Technik Pożarnictwa: Specjalność, Wymagania i Ścieżka Kariery

Zawód strażaka cieszy się bardzo wysokim poziomem zaufania społecznego. To misja, która rozpala wyobraźnię tych, którzy pragną, aby ich profesja była jednocześnie służbą. Technik pożarnictwa to osoba przygotowana do pełnienia służby w jednostkach organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej (PSP) oraz innych jednostkach ochrony przeciwpożarowej.

Rola i zakres obowiązków technika pożarnictwa

Dziś strażacy nie tylko walczą z ogniem, ale przede wszystkim są obecni na miejscu katastrof, wypadków i miejscowych zagrożeń. Strażak dawno przestał być tylko fachowcem od gaszenia ognia. To specjalista, który znakomicie zna zasady pierwszej pomocy przedmedycznej. Jest to szczególnie istotne, bowiem strażak jako jeden z pierwszych pojawia się na miejscu wypadków komunikacyjnych. Potrafi zabezpieczyć miejsce wypadku czy katastrofy, wydobywać poszkodowanych z wraków aut i spod gruzów budynków. Radzi sobie z ogniem, ale też z wodą w przypadku powodzi czy oberwania chmury. Strażak to wszechstronny profesjonalista, gotowy do reagowania niezależnie od pory dnia czy nocy.

W zakresie swoich obowiązków, strażak powinien posiadać szeroki zakres wiedzy i umiejętności:

• Znać sposoby łączności wykorzystywane w czasie działań ratowniczo-gaśniczych przez OSP i PSP.
• Wiedzieć, jakie są najważniejsze przyczyny powstawania pożarów i co sprzyja ich rozprzestrzenianiu się.
• Znać sprzęt zaliczany do podręcznego sprzętu gaśniczego.
• Znać oznakowanie funkcyjnych w OSP i Związku, regulamin Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych (MDP) oraz stopnie funkcjonariuszy PSP.
• Potrafić omówić skutki pożarów oraz ich wpływ na gospodarkę kraju.
• Znać rodzaje prądownic wodnych i pianowych, ich budowę i zastosowanie.
• Znać zasady działania, budowy i obsługi motopompy.
• Znać rodzaje węży pożarniczych, ich przeznaczenie i sposoby konserwacji.
• Znać zasady zabezpieczeń przeciwpożarowych spotkań i zajęć świetlicowych z udziałem dużej ilości uczestników.

Drogi kształcenia i kwalifikacje

Aby uzyskać tytuł zawodowy technika pożarnictwa, kandydat może wybrać jedną z kilku ścieżek kształcenia:

Szkoły kształcące techników pożarnictwa

Kształcenie techników pożarnictwa realizowane jest w Centralnej Szkole Państwowej Straży Pożarnej w Częstochowie oraz Szkołach Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie i Poznaniu. Szkoła Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej jest publiczną szkołą policealną o dwuletnim okresie kształcenia, przygotowującą kadrę średniego szczebla dowodzenia dla jednostek organizacyjnych PSP. Wymaga wykształcenia średniego. Zgodnie z art. 8, ust. 13 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, szkoły kształcące w zawodzie technik pożarnictwa może zakładać i prowadzić wyłącznie minister właściwy do spraw wewnętrznych.

Dla absolwentów szkół średnich opcją jest również wybór Szkoły Głównej Służby Pożarniczej (oficerskiej) w Warszawie.

Kwalifikacyjne Kursy Zawodowe (KKZ)

Alternatywną drogą są Kwalifikacyjne Kursy Zawodowe (tzw. "kwalifikacje trzyliterowe"), realizowane zgodnie z Rozporządzeniem MEN z dnia 16 maja 2019 r. Po ukończeniu takiego kursu uczestnik otrzymuje kwalifikacje zawodowe w zakresie:

• MS.20: Wykonywanie działań ratowniczych (wcześniej Z.22)
• MS.21: Zarządzanie działaniami ratowniczymi (wcześniej Z.23)

Uczestnik kursu może wybrać wszystkie kwalifikacje (MS.20 i MS.21) lub tylko wybrane. Kwalifikacje te są zgodne z obowiązującymi rozporządzeniami, w tym z Rozporządzeniem MEN z dnia 13 marca 2017 r. w sprawie klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego. Ukończenie KKZ oraz uzyskanie kwalifikacji Technika Pożarnictwa umożliwia m.in. pełnienie służby w jednostkach organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej. Warunkiem przystąpienia do kursu jest posiadanie wykształcenia podstawowego oraz ukończenie 18 roku życia.

Przykładowy czas trwania kursu to około 1078 godzin, w tym:

• Efekty kształcenia wspólne: 202 godziny
• Kwalifikacja MS.20: 293 godziny
• Kwalifikacja MS.21: 423 godziny
• Praktyki: 160 godzin

Wymagania a wykształcenie ogólne

Istnieją różnice w wymaganiach dotyczących wykształcenia ogólnego. Pracodawca wymaga od swojego technika pożarnictwa wyższego wykształcenia technicznego (tytułu zawodowego inżyniera lub magistra inżyniera w zakresie inżynierii bezpieczeństwa w specjalności inżynieria bezpieczeństwa pożarowego uzyskanego w SGSP). Natomiast w PSP często wystarczy tylko wykształcenie wyższe, na przykład ukończenie studiów I stopnia o profilu humanistycznym. W okresie od grudnia 2006 r. do połowy lutego 2008 r., zgodnie z nieobowiązującym już rozporządzeniem, technik pożarnictwa kierowany na przeszkolenie zawodowe w SGSP musiał spełniać określone wymagania.

Egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe

Aby uzyskać tytuł zawodowy "technik pożarnictwa", należy po ukończeniu kształcenia zdać egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe. Egzamin ten zastąpił organizowane do tej pory w szkołach egzaminy z przygotowania zawodowego. Za jego przygotowanie i organizację odpowiedzialne są Centralna Komisja Egzaminacyjna (CKE) oraz okręgowe komisje egzaminacyjne (OKE), nadzorowane przez ministra właściwego do spraw oświaty. W przypadku zawodu technik pożarnictwa za egzamin odpowiedzialne są CKE oraz OKE w Krakowie, Jaworznie i Poznaniu. Zadania egzaminacyjne przygotowywane są nie przez poszczególne szkoły, ale przez OKE i współpracujących z nią specjalistów z zakresu pożarnictwa. Ostateczny wybór zadań należy do Centralnej Komisji Egzaminacyjnej.

Struktura egzaminu

Egzamin składa się z dwóch etapów:

1. Etap pisemny: Jest to dwuczęściowy egzamin obejmujący wiadomości i umiejętności właściwe dla zawodu, a także wiadomości i umiejętności związane z zatrudnieniem i działalnością gospodarczą. Trwa 60 minut i polega na rozwiązaniu testu składającego się z 40 zadań, gdzie zdający wybiera jedną prawidłową odpowiedź spośród czterech.
2. Etap praktyczny: Sprawdza praktyczne umiejętności w danym zawodzie i przeprowadzany jest na specjalnie przygotowanym stanowisku egzaminacyjnym.

Nieprzystąpienie do egzaminu skutkuje nieotrzymaniem świadectwa ukończenia danego roku szkolnego lub semestru. Uczeń, który nie zdał egzaminu zawodowego w części pisemnej albo praktycznej, może ponownie przystąpić do tej części sprawdzianu. W trakcie swojej nauki może zdawać go w kolejnych terminach organizowanego w szkole egzaminu. Po zakończeniu nauki, dwukrotnie może przystąpić do egzaminu według zasad określonych dla absolwentów.

Formuły egzaminów

Egzaminy zawodowe przeprowadzane są w różnych formułach, zależnie od daty rozpoczęcia nauki i podstawy programowej:

• Formuła 2012: Dla uczniów i absolwentów zasadniczych szkół zawodowych, techników i szkół policealnych, którzy rozpoczęli naukę nie wcześniej niż 1 września 2012 r., ale nie później niż 31 sierpnia 2017 r.
• Formuła 2017: Weszła w życie 1 września 2017 r. i obejmuje nową podstawę programową kształcenia.
• Formuła 2019: Oparta na nowej podstawie programowej kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego z 2019 roku.

Po zdaniu egzaminu zawodowego otrzymuje się certyfikat kwalifikacji zawodowej, wydany przez komisję okręgową. Na wniosek absolwenta, do dyplomu zawodowego wydawany jest Europass - Suplement do Dyplomu Zawodowego, stanowiący uzupełnienie informacji zawartych w dyplomie.

Kariera w Państwowej Straży Pożarnej

Jeśli nie mamy w planach szkoły aspirantów ani studiów oficerskich, można wybrać inną drogę - zgłosić się w odpowiedzi na publiczne ogłoszenie Państwowej Straży Pożarnej i przejść przez tzw. postępowanie kwalifikacyjne. Kandydat na zawodowego strażaka musi spełniać określone prawem wymogi, m.in. niekaralności, wykształcenia minimum średniego oraz zdolności do pełnienia służby. Jeśli chętna osoba spełnia wymogi i przejdzie kwalifikację, odbywa służbę przygotowawczą w wybranej jednostce straży pożarnej.

Strażak w służbie przygotowawczej przez 3 lata jest stażystą (istnieje możliwość skrócenia stażu za szczególne osiągnięcia). Po przyjęciu do służby stażysta kierowany jest na kurs podstawowy w zawodzie strażak, który wlicza się do okresu stażu. Po tym okresie, w przypadku stwierdzenia przydatności i po wydaniu pozytywnej opinii, zostaje mianowany do służby stałej i przysługują mu odtąd wszystkie dodatki do uposażenia. Podczas stażu, od momentu mianowania (podpisania umowy), strażak otrzymuje pensję, również podczas kursu podstawowego.

Hierarchia kierowania działaniem ratowniczym

Z treści rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych i administracji z 18 lutego 2011 r. w sprawie szczegółowych zasad organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (KSRG) wynika, że strażak jednostki ochrony przeciwpożarowej będącej podmiotem KSRG w hierarchii obowiązku przejmowania kierowania działaniem ratowniczym stoi niżej od strażaka PSP poza terenem własnego działania. Kierującym działaniem ratowniczym jest pierwszy przybyły na miejsce zdarzenia ratowniczego dowódca z jednostki ochrony przeciwpożarowej, do czasu przybycia osoby mającej uprawnienia do przejęcia kierowania. Jeśli na miejsce zdarzenia ratowniczego przybyły ochotnicze i zawodowe jednostki ochrony przeciwpożarowej, do przejęcia kierowania działaniem ratowniczym zobowiązany jest dowódca z zawodowej jednostki ochrony przeciwpożarowej.

Inaczej może być w zakładach, w których funkcjonują zakładowe służby ratownicze lub zakładowe straże pożarne, gdyż w takich zakładach zasady uruchamiania i kolejność przejmowania kierowania interwencyjnego i taktycznego określają właściwe terytorialnie plany ratownicze. Podobny zapis znajduje się w treści obwieszczenia ministra spraw wewnętrznych z 11 kwietnia 2013 r., gdzie zapisano, że zasady kierowania działaniem ratowniczym na terenie zakładów posiadających jednostki ochrony przeciwpożarowej określone są w planach działań ratowniczych zakładu.

Ustawa z 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustaw regulujących warunki dostępu do wykonywania niektórych zawodów wprowadziła zmiany m.in. w ustawie o ochronie przeciwpożarowej, w tym dodając treść art. 9 ust. 11, który precyzuje, że Komendant wojewódzki PSP może - na podstawie rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych i administracji z 2 grudnia 2015 r. - kierować strażaków na przeszkolenie zawodowe.

tags: #strazak #technik #specjalnosc