Strażacy, Wozy Strażackie i Droga do Służby: Wyzwania i Edukacja

Zawód strażaka to misja pełna poświęceń, niosąca ze sobą zarówno codzienną pracę na rzecz bezpieczeństwa, jak i wyzwania związane z profesjonalnym przygotowaniem. Ta kompleksowa rola obejmuje zarówno edukację najmłodszych, jak i skomplikowane operacje ratownicze, wymagające doskonałego wyszkolenia, zwłaszcza w zakresie prowadzenia pojazdów uprzywilejowanych. Poniższa artykuł przedstawia specyfikę pracy strażaków, ich obecność w placówkach edukacyjnych, problemy związane ze szkoleniem kierowców pojazdów uprzywilejowanych oraz proces rekrutacji do służby.

Wizyty Strażaków w Placówkach Edukacyjnych

Strażacy regularnie angażują się w działania edukacyjne, przybliżając swoją pracę i zasady bezpieczeństwa najmłodszym. Na przykład, 15 maja 2024 roku, drużyna Ochotniczej Straży Pożarnej w Kolbudach odwiedziła przedszkole. Przyjazd wielkiego, czerwonego wozu strażackiego, do którego każde dziecko mogło wejść, wzbudził ogromne emocje wśród przedszkolaków. Dzięki ciekawej pogadance dzieci miały okazję poznać specyfikę pracy strażaków, dokładnie obejrzeć, a nawet przymierzyć ich hełmy i stroje. Wspólnie ze strażakami utrwalono zasady dbania o bezpieczeństwo swoje i innych. Dzieci miały również okazję dokładnego zapoznania ze sprzętem używanym w akcjach ratowniczo-gaśniczych.

Podobnie, 10 maja 2021 roku w jednej ze szkół gościli strażacy z Ochotniczej Straży Pożarnej w Debrznie. Goście w ciekawy sposób przybliżyli przedszkolakom i uczniom specyfikę pracy strażaka, jednocześnie prezentując strój i podręczny sprzęt. W trakcie spotkania dzieci dowiedziały się, że praca strażaka nie polega tylko na gaszeniu pożarów, ale również na udzielaniu pomocy podczas wypadków samochodowych oraz asyście podczas różnych akcji. Strażacy zapoznali dzieci z sytuacjami, w których należy wezwać straż pożarną, z zasadami prawidłowego zachowania się podczas pożaru, oraz przypomnieli numery alarmowe do straży, policji i pogotowia. Dzieci z bliska mogły podziwiać wóz strażacki, wyposażenie, jakim dysponują strażacy podczas swojej ciężkiej i odpowiedzialnej pracy, a także przymierzały hełm strażacki i wchodziły do wozu. Mogły poczuć się jak prawdziwi strażacy, podlewając boisko z armaty wodnej.

Edukacja Bezpieczeństwa w Szkole

W dniach od 4 do 8 maja przedszkolaki „poznawały pracę dzielnych strażaków”. Dzieci rozwiązywały zagadki, układały puzzle, poznawały sprzęt strażacki oraz zasady bezpiecznego zachowania się w różnych sytuacjach zagrożenia. Uczestniczyły w teście sprawnościowym na strażaka, podczas którego sprawdzały, jak szybko się ubiorą i pokonają tor przeszkód. Ponadto oglądały różne bajki edukacyjne dotyczące pracy strażaków, śpiewały piosenki o dzielnych strażakach i wykonywały pyszne kanapki.

• Grupa "Kaczuszki" wysłuchała wiersza Władysława Broniewskiego pt. „Pożar”, opowiadała o pracy pana strażaka, oglądała filmy edukacyjne związane z postępowaniem podczas pożaru w różnych miejscach. Śpiewały piosenki pt. „Pali się”, „Strażacy Bohaterzy” oraz „Jedzie Straż Pożarna”. Wycinały ubrania dla służb ratunkowych i je dopasowywały, układały puzzle, grały w memory oraz wykonywały działania na dodawanie i odejmowanie. Ponadto wykonały pracę plastyczną z bibuły i papieru oraz malowały wóz strażacki farbami, a także tworzyły instrumentację muzyczną z instrumentów domowych.
• Najstarsze przedszkolaki poznały wiersze Czesława Janczarskiego pt. „Straż Pożarna”, Olgi Adamowicz pt. „Ciężka praca strażaka” oraz wysłuchały słuchowiska „Jak Wojtek został strażakiem” Czesława Janczarskiego. Oglądały filmy edukacyjne: „Wyjazd alarmowy od środka”, „Co robić w przypadku wystąpienia pożaru w domu lub w szkole”, „Wzywanie pomocy 998”, „Pożar w lesie”, „Na łące 998”. Poznały informacje o pracy Państwowej Straży Pożarnej, Ochotniczej Straży Pożarnej oraz jak zachować się, gdy powstanie pożar. Układały historyjkę obrazkową pt. „Tomek i latawiec”, poznały literkę H, wymyślały zdania z wyrazami dotyczące sprzętu strażackiego. Śpiewały, tańczyły i grały na instrumentach przy piosenkach: „Jedzie Straż Pożarna”, „Pali się”, „Strażacy Bohaterzy”. Ćwiczyły jak sprawni strażacy oraz bawiły się w zabawy sportowe na świeżym powietrzu. Wykonywały prace plastyczną pt. „Strażacy”, samodzielnie tworzyły Remizę Strażacką z papierowych elementów, wycinały samochody strażackie i czapkę strażaka. Ponadto rozwiązywały zadania matematyczne i eksperymentowały (np. eksperyment świeczkowy, balon, który sam się nadmuchuje, balon, który nie pęka, Skittles - tęcza na talerzu).
• Grupa "Żabki" przygotowała przepyszne przekąski, takie jak jabłkowe ciasteczka, winogronowy wąż oraz zdrowy sok warzywno-owocowy.

Wypadki z Udziałem Pojazdów Uprzywilejowanych

Strażacy w Polsce zwykle najszybciej docierają do poszkodowanych w wypadkach. Nie tylko w tych sytuacjach ważne jest, by dotarli na miejsce jak najszybciej, jednak niestety nie zawsze w ogóle docierają. Dobrze pokazuje to umieszczony niedawno w mediach społecznościowych film z akcji strażaków, na którym widać, jak kierowca wozu uprzywilejowanego nie podołał zadaniu na drodze i uciekając od zderzenia czołowego, przewrócił samochód. Takich przypadków, kończących się tragicznie, jest zresztą więcej. To wyjątkowo paradoksalne, że ci, którzy jadą nieść pomoc, doprowadzają do tego, że sami jej potrzebują.

Przykłady Tragicznych Zdarzeń

• Grudzień 2021 roku: Wóz bojowy Państwowej Straży Pożarnej we Włodawie pędził wczesnym rankiem do pożaru. Na wojewódzkiej drodze między Szuminką a Różanką kierowca wpadł w poślizg, olbrzymie auto wypadło z jezdni i przewróciło się na dach. Trzech strażaków trzeba było przewieźć do szpitala.
• Grudzień 2021 roku: Strażacy z OSP w Czernikowie jechali alarmowo do pożaru sadzy. Kierowca wozu nie włączył sygnałów. Na skrzyżowanie strażak wjechał z drogi podporządkowanej, gdzie wbił się w niego kierowca ciężarówki. Zginęła 25-letnia strażaczka i 68-letni strażak. Prokuratura uznała, że zawinili obaj kierowcy.
• Styczeń 2022 roku: Druhowie OSP z Janowa Podlaskiego jechali do wypadku drogowego. Kierowca wpadł w poślizg, strażacki wóz przewrócił się na bok, uderzając też w samochód osobowy. Tym razem była to tylko kolizja, nikt nie odniósł ran.
• Maj 2022 roku: Strażacy z OSP Chrząstowice jechali do pożaru budynku gospodarczego. Kierowca - z niewyjaśnionych przyczyn - zjechał z drogi i spadł z wysokiej skarpy. Jeden z druhów został ranny i trafił do szpitala. Wóz na drogę musiał wystawiać specjalny, ciężki dźwig.
• Lipiec 2022 roku (Lublin): Kierowca wozu straży pożarnej wjechał na skrzyżowanie i tam wbił się w niego kierowca osobowego volvo. Ciężarówka przewróciła się, miażdżąc osobowy samochód. W wypadku ranni zostali zarówno kierowca osobówki, jak i kierowca wozu strażackiego. Ze wstępnych ustaleń wynika, że strażacy jadący do wypadku drogowego jechali na sygnale i prawdopodobnie wjechali na skrzyżowanie przy czerwonym świetle. Zdarzenie zostało zarejestrowane przez monitoring.
• Wrzesień 2023 roku: Strażacy OSP w Żukowie w nocy wyjechali do śmiertelnego wypadku drogowego, jednak nie dotarli na miejsce. Prokuratura ustaliła, że 35-letni kierowca strażackiego wozu na wysokości skrzyżowania jechał za szybko i podczas wyprzedzania samochodu ciężarowego doprowadził do wywrócenia się pojazdu. Wóz strażacki uderzył potem w lewy bok ciężarówki. W środku zginęło dwoje młodych strażaków z jednej rodziny. Państwowa Straż Pożarna w hołdzie zmarłym włączyła wówczas w całym kraju syreny.

System Szkolenia Kierowców Pojazdów Uprzywilejowanych w PSP

Państwowa Straż Pożarna tak skonstruowała swoje wewnętrzne szkolenia dla strażaków prowadzących pojazdy uprzywilejowane, że nie daje im szans na dobre przygotowanie się do tego trudnego zadania na drodze.

Wymogi Prawne dla Kierowców Pojazdów Uprzywilejowanych

Prowadzenie pojazdów uprzywilejowanych to temat, do którego w wielu krajach podchodzi się z niezwykłym pietyzmem. Kierowcy takich pojazdów mogą łamać niektóre przepisy ruchu drogowego, aby szybciej nieść pomoc, więc podczas przejazdów mają do czynienia z wieloma ryzykownymi sytuacjami, za które ponoszą pełną odpowiedzialność.

W Polsce wymogi dotyczące kierowców prowadzących pojazdy uprzywilejowane określa Ustawa o kierujących pojazdami. Aby zasiąść za kierownicą takiego pojazdu, trzeba mieć co najmniej 21 lat, posiadać prawo jazdy odpowiedniej kategorii, mieć zaświadczenie lekarskie i psychologiczne (o braku przeciwwskazań do takiej pracy) oraz ukończyć kurs dla kierujących pojazdami uprzywilejowanymi.

W ustawie jest jednak wyjątek - z takich kursów zwolnieni są funkcjonariusze służb, w tym druhowie Państwowej Straży Pożarnej oraz ochotniczych straży pożarnych. Jeśli nie muszą przechodzić kursów, to w jaki sposób nabywają tych cennych umiejętności, które pozwalają im mknąć po ulicach z włączonymi sygnałami? Przechodzą szkolenia wewnętrzne.

Minimalistyczny Program Szkolenia

Jak wygląda takie doszkalanie kierowców pojazdów uprzywilejowanych w straży, pokazują przetargi na ich wykonanie. Niedawno takie zamówienie rozstrzygnęła Centralna Szkoła Państwowej Straży Pożarnej w Częstochowie. W styczniu zaprosiła firmy do składania ofert na "Przeprowadzenie zajęć praktycznych w ramach Szkolenia Doskonalącego dla Kierowców Pojazdów Uprzywilejowanych o Dopuszczalnej Masie Całkowitej powyżej 3,5 t. - jednodniowych ćwiczeń na płycie poślizgowej z zakresu Techniki i taktyki jazdy w warunkach specjalnych w zakresie prawa jazdy kategorii C".

W postępowaniu zastosowano jedno, jedyne kryterium: cena. Miało więc być po prostu jak najtaniej. Wybrano ofertę Barański Wiesław Centrum Szkolenia Wielozawodowego Automix z Jędrzejowa, która zaoferowała za cykl ośmiu szkoleń 51 tys. 200 zł.

Program takich szkoleń można określić jako minimalistyczny. Szkolenie ma się składać z 30 minut wprowadzenia, 15-minutowej przerwy na kawę, a następnie 4 godzin zegarowych zajęć praktycznych z techniki jazdy na torze manewrowym, w których brać będzie udział jednocześnie 16 osób. Na koniec przewidziana jest godzinna przerwa na obiad. Strażacy zaznaczyli w zamówieniu, że na jednego instruktora podczas zadań praktycznych ma przypadać maksymalnie sześciu słuchaczy i jeden słuchacz ma ćwiczyć za kierownicą minimalnie 30 minut. To szokująco mało.

Ocena Ekspertów i Akceptacja Programu

Adam Bernard, instruktor doskonalenia techniki jazdy i prezes Zarządu Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Instruktorów Techniki Jazdy, jest zdziwiony: „30 minut szkolenia za kierownicą? To zdecydowanie za mało”. Wylicza, że dobre podstawowe szkolenie jednego kursanta za kierownicą zajmuje około trzech godzin. W pół godziny nie wyobraża sobie przeszkolenia człowieka nawet z podstawowych zagadnień.

Co więcej, 30-minutowe kręcenie kierownicą nie jest lokalnym wymysłem częstochowskiej szkoły strażaków. Takie wytyczne przyjął 14 grudnia 2022 roku ówczesny Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej gen. brygadier Andrzej Bartkowiak. Podpisany przez niego dokument "Program szkolenia doskonalącego dla kierowców pojazdów uprzywilejowanych o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 t." jasno wskazuje, że taki program szkoleń dla strażaków zastępuje kurs pojazdów uprzywilejowanych wymagany przez prawo od innych (np. kierowców karetek pogotowia ratunkowego). Mimo to, strażackie szkolenie dalece odbiega od wymaganych przez ustawę kursów, które są znacznie dłuższe.

Dokument PSP zakłada słuszne cele nauki praktycznej, takie jak umiejętność kierowania i manewrowania pojazdem uprzywilejowanym, wykorzystywanie nowoczesnych systemów elektronicznych i operowanie pojazdem podczas poślizgu. Jednocześnie Komendant Główny PSP założył, że tego wszystkiego strażak ma się nauczyć w zaledwie 30 minut, zalecając „na 1 słuchacza ma przypadać min. 0,5 godziny dydaktycznej zajęć praktycznych prowadzenia pojazdu”.

Dodatkowo, kadrą szkolącą strażaków, oprócz instruktorów nauki jazdy i specjalistów, mogą być również… sami strażacy - wystarczy, że od minimum 10 lat prowadzą pojazd pożarniczy kategorii C. Oznacza to, że strażacy, którzy nigdy nie przechodzili właściwych szkoleń, szkolą potem swoich kolegów. Komenda Główna PSP nie udzieliła odpowiedzi na pytania dotyczące adekwatności tak zaprojektowanych szkoleń.

Wymogi i Drogi do Zawodu Strażaka

Jak zostać strażakiem zawodowym? Istnieją dwie główne drogi, by zostać strażakiem Państwowej Straży Pożarnej: służba kandydacka lub służba przygotowawcza.

Wymagania Ogólne dla Kandydatów

Kandydat, niezależnie od obranej drogi, musi spełniać następujące wymagania:

• Korzystać z pełni praw publicznych.
• Posiadać zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia tej służby.
• Posiadać uregulowany stosunek do służby wojskowej (nie dotyczy kobiet).
• Nie może być karany za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.
• Posiadać co najmniej średnie wykształcenie (w przypadku naboru do szkół również maturę, której wyniki oceniane są w toku rekrutacji).

Droga 1: Służba Kandydacka (Szkoły PSP)

Możliwością podjęcia służby w strukturach Państwowej Straży Pożarnej jest ukończenie służby kandydackiej w jednej ze szkół PSP kształcących w systemie dziennym. Są to tzw. Szkoły Aspiranckie (Kraków, Poznań, Częstochowa) oraz Szkoła Główna Służby Pożarniczej (oficerska) w Warszawie.

Proces Rekrutacyjny do Szkół

Przebieg postępowania rekrutacyjnego do szkół wygląda następująco:

1. Weryfikacja podań i dołączonych do nich dokumentów.
2. Ustalenie punktów rekrutacyjnych (z matury).
3. Przeprowadzenie testu sprawności fizycznej (koperta, beep test, drążek) oraz sprawdzianu braku lęku wysokości i sprawdzianu z pływania.
4. Sporządzenie listy osób wstępnie zakwalifikowanych i opublikowanie na stronie internetowej szkoły.
5. Badania lekarskie MSWiA (zgodnie z wykazem chorób i ułomności).

Absolwenci szkół aspiranckich uzyskują tytuł technika pożarnictwa i stopień młodszego aspiranta. Nauka kończy się egzaminem państwowym. Po ukończeniu szkoły absolwenci kierowani są do służby w jednostkach organizacyjnych PSP na terenie całego kraju. Absolwenci SGSP uzyskują tytuł inżyniera i stopień młodszego kapitana.

Dwuletnie dzienne studium aspirantów (Częstochowa, Kraków lub Poznań) jest dostępne dla kandydatów do 25. roku życia z maturą z matematyki, wybranego języka obcego oraz fizyki, chemii, informatyki lub biologii. Powyższe zasady obowiązują również przy rekrutacji do SGSP.

Droga 2: Służba Przygotowawcza ("Nabór z Ulicy")

Druga możliwość to odbycie służby przygotowawczej w jednej z jednostek organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej (np. Jednostce Ratowniczo-Gaśniczej, do której ogłoszony jest nabór, tzw. „nabór z ulicy”). Przyjęcie do służby dokonuje właściwy terytorialnie komendant wojewódzki, powiatowy (miejski) lub kierownik jednostki organizacyjnej PSP w miarę posiadanych możliwości etatowych.

Proces Rekrutacji "z Ulicy"

Aby zostać przyjętym do służby przygotowawczej, należy spełnić wymagania ogólne i przejść pomyślnie rekrutację. Informacje dotyczące rekrutacji znajdują się w ogłoszeniu o naborze opublikowanym przez daną jednostkę. Zwykle jest to kolejno:

1. Ocena złożonych dokumentów (podanie, zaświadczenie lekarskie o braku przeciwwskazań).
2. Test sprawności fizycznej (drążek, bieg po kopercie, beep test).
3. Akrofobia (wejście i zejście po 20 m drabinie) - opcjonalnie.
4. Pływanie (50 m stylem dowolnym w max. 90 sekund) - opcjonalnie.
5. Test wiedzy (20 pytań zamkniętych, 25 minut, minimum 11 poprawnych odpowiedzi) - opcjonalnie.
6. Złożenie kopii dokumentów potwierdzających wykształcenie, wyszkolenie lub umiejętności; ocena dokumentacji, podliczenie punktacji za uprawnienia, kwalifikacje i udział w akcjach OSP lub ćwiczeniach PSP.
7. Rozmowa kwalifikacyjna.
8. Badania lekarskie i psychologiczne w komisji rejonowej MSWiA, orzeczenie lekarskie.
9. Przyjęcie do służby przygotowawczej, odbycie kursu podstawowego w zawodzie strażak.

Po przyjęciu do służby, strażak w służbie przygotowawczej przez 3 lata jest stażystą (możliwość skrócenia stażu za szczególne osiągnięcia). Niezwłocznie kierowany jest na kurs podstawowy w zawodzie strażak, który wlicza się do okresu stażu. Po tym okresie, w przypadku stwierdzenia przydatności, zostaje mianowany do służby stałej. Od momentu mianowania (podpisania umowy) strażak otrzymuje pensję, również podczas kursu podstawowego.

"Unitarka" - Podstawowy Kurs Przygotowawczy

Początek służby przygotowawczej, tzw. "unitarka" (np. w Częstochowie), to intensywny okres. Około 1,5 miesiąca spędza się w namiocie plus 2 tygodnie na koszarach (zależnie od pogody). Charakteryzuje się jedzeniem i myciem na czas, praktycznie brakiem snu ze względu na liczne alarmy nocne oraz zajęcia dydaktyczne. Kontakt z rodziną odbywa się jedynie przez pocztę, bez dostępu do telefonu czy internetu. Jest to okres intensywnego wysiłku fizycznego - dużo biegania i maszerowania, wszystko na czas - co często skutkuje znaczną utratą wagi. "Unitarkę" kończy ślubowanie. Po ślubowaniu służba staje się lżejsza, choć dochodzą dodatkowe służby i warty, a czasami częstotliwość powrotów do domu może być ograniczona. Mimo tych trudności wielu uważa, że warto, ponieważ po przemęczeniu dwóch lat „potem już z górki”.

Kluczowe Elementy Rekrutacji

Testy Sprawnościowe

Testy sprawnościowe do PSP są jednakowe dla wszystkich kandydatów do służby w Państwowej Straży Pożarnej, niezależnie czy to nabory do szkół „aspiranckich” (Kraków, Częstochowa, Poznań), do Szkoły Głównej Służby Pożarniczej w Warszawie, czy do jednostek organizacyjnych PSP („nabory z ulicy”). Obecnie testy sprawnościowe składają się z:

• Próby wydolnościowej (tj. Beep Test)
• Podciągania na drążku
• Biegu po kopercie

Zgodnie z przepisami, sprawdzian z pływania czy sprawdzian braku lęku wysokości (akrofobia) nie jest elementem testów sprawnościowych, ale stanowi odrębny element rekrutacji.

Akrofobia - Test Braku Lęku Wysokości

Podczas rekrutacji do służby przygotowawczej („nabór z ulicy”) jest to opcjonalny element postępowania kwalifikacyjnego. Obowiązuje natomiast w naborach do szkół. Sprawdzian braku lęku wysokości (akrofobia) uznaje się za zaliczony, jeżeli asekurowany kandydat samodzielnie wszedł na wysokość 20 m, na drabinę ustawioną pod kątem 75°, i zszedł z niej.

Sprawdzian z Pływania

Sprawdzian z pływania uznaje się za zaliczony, jeżeli kandydat przepłynął 50 m dowolnym stylem w czasie do 90 sekund. Podobnie jak akrofobia, w naborze „z ulicy” jest opcjonalny, w przeciwieństwie do naborów do szkół, gdzie jest to jeden z obowiązkowych, stałych elementów rekrutacji. W przypadku naborów do służby przygotowawczej, należy zwrócić uwagę na ogłoszenie o naborze.

Test Wiedzy

Jest to opcjonalny etap postępowania rekrutacyjnego podczas naborów „z ulicy” i nie występuje podczas rekrutacji do szkół. Test wiedzy składa się z 20 zadań zamkniętych i trwa 25 minut. Pozytywny wynik z testu wiedzy osiąga kandydat, który uzyska co najmniej 11 punktów.

Rozmowa Kwalifikacyjna

Rozmowa kwalifikacyjna jest jednym z ostatnich etapów rekrutacji do służby przygotowawczej. Do ostatecznego wyniku punktowego naboru „z ulicy” wlicza się tylko punktacja za złożone dokumenty (max 60 pkt.) i wynik rozmowy kwalifikacyjnej (max 40 pkt.). Łącznie można zdobyć 100 punktów. Wynik testu sprawnościowego nie wlicza się do końcowego wyniku (służy tylko do rozstrzygnięcia etapu testów sprawnościowych).

Postulaty Zmian w Prawie

System szkolenia kierowców pojazdów uprzywilejowanych niewątpliwie wymaga reformy i wprowadzenia naprawdę dobrych standardów kształcenia strażaków. Nie ma potrzeby „wyważania otwartych drzwi”, gdyż szkolenie zakończone egzaminem, które muszą odbyć wszyscy „zwykli” obywatele zamierzający usiąść za kierownicą pojazdu uprzywilejowanego, jest opisane w rozporządzeniu w sprawie kursów dla kierowców pojazdów uprzywilejowanych i pojazdów przewożących wartości pieniężne (Dz.U. z 2018 r. poz. 1392).

Wystarczy odpowiednie zarządzenie wydane przez szefów właściwych służb mundurowych, uzależniające wydanie zezwolenia od odbycia szkolenia spełniającego kryteria zawarte w ww. rozporządzeniu. Ponieważ problem ma bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo ruchu drogowego, należy rozważyć rozwiązanie systemowe polegające na zmianie legislacyjnej usuwającej ust. 3 w art. 106 ustawy o kierujących pojazdami, który to ustęp określa właśnie katalog wyłączeń z odbycia omawianego kursu.

tags: #strazak #w #szkole #woz #strazacki