Scenariusz akcji ratowniczej często rozpoczyna się od dramatycznego wezwania: wypadek drogowy, w autach uwięzione ranne osoby. Na miejsce zdarzenia niezwłocznie przyjeżdża straż pożarna. Zanim jednak strażacy rozpoczną precyzyjne rozcinanie karoserii za pomocą specjalistycznych narzędzi, muszą upewnić się, że ich działania nie stworzą dodatkowego zagrożenia. Kluczowe jest uniknięcie przecięcia takich elementów jak zbiornik gazu, przewody elektryczne czy poduszki powietrzne, które mogą znajdować się w nieoczekiwanych miejscach. W tych cennych sekundach, decydujących o życiu i zdrowiu poszkodowanych, informacja staje się równie ważna jak sprzęt.
Wyzwania w akcjach ratownictwa technicznego na drogach
Współczesne samochody to skomplikowane konstrukcje, a ich różnorodność stanowi poważne wyzwanie dla służb ratowniczych. Na rynku dostępne są setki modeli, z których każdy ma inną budowę i rozmieszczenie kluczowych komponentów. Strażacy nie są w stanie zapamiętać lokalizacji wszystkich elementów w każdym pojeździe, co prowadzi do utraty cennego czasu na miejscu zdarzenia.
Bariery dla szybkiego i bezpiecznego działania
- Zlokalizowanie kluczowych elementów: Nierzadko problemem jest samo znalezienie akumulatora, którego odpięcie kabli od biegunów jest jedną z pierwszych czynności ratownika. Podczas gdy zazwyczaj akumulatory są pod maską w komorze silnika, w niektórych popularnych modelach, jak Citroen Xsara Picasso, trzeba go szukać pod fotelem kierowcy. Odpowiednie informacje strażacy mogą znaleźć na pokładzie swojego wozu, ale zanim to zrobią, upłynie cenny czas.
- Ryzyko przecięcia zbiorników poduszek powietrznych: Nie zawsze wszystkie poduszki powietrzne otwierają się podczas wypadku. Przecięcie zbiornika z gazem pod wysokim ciśnieniem może okazać się niebezpieczne zarówno dla osoby ratowanej, jak i dla ratownika, prowadząc do obrażeń.
- Wzmocnione elementy nadwozia: Inny problem stanowią wzmocnione elementy nadwozia, często wykonane z twardego metalu. Mogą one uszkodzić nożyce hydrauliczne, dlatego strażacy wolą upewnić się, czy cięcie wykonane w danym miejscu przebiegnie bezproblemowo, co również wydłuża akcję.
- Rozpoznanie modelu i modyfikacje: W trakcie wypadków rozpoznanie modelu zniszczonego samochodu może być trudne. Dodatkowym problemem są modyfikacje dokonywane przez właścicieli, takie jak zamontowanie instalacji na gaz LPG. W takim przypadku właściciel powinien sam zaznaczyć umiejscowienie butli oraz zaworu bezpieczeństwa na karcie jego modelu auta.
Karty Ratownicze - klucz do szybkiej i bezpiecznej akcji
W całej Europie coraz większą popularność zyskuje akcja wyposażania własnych samochodów w tak zwane „karty ratownicze”. Ich celem jest dostarczenie strażakom niezbędnych informacji w ułamku sekundy, co znacząco przyspiesza i podnosi bezpieczeństwo działań ratowniczych.
Czym są Karty Ratownicze?
Karta ratownicza to kartka formatu A4 z wydrukowanymi newralgicznymi elementami konstrukcji samochodu, które mają znaczenie dla strażaków wydobywających ranne osoby z wnętrza pojazdu. Na karcie zaznaczone są kluczowe komponenty:
- Poduszki powietrzne i ich generatory gazowe
- Wzmocnione elementy konstrukcji nadwozia
- Amortyzatory gazowe i sterowniki
- Lokalizacja akumulatora, w tym akumulatora wysokiego napięcia (w przypadku samochodów elektrycznych lub hybrydowych)
- Napinacze pasów bezpieczeństwa
- Zbiorniki paliwa, zbiorniki gazu LPG, zbiorniki gazu CNG oraz zawory bezpieczeństwa
Wdrażanie i przyszłość Kart Ratowniczych
Zgodnie z wytycznymi akcji, karta ratownicza powinna być umieszczona w osłonie przeciwsłonecznej po stronie kierowcy. Samochód powinien być oznaczony stosowną nalepką informacyjną, którą należy przykleić w lewym dolnym rogu przedniej szyby w taki sposób, by nie utrudniała widoczności.
Nalepki wraz z kartami powinny być wydawane za darmo w salonach sprzedaży samochodów, choć nie wszędzie jest to normą. Na mocy porozumienia podpisanego 8 stycznia 2014 roku pomiędzy Państwową Strażą Pożarną, Polskim Związkiem Przemysłu Motoryzacyjnego oraz Związkiem Dealerów Samochodów, każdy nowy samochód opuszczający salon sprzedaży powinien być wyposażony w zestaw składający się z karty ratowniczej oraz nalepki informującej. Dodatkowo, dealerzy zobligowali się do dystrybucji kart oraz nalepek dla właścicieli starszych pojazdów.
Obecnie rozwijana jest koncepcja zastępowania kart ratowniczych kodami obrazkowymi QR, gdzie zawarte byłyby wszystkie potrzebne informacje. Dążeniem jest również, aby karty ratownicze w ciągu kilku lat stały się obowiązkowe we wszystkich pojazdach. To powinno znacząco zwiększyć skuteczność służb ratowniczych i przyczynić się do uratowania większej liczby osób poszkodowanych w wypadkach drogowych.
Sprzęt i bezpieczeństwo pracy strażaka
Dźwięk syreny to zwykle dla strażaka znak, że za chwilę wyjedzie do akcji ratowniczo-pożarniczej. Aby móc jak najlepiej i najbezpieczniej działać, niezbędny jest odpowiedni sprzęt i ubranie, które będzie w pełni chronić. Statystyki pokazują ogromną skalę działań: w ubiegłym 2023 roku zgłoszono aż 57 674 wypadków drogowych, co świadczy o konieczności posiadania specjalistycznego sprzętu do tego typu interwencji.
Niezbędne narzędzia w ratownictwie drogowym
Podczas akcji ratownictwa technicznego, zwłaszcza po wypadkach samochodowych, strażacy korzystają z szeregu narzędzi, które umożliwiają szybkie i bezpieczne uwolnienie poszkodowanych. Bez nich ich praca byłaby nie tylko trudniejsza, ale i znacznie bardziej niebezpieczna.
- Nożyce hydrauliczne i rozpieracze: To podstawowe narzędzia wykorzystywane do otwierania uszkodzonych pojazdów i uwalniania poszkodowanych. Pozwalają one na cięcie i rozginanie elementów karoserii, stwarzając przestrzeń do ewakuacji.
- Klucze płaskie (np. 10-13): Ich posiadanie jest obowiązkowe dla każdego, kto choć raz był przy kolizji. Jednym z elementów zabezpieczenia miejsca zdarzenia jest wyłączenie napięcia w pojazdach, czyli odłączenie klem przy akumulatorach. Śruby mocujące najczęściej odkręca się za pomocą klucza 13.
- Zbijak do szyb i nóż do pasów bezpieczeństwa: Często podczas wypadków komunikacyjnych zachodzi potrzeba użycia tych dwóch narzędzi. Zbicie szyby to pierwszy krok przed wycięciem drzwi, gdy niemożliwe jest ich swobodne otwarcie. Nóż do pasów bezpieczeństwa z łatwością radzi sobie z systemem pasów, które po zderzeniu mogą zaciskać się, utrudniając oddychanie poszkodowanego i jego ewakuację.
- Kliny i blokady do drzwi: Są pomocne w blokowaniu drzwi różnego rodzaju, zarówno w pojazdach, jak i budynkach, co zapewnia ciągłość drogi komunikacyjnej dla wszystkich służb oraz pomaga w wentylacji podczas działań gaśniczych.
- Pętle ratownicze: Coraz bardziej rozpowszechniony przyrząd o bardzo wielu zastosowaniach, np. do przesunięcia pedałów w samochodzie, wykorzystania jako nosidło (butle, rozpieracz) czy zabezpieczenia odgiętych części karoserii. Warto zaznaczyć, iż pełny wachlarz rozwiązań uzyskamy posiadając w zestawie z pętlami 1-2 karabińczyki z atestem.
Odzież ochronna i BHP w służbie
Strażacy muszą także zadbać o swoje bezpieczeństwo, a bardzo ważną rolę odgrywa w tym odpowiedni ubiór na miejscu akcji. Strażak nie wyrusza bez ubrania bojowego. Doświadczenie pokazuje, że ubranie specjalne musi wyróżniać się nie tylko odpornością na wysokie temperatury, ale także na przeciekanie różnych substancji niebezpiecznych.
- Ubranie bojowe: Składa się z kurtki i spodni, w których zastosowano materiały odporne na wysokie temperatury, takie jak Nomex czy Kevlar. Muszą być odporne na ciepło i przebicia.
- Hełmy i buty: Buty na nogach strażaków mają zwykle metalowe wzmocnienia, które chronią stopy przed upadkiem ciężkich przedmiotów, oraz antypoślizgową podeszwę. Hełm jest zwykle wyposażony w przyłbicę, chroniącą twarz przed płomieniami i odłamkami. Wszystkie te elementy muszą być odporne na przecięcia, wysokie temperatury i działanie chemikaliów.
- Rękawiczki nitrylowe/lateksowe: To podstawowa rzecz, jaką należy posiadać. Zapewniają bezpieczeństwo podczas udzielania Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy, a zakładane pod rękawice specjalne stanowią barierę przed brudem, wchłanianiem pierwiastków oraz substancji rakotwórczych (czynnikami mutagennymi).
- Ochrona słuchu i dróg oddechowych: Hałas i pyły są czynnikami szkodliwymi. Zatyczki do uszu w sposób znaczący chronią słuch, a maseczki przeciwpyłowe (FFP2 lub FFP3) chronią przed wdychaniem szkodliwych substancji, będących produktami spalania czy pyłu szklanego.
- Chusteczki nawilżające/żel antybakteryjny: Bardzo pożyteczny element w kabinie załogi. Wstępne oczyszczenie skóry z brudu na miejscu akcji to pierwszy krok do ograniczenia oddziaływania substancji kancerogennych.
Ogólnie, poziom przestrzegania zasad BHP w Państwowej Straży Pożarnej jest bardzo wysoki, a do obsługi sprzętu hydraulicznego (nożyce i rozpieracze) oraz pneumatycznego nie są potrzebne odrębne uprawnienia, jednak wymaga to ciągłego szkolenia i doświadczenia.
