Rola i wiedza strażaka w edukacji

Tematyka związana z bezpieczeństwem, zapobieganiem pożarom oraz pracą służb ratunkowych jest ważnym elementem edukacji na różnych poziomach - od przedszkola po szkoły średnie. Zarówno podczas wizyt edukacyjnych strażaków w najmłodszych grupach wiekowych, jak i w specjalistycznych klasach o profilu pożarniczym, przekazywane są cenne informacje i umiejętności. Artykuł ten przedstawia zakres tematyczny, którym dzielą się strażacy, oraz programy nauczania w klasach pożarniczych.

Edukacja pożarnicza w przedszkolu: poznajemy pracę strażaka

Wdrażanie dzieci do dbałości o bezpieczeństwo własne oraz innych jest kluczowym elementem wczesnej edukacji. Zajęcia takie często prowadzone są przez strażaków, którzy w przystępny sposób przybliżają maluchom swoją pracę. Maskotka Strażaka Sama jest popularnym narzędziem do opowiadania o tym zawodzie, często na bazie wiersza Wł. Broniewskiego "Pożar".

Przebieg zajęć edukacyjnych dla przedszkolaków

Standardowe zajęcia obejmują szereg aktywności, które mają na celu zapoznanie dzieci z rolą i zadaniami strażaka, a także podstawowymi zasadami bezpieczeństwa. Mogą to być:

• Powitanie i integracja: Zabawa „Witamy się” wg. W. Sherborne., gdzie dzieci stoją naprzeciwko siebie w parach i witają się różnymi częściami ciała.
• Burza mózgów: Wypowiedzi dzieci na temat pracy strażaka.
• Wysłuchanie i inscenizacja wiersza: Dzieci wysłuchują i oglądają inscenizację wiersza W. Broniewskiego „Pożar” w wykonaniu nauczyciela i maskotki Strażaka Sama, co skłania do rozmowy na temat treści: „Co się paliło?”, „Co robili strażacy?”, „Kogo uratowali strażacy?”, „Czy strażacy są odważni?”.
• Oglądanie ilustracji i omawianie zadań: Dzieci oglądają ilustracje przedstawiające pracę strażaka i opowiadają, co widzą na obrazkach: strażacy gaszą pożar domu; strażacy ratują ludzi z wypadku; strażacy zdejmują kota z drzewa; strażacy ratują powodzian; strażacy usuwają z jezdni powalone drzewa itp. Pytanie „Czy każdy może zostać strażakiem?” jest również często zadawane.
• Zabawy ruchowe: Przykładowo, zabawa „Powódź, pożar”, gdzie nauczycielka gra na tamburynie, a na hasło „powódź” - dzieci wbiegają na dywan, na hasło „pożar” - dzieci znajdują się poza dywanem.
• Poznawanie sprzętu strażackiego: Dzieci dostają zestaw elementów obrazka (figur geometrycznych), by ułożyć wóz strażacki. Po ułożeniu, wypowiadają się, jakie elementy posiada wóz (syrena, drabina, wąż gaśniczy, kolor pojazdu). Omawiany jest również wygląd i sposób wykorzystania sprzętów, takich jak ubrania i sprzęty (wóz strażacki, drabina, wąż, hełm, toporek, bosak, gaśnica, piła spalinowa, strój ochronny, aparat oddechowy), których strażacy potrzebują w swojej pracy.
• Symulacje i praca samodzielna: Zabawa tematyczna z podziałem na role i symulacje „Gasimy pożar”, gdzie dzieci naśladują jazdę wozem strażackim, odgłosy syreny, gaszenie pożaru i ratowanie maskotek. Każde dziecko może otrzymać rysunek przedstawiający pięć wozów strażackich i pięć palących się domów do samodzielnego „gaszenia”.
• Numery alarmowe: Kluczowym elementem jest nauka numeru alarmowego 112 i tego, co trzeba powiedzieć dzwoniąc do straży pożarnej, aby zgłosić zdarzenie.
• Wizyta straży pożarnej: Na zakończenie często organizowana jest wizyta straży pożarnej z Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej, podczas której strażacy pokazują dzieciom wyposażenie wozu strażackiego.

Klasy o profilu pożarniczym w szkołach średnich

Tworzenie w liceach ogólnokształcących klas o profilu pożarniczym stało się dla szkół szansą na pozyskanie uczniów, a dla blisko z nimi współpracujących komend powiatowych i miejskich PSP doskonałym sposobem na dokładne poznanie przyszłych kandydatów do służby i ukształtowanie ich postaw. Klasy te funkcjonują w polskich liceach ogólnokształcących od kilkunastu lat.

Cel i program nauczania

Program nauczania w tych klasach obejmuje zarówno zajęcia teoretyczne, jak i praktyczne. Szkoły, w których funkcjonują klasy pożarnicze, oferują różne formy zajęć o różnym zakresie tematycznym. Niektóre za podstawę profilu przyjmują rozszerzenie przedmiotów, z których oceny maturalne brane są pod uwagę przy naborze do Szkoły Głównej Służby Pożarniczej.

Przykładowe elementy programu nauczania:

• Zajęcia praktyczne pożarnicze:
  • Musztra ogólna.
  • Strzelanie.
  • Posługiwanie się podstawowym sprzętem gaśniczym.
  • Ćwiczenia na torach sprawnościowych.
• Podstawy ratownictwa: Zajęcia z tego przedmiotu prowadzą nauczyciele-ratownicy KPP, psycholog, studenci akademii medycznych, pielęgniarki, ratownicy medyczni, ratownicy wodni, strażacy.
• Wycieczki i obozy szkoleniowe: W trakcie nauki przewidziane są wycieczki do komend, jednostek i ośrodków szkolenia Państwowej Straży Pożarnej oraz obozy szkoleniowe. Obejmują one naukę orientowania się i poruszania w terenie, zachowania się w sytuacjach zagrożenia i sytuacjach kryzysowych. Uczniowie mają możliwość uczestniczenia w tygodniowych obozach szkoleniowych (optymalnie jesienny i wiosenny), które mogą być łączone z klasami z innych szkół lub innymi klasami mundurowymi.

Zajęcia powinny odbywać się przez trzy pierwsze lata nauki w liceum ogólnokształcącym w blokach po trzy godziny lekcyjne tygodniowo. Poszczególne szkoły gwarantują przekazywanie i poszerzanie wiedzy i umiejętności na obozach szkoleniowych, a także wycieczkach do szkół Państwowej Straży Pożarnej.

Wymagania i kwalifikacje

Specyfika funkcjonowania klas mundurowych wymusza rekrutację kandydatów z zachowaniem minimum poprawnym. Nauka w tej klasie zapewnia równomierny, jak również wysoki poziom kształcenia ze wszystkich przedmiotów, co umożliwia uczniom szeroki i optymalny wybór przedmiotów maturalnych, dostosowanych do wymagań uczelni wyższych. Pozwala uczniom przygotować się do egzaminu maturalnego na poziomie podstawowym i rozszerzonym.

Dodatkowe możliwości i uprawnienia dla uczniów:

• Zaprojektowane mundury, a w szkole obowiązuje dzień mundurowy.
• Możliwość odbycia certyfikowanych szkoleń, np. spadochronowego, uprawniającego do oddawania samodzielnych skoków.
• Członkostwo w Ochotniczej Straży Pożarnej działającej przy szkole lub w Młodzieżowej Drużynie Pożarniczej, co uprawnia do udziału w szkoleniach organizowanych przez Państwową Straż Pożarną. Wielu uczniów rozpoczynających naukę w liceum ma solidne pokłady wiedzy wyniesione z udziału w Ogólnopolskim Turnieju Wiedzy Pożarniczej „Młodzież zapobiega pożarom”.
• Możliwość zdobycia świadectwa ukończenia szkoły średniej, zaświadczenia o ukończeniu klasy z programem ochrony przeciwpożarowej, świadectwa dojrzałości oraz kwalifikacji w zawodzie strażak. Uczniowie ostatniej klasy biorą udział w egzaminie kończącym szkolenie podstawowe strażaków ratowników OSP. Absolwent klasy pożarniczej zna realia służby w Państwowej Straży Pożarnej.

Podstawy prawne i status innowacji

Działalność klas o profilu pożarniczym reguluje rozporządzenie ministra edukacji narodowej i sportu z 9 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków prowadzenia działalności innowacyjnej i eksperymentalnej przez publiczne szkoły i placówki (DzU z 2002 r. nr 56, poz. 506). Wdrożenie innowacji pedagogicznej w szkole lub placówce wymaga powiadomienia kuratora oświaty i organu prowadzącego o zamiarze jej wprowadzenia, a także zatwierdzenia przez radę pedagogiczną.

System oświaty mogą wspierać także jednostki organizacyjne Państwowej Straży Pożarnej oraz jednostki innych właściwych służb w działaniach służących podnoszeniu bezpieczeństwa dzieci i młodzieży, w tym w zakresie ochrony przeciwpożarowej, zgodnie z art. 3 ustawy z 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe. Art. 8 pkt 13 określa, że szkoły kształcące w zawodzie technik pożarnictwa może zakładać i prowadzić wyłącznie minister właściwy do spraw wewnętrznych (realizują to Szkoły Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu i Krakowie oraz Centralna Szkoła Pożarnicza w Częstochowie). Klasy o profilu pożarniczym są więc wyłącznie innowacją pedagogiczną i w dalszym ciągu nie ma możliwości tworzenia techników pożarniczych nadających tytuł zawodowy technika pożarnictwa.

Od roku szkolnego 2017/2018 naturalną kontynuacją innowacji pedagogicznych z zakresu edukacji pożarniczej jest umiejscowienie ich w czteroletnich liceach ogólnokształcących. Nie ma jednak żadnych przeszkód, by klasy pożarnicze tworzyć także w pięcioletnich technikach, których uczniowie zdobywaliby wiedzę z zakresu projektowania, produkcji i obsługi maszyn oraz urządzeń stosowanych w ochronie przeciwpożarowej. Podstawa programowa liceów ogólnokształcących w roku szkolnym 2017/2018 nie uległa zmianie i prawdopodobnie zostanie ona zmieniona dopiero w roku szkolnym 2019/2020.

Współpraca i wyzwania

Aby realizować zakres wiedzy i umiejętności wymagany w klasach pożarniczych, konieczna jest współpraca z jednostkami ratowniczo-gaśniczymi PSP. Porozumienia zawierane pomiędzy szkołami a jednostkami organizacyjnymi PSP zapewniają m.in. dostęp do specjalistycznego sprzętu, niezbędnego do prowadzenia lekcji praktycznych. Obsługa tego sprzętu nie może odbywać się bez ubrań specjalnych i środków ochrony indywidualnej (rękawice, hełmy).

Nauczyciele prowadzący zajęcia pożarnicze mają różny bagaż wiedzy i doświadczeń. Bywają nimi czynni funkcjonariusze Państwowej Straży Pożarnej i pozostający w stanie spoczynku, ale zdarzają się również nauczyciele przedmiotowi (głównie edukacji dla bezpieczeństwa czy wychowania fizycznego), którzy swą przygodę z ochroną przeciwpożarową rozpoczynają wraz z pierwszym rocznikiem klasy strażackiej. Funkcja nauczyciela edukacji pożarniczej powinna być powierzana osobom, które mają wykształcenie pożarnicze zdobyte w szkołach PSP i doświadczenie z pracy w jednostkach ochrony przeciwpożarowej. Praktykowane jest też prowadzenie zajęć wymiennie przez kilku oficerów komendy PSP.

Jednym z najważniejszych problemów, na które uskarżają się nauczyciele, jest liczebność klas. Optymalna liczba uczniów klasy strażackiej to osiem - dziesięć, natomiast realnie klasy są ponad dwudziestoosobowe. Najczęściej spotykany stosunek liczby godzin praktycznych do teoretycznych na zajęciach wynosi 1:1. O ile na zajęciach teoretycznych duża liczba uczniów nie stanowi problemu, o tyle na zajęciach praktycznych kłopotów jest sporo. W większości komend powiatowych PSP dzienne obsady w podziale bojowym oscylują na poziomie siedmiu strażaków na zmianie służbowej. Wygospodarowanie sprzętu i ubrań dla ośmiu - dziesięciu uczniów jest realne, choć niełatwe. Zajęcia przygotowane dla klasy 25-osobowej polegają na przećwiczeniu określonego założenia zaledwie przez kilku uczniów, pozostali „szkolą się” wyłącznie poprzez obserwację. Ma to wiele negatywnych konsekwencji, jak znudzenie i pretensje uczniów, którzy nie zostali wybrani do ćwiczeń. Utrzymanie klas w takiej liczebności jest możliwe dzięki połączeniu w ramach jednej klasy dwóch profili.

Kolejnym ułatwieniem dla nauczycieli mało liczebnych klas jest możliwość realizowania częstych i atrakcyjnych wyjazdów. Pełnoletni, przeszkoleni na kursach uczniowie klas pożarniczych z Zespołu Szkół w Policach wielokrotnie wyjeżdżali w trakcie zajęć obserwować ciekawe akcje ratowniczo-gaśnicze, a nawet realizowali pomocnicze czynności ratownicze (np. ładowanie worków piaskiem w czasie podtopień).

Korzyści dla absolwentów i perspektywy

Absolwenci klasy ratowniczo-pożarniczej w trakcie procesu rekrutacji do Państwowej Straży Pożarnej dodatkowo otrzymują 5 punktów. Mogą również podjąć studia medyczne na wybranym przez siebie kierunku (ratownictwo, pielęgniarstwo) lub kontynuować naukę w Medycznym Studium Zawodowym. Niestety, nie brakuje osób, które są rozczarowane, że klasa o profilu pożarniczym nie czyni jego absolwenta strażakiem z gwarancją zatrudnienia w jednostkach ochrony przeciwpożarowej.

Obecnie w KG PSP toczą się prace nad usystematyzowaniem działania klas o profilu pożarniczym. Istnieje potrzeba ujednolicenia nazwy profilu, programu nauczania pożarnictwa, czasu realizacji programu, wymiaru godzinowego i miejsca przeprowadzania zajęć. Znormalizowanie powyższych zagadnień pomoże uczniom w znalezieniu i wyborze właściwej szkoły, ułatwi pracę nauczycielom przedmiotu we właściwym prowadzeniu zajęć. Unifikacja systemu zwiększy prawdopodobnie liczbę absolwentów klas o profilu pożarniczym. Wykorzystując w codziennym życiu zdobytą wiedzę i umiejętności w sytuacji zagrożenia, będą pomagać sobie i innym.

Obowiązujące zasady rekrutacji do PSP wymagają nowelizacji, co wynika z nowego systemu szkolenia w zawodzie strażak. Jeden z najważniejszych benefitów, jakimi powinni być obdarzeni absolwenci tych klas, powinna stanowić dodatkowa gratyfikacja w procesie naboru do służby w Państwowej Straży Pożarnej. Klasa w Łukowie działa pod patronatem Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej.

tags: #strazak #w #klasie #o #czym #opowiadal