Pies to nie tylko najlepszy przyjaciel człowieka, ale także niezwykle cenny partner w wielu dziedzinach życia, w tym w służbach ratowniczych oraz jako symbol ważnych instytucji. Od skrupulatnego oznaczania zaginionych osób po inspirowanie dzieci do nauki o bezpieczeństwie, psy odgrywają kluczową rolę. Niniejsza artykuł przybliża różne aspekty ich obecności w kontekście ratownictwa i straży pożarnej.
Psy ratownicze i metody oznaczania zaginionych
W pracy psów ratowniczych kluczowe jest skuteczne i jednoznaczne sygnalizowanie przewodnikowi odnalezienia osoby zaginionej. Ten proces nazywany jest oznaczaniem psa.
Oznaczanie poprzez meldunek
Oznaczanie poprzez meldunek to moment, w którym pies rozpoczyna sygnalizowanie przewodnikowi, że znalazł osobę zaginioną. W tej metodzie pies po znalezieniu osoby zaginionej wraca do przewodnika i "melduje", że odnalazł zaginionego. Najczęściej meldunek występuje w postaci szczekania, ale są także psy, które meldują poprzez skakanie na przewodnika, chwytanie lub szturchanie nosem przedmiotu przyczepionego do pasa przewodnika. Pies meldujący to pies, który "składa meldunek" przewodnikowi szczekając na niego. Pies po znalezieniu zaginionej osoby biegnie do swojego przewodnika i szczekając na niego, informuje, że kogoś odnalazł. Na komendę pies doprowadza przewodnika na lince do zaginionego. Przewodnik podpina psa na linkę i prosi go, aby wskazał mu, gdzie znajduje się ta osoba, a pies prowadzi przewodnika do zaginionego.
GPR OSP Wołczkowo - Gandalf
Na filmie ponad 1,5-roczny Gandalf ze swoją przewodniczką Dorotą oznacza odnalezienie zaginionego poprzez meldunek.
Oznaczanie poprzez rolkę
Inną metodą jest oznaczanie poprzez rolkę. W tym przypadku pies po odnalezieniu osoby zaginionej chwyta rolkę przyczepioną do jego obroży. Następnie wraca do przewodnika i pokazuje rolkę, którą ma w pysku. Przewodnik odbiera rolkę, a pies na komendę doprowadza go do osoby zaginionej.
Indywidualny dobór metody i jego znaczenie
Metoda oznaczania jest dobierana indywidualnie do psa, zgodnie z jego predyspozycjami. Jeśli przewodnik źle dobierze metodę oznaczania, to w głowie psa tworzy się "konflikt", co oznacza, że ma problem z podjęciem określonego działania i jego poziom stresu znacznie się podnosi. Uniemożliwia to bardzo często podjęcie przez psa oczekiwanych przez nas działań. Przy wyborze typu oznaczania psa kierujemy się przede wszystkim jego predyspozycjami.
Historyczne korzenie psów meldujących - anonser w myślistwie
Historia psów meldujących ma swoje korzenie w myślistwie. Anonser to pies oznajmujący swojemu przewodnikowi poprzez szczekanie, że odnalazł zwierzynę, a następnie doprowadza przewodnika do niej. Pierwszy raz psa meldującego miałam okazję zobaczyć podczas konkursów psów myśliwskich. To, czy pies zostawał anonserem, czy oszczekiwaczem (psem, który nie wraca do przewodnika, ale szczeka bezpośrednio na zwierzynę), decydowało o tym, czy pies miał wystarczająco dużo "sił woli", aby pozostać przy zwierzynie i szczekać na nią. Jeśli nie miał wystarczającej potrzeby do pozostania przy zwierzynie, ale chętnie wracał do przewodnika, zostawał anonserem. Oszczekiwaczem natomiast zostawał pies, który nie dał się za żadne skarby odgonić od zwierzyny. W myślistwie główną cechą wyboru typu oznaczania (anonser, oszczekiwacz) jest naturalna predyspozycja psa (cechy wrodzone), podobnie jest w ratownictwie. W myślistwie, jeśli pies nie szczeka lub ma trudności w szczekaniu, nikt na siłę nie przygotowuje go do pracy jako psa szczekającego, ponieważ pies nie poradzi sobie i nie wskaże odnalezionej zwierzyny.
Początki wykorzystania psa przez myśliwych szacuje się na około 17-12 tysięcy lat temu; był on używany przez myśliwych z Syberii, w Palestynie oraz w Iraku. W późniejszym okresie przywilej polowania oraz trzymania psów wyznaczonych do tego zadania przypadał królom i możnowładcom, ale także opatom oraz biskupom. Później psy hodowała również szlachta ziemiańska w celu polowań. To właśnie w tym okresie pojawiły się różne metody wykorzystania psa do wskazywania zwierzyny.
Ewolucja i udoskonalenie metod w ratownictwie
Postanowiono wykorzystać wrodzone zdolności zwierzęcia i wiedzę zdobywaną przez kilkanaście tysięcy lat, adaptując pewne elementy z pracy anonserów jako udoskonalenie metody w pracy z psami ratowniczymi. Gdy rozpoczynała się praca z psami ratowniczymi, pies meldujący czy rolkujący był niezwykłą rzadkością, a wiedza na temat szczegółów pracy z tego typu psem była nieznaczna lub pomijana, być może ze względu na małą ilość psów tego typu. Teraz wydaje się, że metoda ta jest bardziej znana oraz przede wszystkim "rozkładana" na elementy pierwsze, przyczyniając się do wzrostu jakości psów meldunkowych.
Uznawano w środowisku psich ratowników, że tego typu rozwiązania mają wiele minusów. Muszę przyznać, że faktycznie, metoda oznaczania poprzez meldunek ma swoje minusy, dodam - jak każda inna metoda. Jako zespół skupiliśmy się na plusach, a dokładnie na najważniejszym. Jednym z nich jest fakt, że dobrze wyszkolony pies z odpowiednio dobraną metodą oznaczania jest skuteczny, a nawet najskuteczniejszy. W zespole postanowiono przygotować psy zarówno pracujące poprzez meldunek, psy szczekające, jak i psy pracujące poprzez donoszenie bringsela (rolki podpiętej do szyi).
Kryteria wyboru psa meldunkowego/rolkującego i obalanie mitów
Jeśli mamy osobnika, który ma dużą łatwość szczekania, tzn. potrafi prosić poprzez szczekanie, nie ma problemu ze szczekaniem i robi to chętnie (jest to zachowanie, które wychodzi od psa i nie szczeka on w wyniku wymuszania głosu przez przewodnika), wiemy wtedy, że pies nie ma problemu ze szczekaniem i na razie tylko tyle. Nie jest to równoznaczne z tym, że pies będzie zostawał przy zaginionym i oszczekiwał go. Zdarza się osobnik, który nie będzie czuł się komfortowo pozostając przy zaginionym; będzie wolał wykonać swoje zadania w obecności swojego partnera - przewodnika. Może to wynikać z wielu przyczyn: brak samodzielności, duża więź między przewodnikiem i psem, brak wytrwałości w szczekaniu. Czasem przyczyną wyboru tej metody oznaczania jest naturalna chęć wracania z informacją do przewodnika oraz brak chęci pozostania przy zaginionym. Czasem powody są inne, np. pies jest zbyt nachalny w kontakcie z człowiekiem. Wybieramy wtedy metodę, w której pies nie będzie tak dynamiczny w kontakcie z człowiekiem i wróci z wiadomością do przewodnika. Trzeba przyznać, że jest to idealna metoda dla psów mniej śmiałych i potrzebujących wsparcia przewodnika - takie psy w tym schemacie oznaczania odnajdują się perfekcyjnie i wzmacniają się. Nie jest to jednak jedyna przyczyna wyboru tej konkretnej metody oznaczania. Przyczyny mogą być różne.
Z powodu braku samodzielności psa i potrzeby wsparcia przewodnika, wielu zawodowych strażaków uważa, że metody oznaczania poprzez rolkę i meldunek są dla nich ujmujące, czyli pies, który nie jest bardzo odważny, to nie jest pies do służby. Nic bardziej mylnego! Pies rolkujący czy meldujący to najczęściej pies o silnym kontakcie z przewodnikiem lub pies, który nie ma zdolności czy możliwości do szczekania, nie jest to dla niego naturalne. W myślistwie anonser to jedna z najbardziej uznana i widowiskowa metoda wskazywania odnalezienia. W trakcie nauki schemat nauki oznaczania meldunku czy roli jest znacznie przerysowany na potrzeby pobudzenia wyobraźni - "jak nauczyć psa oznaczania". Schemat został opracowany jako teatralne przedstawienie tego, jak myśli pies i jak budować poszczególne etapy tego schematu. Z całą pewnością pies rolkujący czy meldujący nie jest psem bojaźliwym. Zdarzają się psy, które nie potrafią np. szczekać i jest to jedyne kryterium wyboru metody oznaczania. Wiemy, kiedy i jak wybrać psa meldunkowego.
Dalmatyńczyki - symbol straży pożarnej
Podobnie jak owczarki niemieckie są często kojarzone z organami ścigania, dalmatyńczyki są nieodłącznie związane ze strażą pożarną. Ale jak te psy stały się jej symbolem?
Dalmatyńczyki wyróżniają się swoją wytrzymałością (potrafią biec na długie dystanse bez oznak zmęczenia) oraz instynktem stróżowania. Już w XVIII wieku zauważono, że mają one uspokajający wpływ na konie, biegnąc u ich boku, gdy te ciągnęły angielskie dyliżanse. W czasach, gdy straż pożarna korzystała z konnych wozów, dalmatyńczyki biegały obok koni, aby zapewnić im spokój i ochronę przed rozpraszającymi je pieszymi. Gdy wozy strażackie docierały na miejsce pożaru, konie czuły się nieswojo w pobliżu ognia. Wówczas dalmatyńczyki zostawały przy nich, by je uspokajać. Dodatkowo pilnowały sprzętu przed złodziejami, gdy strażacy byli zajęci akcją ratunkową. Oczywiście, z czasem konie zastąpiono zmotoryzowanymi wozami strażackimi, więc rola dalmatyńczyków się zmieniła. Dziś ich obecność w straży pożarnej jest symboliczna.
Edukacja i zabawa z motywami strażackimi i psami
Tematyka straży pożarnej i psów, szczególnie dalmatyńczyków, jest często wykorzystywana w materiałach edukacyjnych dla dzieci, takich jak kolorowanki. Kolorowanki strażackie to kategoria łącząca w sobie walory edukacyjne z dobrą zabawą.
Rysunek psa strażaka - kolorowanka
Ta strona do kolorowania przedstawia uroczego psa strażaka, gotowego do interwencji w celu ugaszenia pożaru. Bohaterem tej sceny jest dalmatyńczyk, pies często kojarzony ze strażakami, noszący hełm i kurtkę strażacką. Ogień trzaska w domu, ale nasz pies strażak jest tutaj, aby uratować sytuację, dodając odrobinę akcji do tej zabawnej kolorowanki. Ta strona do kolorowania jest idealna dla dzieci, które kochają zwierzęta i historie o bohaterach.
Edukacyjne walory kolorowanek strażackich
Kolorowanki do druku z motywem straży pożarnej mogą być pomocne w uczeniu dzieci zasad bezpieczeństwa oraz postępowaniu w sytuacji kryzysowej. Kolorowanie takich rysunków może być także pretekstem do wytłumaczenia maluchom, na czym polega praca strażaków i jak ważna jest dla naszego bezpieczeństwa. Wiele dzieci chętnie posłucha także, co należy zrobić, aby móc w przyszłości zostać strażakiem. Zajęcia takie można przeprowadzić w przedszkolu, szkole oraz innych placówkach dydaktycznych, a kolorowanki strażackie sprawią, że dzieci będą nimi bardziej zainteresowane. Powyższe rysunki do kolorowania zawierają szeroki zakres scen związanych z pracą strażaków. Jest tu sprzęt strażacki, specjalistyczne pojazdy oraz dzielni strażacy w akcji. Kolorując strażaków, dzieci mogą lepiej poznać ich pracę oraz zasady bezpieczeństwa w czasie pożarów oraz innych sytuacji kryzysowych. Kolorowanki strażackie mają wiele walorów edukacyjnych, ponieważ są używane przez nauczycieli do opisywania zasad bezpieczeństwa oraz zawodu strażaka.
5 pomysłów na zastosowanie kolorowanek strażackich w edukacji dzieci
Kolorowanki to doskonałe narzędzie edukacyjne, które można wykorzystać w nauce o bezpieczeństwie i pracy strażaków. Oto 5 pomysłów na kreatywne i edukacyjne zastosowanie kolorowanek strażackich w przedszkolu i szkole podstawowej:
- Nauka numerów alarmowych - dzieci mogą pokolorować obrazki przedstawiające strażaków, wozy strażackie i numery alarmowe, np. 998 i 112. Nauczyciel może omówić, kiedy i jak dzwonić po pomoc oraz jakie informacje trzeba przekazać podczas rozmowy z operatorem numeru alarmowego.
- Poznajemy zawód strażaka - kolorując rysunki strażackie, dzieci mogą dowiedzieć się, jakie zadania wykonują strażacy. Można opowiedzieć im, że strażacy nie tylko gaszą pożary, ale także pomagają w wypadkach, ratują zwierzęta i udzielają pierwszej pomocy.
- Poznajemy sprzęt strażacki - dzieci mogą kolorować ilustracje przedstawiające różne elementy wyposażenia strażaków, takie jak hełmy, gaśnice, węże strażackie czy wozy bojowe. Po pokolorowaniu można omówić, do czego służy każdy przedmiot, a nawet zorganizować zabawę w dopasowywanie nazw do obrazków.
- Ćwiczenie zasad bezpieczeństwa - kolorowanki mogą przedstawiać bezpieczne zachowania podczas pożaru, np. ucieczkę z budynku, zasłanianie nosa chustką przed dymem czy odpowiednie korzystanie z gaśnicy. Po kolorowaniu warto omówić z dziećmi, co należy robić w razie pożaru i jakie są podstawowe zasady bezpieczeństwa.
- Zabawa w strażaków - po zakończeniu kolorowania dzieci mogą wcielić się w strażaków w zabawie tematycznej. Mogą zbudować „remizę” z klocków, udawać gaszenie pożaru lub ćwiczyć ewakuację z klasy. Dzięki temu lepiej zapamiętają zdobytą wiedzę poprzez ruch i zabawę.
Ciekawostki o straży pożarnej
- Strażacy noszą specjalne ubrania odporne na wysoką temperaturę, które mogą wytrzymać nawet kilkaset stopni Celsjusza!
- Niektóre wozy strażackie mają specjalne działka wodne, które mogą wystrzelić wodę na odległość kilkudziesięciu metrów.
- Dawniej strażacy gasili pożary wodą z wiader, które przekazywali sobie w rzędzie. Taka technika gaszenia nazywana była „łańcuchem wodnym”.
- Niektóre jednostki straży pożarnej mają w swoich szeregach psy ratownicze, które pomagają odnaleźć zaginionych ludzi.
- Strażacy często odwiedzają przedszkola i szkoły, gdzie najczęściej uczą dzieci, jak zachować się w przypadku pożaru oraz opowiadają o swojej pracy.
- W dawnych czasach, gdy nie było sprawnych oddziałów strażackich, pożary siały w miastach wielkie zniszczenia. 1666 roku wielki pożar Londynu trwał 4 dni i zniszczył większość miasta.