy z dnia 25 lipca 2001 roku o Państwowym Ratownictwie Medycznym (Dz.U. z 2001 r. Nr 113, poz. 1207). Wcześniejsze regulacje prawne nie wprowadzały takiego rozdziału.

Definicje i Regulacje Prawne

Zgodnie z Ustawą z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym, tytuł „ratownika” można uzyskać jedynie po ukończeniu Kursu Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy (KPP). Tytuł „ratownika medycznego” jest natomiast ściśle regulowany i wymaga znacznie szerszego wykształcenia.

Kto może być Ratownikiem Medycznym?

Ratownik medyczny to osoba, która:

• ukończyła studia wyższe na kierunku (specjalności) ratownictwo medyczne, lub
• ukończyła publiczną szkołę policealną lub niepubliczną szkołę policealną o uprawnieniach szkoły publicznej i posiada dyplom potwierdzający uzyskanie tytułu zawodowego „ratownik medyczny”, lub
• posiada dyplom wydany w państwie innym niż państwo członkowskie Unii Europejskiej, Konfederacja Szwajcarska lub państwo członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strona umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, uznany w Rzeczypospolitej równoważny z dyplomem uzyskiwanym w Rzeczypospolitej Polskiej, potwierdzającym tytuł zawodowy ratownika medycznego, lub
• posiada kwalifikacje do wykonywania zawodu ratownika medycznego nabyte w państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, uznane w Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z ustawą z dnia 26 kwietnia 2001 r. o zasadach uznawania nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej kwalifikacji do wykonywania zawodów regulowanych.

Ratownik medyczny to osoba umundurowana w czerwony uniform z logiem PRM, która otrzymała tytuł zawodowy ratownika medycznego i może go wykonywać w jednostkach systemu, czyli w SOR-ach (Szpitalnych Oddziałach Ratunkowych) i ZRM-ach (Zespołach Ratownictwa Medycznego).

Kto może być Ratownikiem (po KPP)?

Art. 13.1 ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym stanowi, że ratownikiem może być osoba:

1. posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych;
2. zatrudniona lub pełniąca służbę w jednostkach współpracujących z systemem, o których mowa w art. 15, lub będąca członkiem tych jednostek;
3. posiadająca ważne zaświadczenie o ukończeniu kursu w zakresie kwalifikowanej pierwszej pomocy, zwanego dalej „kursem”, i uzyskaniu tytułu ratownika;
4. której stan zdrowia pozwala na udzielanie kwalifikowanej pierwszej pomocy.

Podmiot prowadzący kurs, przed jego rozpoczęciem, jest obowiązany uzyskać zatwierdzenie programu kursu. Program kursu zatwierdza wojewoda po stwierdzeniu jego zgodności z ramowym programem i weryfikacji kwalifikacji kadry dydaktycznej.

Zakres Czynności Ratownika po KPP

Art. 14 ustawy określa zakres czynności wykonywanych przez ratownika w ramach kwalifikowanej pierwszej pomocy:

1. resuscytację krążeniowo-oddechową, bezprzyrządową i przyrządową, z podaniem tlenu oraz zastosowaniem według wskazań defibrylatora zautomatyzowanego;
2. tamowanie krwotoków zewnętrznych i opatrywanie ran;
3. unieruchamianie złamań i podejrzeń złamań kości oraz zwichnięć;
4. ochronę przed wychłodzeniem lub przegrzaniem;
5. prowadzenie wstępnego postępowania przeciwwstrząsowego poprzez właściwe ułożenie osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego, ochronę termiczną osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego;
6. stosowanie tlenoterapii biernej;
7. ewakuację z miejsca zdarzenia osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego;
8. wsparcie psychiczne osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego;
9. prowadzenie wstępnej segregacji medycznej w rozumieniu art. 43 ust. 2.

Wiedza z ratownictwa na poziomie ratownika KSRG, choć bywa postrzegana jako "drobne liźnięcie tematu", jest wystarczająca dla każdego ratownika, jednak brakuje często ćwiczeń pod okiem fachowców. Same kursy pierwszej pomocy są prowadzone od wielu lat, lecz wiedza nieużywana jest zapominana.

Jednostki Współpracujące z Systemem Państwowego Ratownictwa Medycznego

Art. 15.1 ustawy wymienia jednostki współpracujące z systemem jako służby ustawowo powołane do niesienia pomocy osobom w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego, w szczególności:

• jednostki organizacyjne Państwowej Straży Pożarnej (PSP),
• jednostki ochrony przeciwpożarowej włączone do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (np. Ochotnicza Straż Pożarna w KSRG),
• podmioty, o których mowa w art. 55 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej,
• inne jednostki podległe lub nadzorowane przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych i Ministra Obrony Narodowej.

Jednostkami współpracującymi z systemem mogą być również społeczne organizacje ratownicze, które, w ramach swoich zadań ustawowych lub statutowych, są obowiązane do niesienia pomocy osobom w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego, jeżeli zostaną wpisane do rejestru jednostek współpracujących z systemem. Jednostki współpracujące z systemem udzielają kwalifikowanej pierwszej pomocy osobom znajdującym się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.

Oznakowanie i Używanie Symboli

Wiele dyskusji budzi kwestia używania symboli Państwowego Ratownictwa Medycznego (PRM) oraz naszywek z napisem „ratownik medyczny” przez osoby posiadające jedynie kurs KPP.

Regulacje dotyczące oznakowania

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 19 marca 2007 r. oraz Art. 38.1 ustawy o PRM stanowią, że oznaczenia systemu używają jednostki systemu, centrum powiadamiania ratunkowego i lekarz koordynator ratownictwa medycznego. Jednostka współpracująca z systemem, o której mowa w art. 15 ust. 2, wpisana do rejestru może używać oznaczenia systemu.

W przepisach § 6 tego rozporządzenia czytamy, że ratownicy z jednostek współpracujących z systemem (o których mowa w art. 15 ust. 2 ustawy) są oznakowani poprzez umieszczenie na odzieży zewnętrznej:

1. naszywki z przodu o wysokości 5 cm z napisem „RATOWNIK”;
2. nadruku na plecach o wysokości 15 cm z napisem „RATOWNIK”;
3. naszywki z nazwą jednostki współpracującej z systemem.

Tytuł „ratownika”, a nie „ratownika medycznego”, przysługuje po ukończeniu kursu KPP. W związku z tym, strażak po kursie KPP może posługiwać się jedynie tytułem „ratownika”, a nie „ratownika medycznego”. Noszenie naszywek z logo PRM i podpisem „RM” przez osoby bez uprawnień ratownika medycznego jest niezgodne z przepisami.

Strażak ochotnik po kursie ratownictwa medycznego KSRG może siebie co najwyżej nazywać „ratownikiem KSRG”. Regulamin umundurowania przewiduje naszywkę z krzyżem dla sanitariusza, którą można naszyć na rękaw. PSP nie nosi naszywek ratowników, natomiast w OSP różnie bywa, choć zarząd może uchwalić dowolność. Jednakże należy pamiętać o prawnych konsekwencjach niewłaściwego oznakowania.

"Paramedyk" a Ratownik w Polsce

Termin „paramedyk” (ang. paramedic) w języku polskim może wprowadzać w błąd. W Polsce paramedyk to osoba zajmująca się paramedycyną, czyli medycyną niekonwencjonalną. Jeśli już używać angielszczyzny, to odpowiedniejszym terminem dla ratownika jest „Medical Rescuer” lub samo „Rescuer”.

Z drugiej strony, niektórzy wskazują, że w krajach anglosaskich „paramedic” jest odpowiednikiem polskiego „ratownika medycznego”, a wprowadzenie nazwy zawodu „ratownik medyczny” w Polsce mogło być nieoptymalne, biorąc pod uwagę międzynarodowe standardy. Strażacy w wielu krajach często są na poziomie zbliżonym do EMT B (Emergency Medical Technician-Basic), co jest kalką polskiego kursu KPP.

Znaczenie Indentyfikacji i Rozwój Kompetencji

Jasna identyfikacja jest pomocna w działaniach ratowniczych. Ważne jest, aby to, co stoi za identyfikacją, było zgodne z rzeczywistymi uprawnieniami i wiedzą. Choć kurs KPP jest podstawą, wiele osób podkreśla, że wiedza na tym poziomie to dopiero "drobne liźnięcie tematu ratownictwa". Noszenie naszywek nie czyni ratownika, to trzeba czuć i nieustannie rozwijać oraz pogłębiać swoją wiedzę. Ratownik KSRG jest przede wszystkim strażakiem-ratownikiem, osobą od wszystkiego, a kurs pierwszej pomocy medycznej jest elementem jego wyszkolenia, nie zaś jego celem.

W dobie pandemii, zagrożeń terrorystycznych i kryzysu kadrowego w systemie PRM, konieczne może stać się efektywne zarządzanie zasobami wysoko wykwalifikowanej kadry medycznej. Jedną z możliwości jest wykorzystanie pomocy personelu niżej wykwalifikowanego - ratowników uprawnionych do udzielania KPP. Analiza kompetencji ratowników KPP wykazała jednak, że nie zawsze są oni optymalnie przygotowani do asystowania personelowi medycznemu przy udzielaniu medycznych czynności ratunkowych (MCR), co podkreśla potrzebę ciągłego doskonalenia i ćwiczeń.

tags: #strazak #ratownik #medyczny #ikony