Praca Strażaka: Misja, Obowiązki i Droga do Służby

Praca strażaka to służba mundurowa, która polega na podejmowaniu różnorodnych akcji gaśniczo-ratowniczych. Strażacy sami o sobie mówią: „Idziemy tam, skąd wszyscy inni uciekają”. Chociaż praca ta jest bardzo trudna i niebezpieczna, cieszy się wielkim szacunkiem i zainteresowaniem w społeczeństwie.

Dla wielu osób praca strażaka to spełnienie marzeń z dzieciństwa. To nie tylko zawód, ale przede wszystkim misja i powołanie, wymagające sporych poświęceń, odwagi bez brawury oraz ogromnej samodyscypliny.

Zakres Obowiązków Strażaka

Podstawowym zadaniem strażaka jest niesienie pomocy ludziom, których życie lub zdrowie jest zagrożone. Wbrew powszechnemu przekonaniu, zawód strażaka to o wiele więcej niż tylko gaszenie pożarów. Zakres ich obowiązków zawodowych jest znacznie szerszy i obejmuje:

• Lokalizowanie i eliminowanie pożarów oraz sytuacji stwarzających potencjalne zagrożenie pożarowe.
• Udział w akcjach ratowniczych podczas katastrof, klęsk żywiołowych (powodzie, huragany, trzęsienia ziemi), wypadków komunikacyjnych czy wycieków niebezpiecznych substancji. Strażacy wzywani są na pomoc w przeróżnych trudnych sytuacjach, takich jak poważne wypadki samochodowe, zawalenie się budynku, wybuchy czy wycieki chemiczne.
• Lokalizowanie i eliminowanie innych zagrożeń, np. chemicznych, ekologicznych, wodnych czy radiologicznych, oraz zapobieganie ich skutkom.
• Planowanie i przeprowadzanie ewakuacji z zagrożonych obszarów, zarówno ludzi, jak i zwierząt. Strażacy często pomagają zwierzętom, np. wydostają je ze studzienek kanalizacyjnych.
• Minimalizowanie szkód w mieniu.
• Zabezpieczanie miejsc wypadków, np. po zderzeniu samochodów, oraz uszczelnianie wycieków ze zbiorników i cystern.
• Likwidacja gniazd owadów, takich jak osy czy szerszenie.
• Angażowanie się w działalność edukacyjną, w ramach której szkolą dzieci i młodzież w zakresie bezpieczeństwa domowego i reakcji na zagrożenia.
• Konserwacja sprzętu i utrzymywanie porządku w remizie.
• Przyjmowanie zgłoszeń i analizowanie ich treści.

Wymagania i Predyspozycje Kandydatów na Strażaka

Praca strażaka jest niezwykle wymagająca i obciążająca - zarówno fizycznie, jak i psychicznie. Kandydat do służby musi wyróżniać się doskonałą kondycją fizyczną i psychiczną. Strażak powinien cechować się świetnym stanem zdrowia, sprawnością fizyczną, odwagą, determinacją.

Kandydat na strażaka musi być odporny na stres, umieć szybko podejmować decyzje, pracować pod presją zagrożenia zdrowia i życia. Musi wyróżniać się twardym, zdecydowanym charakterem, umiejętnością zachowania trzeźwej głowy i zimnej krwi w sytuacjach kryzysowych. Nie może bać się wysokości, dlatego podczas testów przyszli strażacy nierzadko wchodzą na 30-metrową drabinę. Niezbędna jest również sprawność fizyczna, która decyduje o tym, że ktoś odnajduje się w tym zawodzie.

Strażak musi znać procedury bezpieczeństwa, zasady udzielania pierwszej pomocy, zatem posiadać również wiedzę medyczną. Ciągłe szkolenia i ćwiczenia są nieodłącznym elementem tej pracy.

Droga do Służby w Państwowej Straży Pożarnej (PSP)

Osoby, które chcą zostać zawodowym strażakiem w szeregach Państwowej Straży Pożarnej, muszą spełnić szereg warunków. Wymogi stawiane kandydatom do służby zawarte są w Ustawie z dnia 24 sierpnia 1991 roku o Państwowej Straży Pożarnej oraz w Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie postępowania kwalifikacyjnego o przyjęcie do służby w Państwowej Straży Pożarnej.

Wśród podstawowych kryteriów wymienić można:

• posiadanie obywatelstwa polskiego,
• korzystanie z pełni praw publicznych,
• posiadanie co najmniej wykształcenia średniego,
• posiadanie zdolności fizycznej i psychicznej do pełnienia tej służby.

Jednocześnie kandydat nie może być karany za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe. Do pracy w PSP prowadzą dwie główne ścieżki:

1. Służba Przygotowawcza (Nabór "z ulicy")

W tym przypadku kandydaci są wybierani w drodze otwartego naboru. Informacji o aktualnie prowadzonych naborach należy szukać na stronach poszczególnych jednostek organizacyjnych PSP (np. Komendy Wojewódzkiej Państwowej Straży Pożarnej).

Postępowanie kwalifikacyjne obejmuje:

• Ocenę złożonych dokumentów związanych z postępowaniem kwalifikacyjnym.
• Test sprawności fizycznej (przed przystąpieniem do testu sprawności fizycznej należy dostarczyć zaświadczenie lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych, wystawione nie później niż 30 dni przed dniem testu).
• Rozmowę kwalifikacyjną.
• Ustalenie zdolności fizycznej i psychicznej do pełnienia służby w PSP przez komisję lekarską MSWiA.

W przypadkach, gdy stanowisko wymaga szczególnych predyspozycji i umiejętności, proces rekrutacyjny może obejmować także test wiedzy, test kompetencyjny, sprawdzian lęku wysokości (akrofobii) oraz sprawdzian z pływania. Kandydaci mogą otrzymać dodatkowe punkty za kwalifikacje przydatne w zawodzie, takie jak uprawnienia ratownika medycznego lub wyszkolenie pożarnicze w OSP z udokumentowanym aktywnym członkostwem.

Testy Sprawności Fizycznej

Testy sprawności fizycznej, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 października 2005 roku (z późniejszymi zmianami), obejmują:

1. Podciąganie na drążku: Drążek jest umieszczony na wysokości doskocznej. Na komendę „start” kandydat podciąga się tak, aby broda znalazła się powyżej drążka i wraca do pozycji wyjściowej. Oceniający głośno podaje liczbę zaliczonych podciągnięć. Dopuszczalna jest praca tułowia i nóg.
2. Rzut piłką lekarską (2 kg): Kandydat ustawia się przed linią, przodem w kierunku rzutu, unosi piłkę oburącz nad głowę i wykonuje rzut.
3. Bieg po kopercie: Na komendę „na miejsca” kandydat podchodzi do linii startu. Na komendę „start” rozpoczyna bieg zgodnie z oznaczonym kierunkiem (np. A-B-E-C-D-E-A), mijając tyczki od strony zewnętrznej. Trasę pokonuje się trzykrotnie. Obowiązuje zakaz chwytania i przytrzymywania tyczek. W przypadku przewrócenia, należy ją ustawić i kontynuować bieg. Dopuszczalny jest jeden falstart.
4. Próba wydolnościowa (Beep test): Polega na bieganiu między dwoma znacznikami oddalonymi o 20 metrów w określonym, stale rosnącym tempie, nadawanym sygnałem dźwiękowym. Koniec testu następuje, gdy kandydat dwukrotnie nie przebiegnie kolejnych 20 metrów w wyznaczonym czasie lub dwukrotnie pod rząd wystartuje przed sygnałem.

Kandydat może podejść do każdej próby dwukrotnie w tym samym dniu. Obowiązuje ubiór i obuwie sportowe.

2. Służba Kandydacka

Służba kandydacka odbywa się w jednej ze szkół Państwowej Straży Pożarnej. Kształcenie kadr oficerskich odbywa się w Szkole Głównej Służby Pożarniczej (SGSP) w Warszawie. Jej absolwenci uzyskują tytuł inżyniera pożarnictwa lub magistra inżyniera pożarnictwa i stopień służbowy młodszego kapitana PSP. Uczelnia ta prowadzi studia inżynierskie i magisterskie. Kandydaci rozpoczynają naukę od szkoleń w warunkach poligonowych, a w czasie studiów mogą być włączani do akcji ratowniczych na terenie całej Polski.

W Polsce funkcjonują również trzy szkoły aspirantów PSP:

• Centralna Szkoła PSP w Częstochowie
• Szkoła Aspirantów PSP w Krakowie
• Szkoła Aspirantów PSP w Poznaniu

Ich absolwenci uzyskują tytuł technika pożarnictwa i stopień służbowy młodszego aspiranta Państwowej Straży Pożarnej. Warunki przyjęcia do służby kandydackiej w szkole PSP obejmują wiek (zazwyczaj do 25 lat), świadectwo dojrzałości oraz przystąpienie do pisemnej części egzaminu dojrzałości z matematyki, wybranego języka obcego oraz dodatkowego przedmiotu (fizyka, chemia, informatyka lub biologia).

Zarówno w naborach do szkół aspiranckich, jak i w „naborach z ulicy” kandydaci zobligowani są do przejścia testów sprawnościowych, sprawdzianu braku lęku wysokości oraz egzaminu z pływania.

Ochotnicza Straż Pożarna (OSP)

Poza Państwową Strażą Pożarną, która zatrudnia strażaków zawodowych, funkcjonuje również Ochotnicza Straż Pożarna (OSP), składająca się z grupy ochotników. Praca w OSP polega na dbaniu o bezpieczeństwo nie tylko w sytuacji pożaru, ale również podczas klęsk żywiołowych, akcji ewakuacyjnych czy działań ratowniczych na drogach.

Aby zostać strażakiem w OSP, należy:

• mieć ukończone 18 lat,
• wypełnić deklarację wstąpienia i złożyć ją do lokalnej jednostki OSP,
• odbyć okres kandydacki (obejmujący zapoznanie się ze specyfiką jednostki, wyposażeniem, obsługą podstawowego sprzętu pożarniczego oraz jego konserwacją),
• uzyskać pozytywną opinię członków zarządu jednostki,
• złożyć ślubowanie,
• odbyć szkolenie pożarnicze.

Wynagrodzenie i Przywileje Strażaka

Praca strażaka jest bardzo wymagająca i obarczona sporym ryzykiem. Wynagrodzenie strażaka uzależnione jest od kilku czynników, przede wszystkim od rodzaju stanowiska. Najniższe są dla stanowisk szeregowych, a wynagrodzenie wzrasta wraz z kolejnymi stopniami awansu (podoficerskie, aspiranckie, oficerskie).

Pensje są sumą kilku składowych: wynagrodzenia zasadniczego, dodatku za służbowego, dodatku motywacyjnego oraz dodatków uzasadnionych szczególnymi właściwościami, kwalifikacjami, warunkami czy miejscem pełnienia służby. Mediana miesięcznego wynagrodzenia w zawodzie strażaka w PSP wynosi około 6330 złotych brutto (wg. Ogólnopolskiego Badania Wynagrodzeń Sedlak & Sedlak 2024), a średnie miesięczne wynagrodzenie brutto w PSP waha się od około 5900 do 7380 zł, co daje średnie wynagrodzenie netto (na rękę) od około 4366 do 5442 zł.

Strażacy w Państwowej Straży Pożarnej mogą liczyć na dodatek do pensji z tytułu pełnienia służby w warunkach uciążliwych lub stanowiących zagrożenie dla zdrowia, który może wynosić od 5% do 20% (a po 20 latach służby do 25%). Uposażenie zasadnicze strażaka PSP wzrasta o 2% po 2 latach służby, o 1% za każdy kolejny rok służby (do wysokości 20% po 20 latach) oraz o 0,5% za każdy rok służby powyżej 20 lat (do wysokości 25% po 30 latach służby).

Strażacy ochotnicy nie otrzymują stałej pensji, lecz tzw. ekwiwalent za udział w akcjach oraz szkoleniu pożarniczym. Jest to opcja dla osób z misją, gdyż trudno mówić tu o zarobkach pozwalających na utrzymanie się - zazwyczaj nie jest on wyższy niż 30-40 zł za godzinę, a „pensja” za udział w szkoleniu pożarniczym może być nawet dwa razy niższa. Ekwiwalent ten jest jednak zwolniony z podatku dochodowego.

Dodatkowe Przywileje

Praca strażaka, oprócz pensji i satysfakcji z niesienia pomocy, oferuje również różnego rodzaju dodatkowe uprawnienia:

• W przypadku uszczerbku na zdrowiu lub szkody na mieniu powstałych podczas służby, strażak otrzymuje odszkodowanie na zasadach takich samych jak funkcjonariusze policji.
• Strażak otrzymuje bezpłatne wyżywienie podczas ćwiczeń, szkoleń i długotrwałych akcji ratowniczych.
• Strażak mianowany ma prawo do lokalu mieszkalnego w miejscu, w którym odbywa służbę. Strażacy w służbie przygotowawczej mogą otrzymać kwaterę tymczasową.
• Strażakom przysługują również inne świadczenia pieniężne, takie jak zasiłek na zagospodarowanie, nagrody, zapomogi, nagrody jubileuszowe, dodatkowe wynagrodzenie za wykonywanie zadań wykraczających poza obowiązki służbowe, rekompensata pieniężna za przedłużony czas służby, należności za podróże i przeniesienia służbowe, świadczenia związane ze zwolnieniem ze służby, a także zasiłek pogrzebowy i odprawa pośmiertna.
• Funkcjonariusze PSP, którzy wstąpili do służby po 2013 roku, nabywają uprawnienia emerytalne po 55. roku życia.
• Strażakom w służbie przygotowawczej oraz mianowanym na stałe przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy, którego wymiar zależy od stażu służby i wieku strażaka.

Prestiż Zawodu Strażaka

Strażacy to jedna z najbardziej szanowanych grup zawodowych w Polsce. W rankingu najbardziej poważanych zawodów SW Research (2024) zawód strażaka - po raz czwarty z rzędu - obronił pozycję lidera. Z badania wynika, że aż 84% respondentów darzy zawód strażaka największą estymą. Strażacy cieszą się niesłabnącym szacunkiem, bo są tymi, którzy ratują ludzi, zwierzęta i mienie materialne.

Marzenia o pracy w straży są coraz trudniejsze do spełnienia, bo niewielki procent zgłaszających się kandydatów spełnia rygorystyczne wymogi formalne, związane ze stanem zdrowia i sprawnością fizyczną. Zawodowy strażak to nie tylko osoba, która walczy z ogniem, ale przede wszystkim bohater, który codziennie stawia czoła niebezpieczeństwom, niosąc pomoc w najtrudniejszych chwilach.

tags: #strazak #sam #jkkkkkkk