Wielu młodych ludzi marzy o pracy w służbach mundurowych. Jedną z możliwości takiej kariery zawodowej jest podjęcie zatrudnienia w Państwowej Straży Pożarnej (PSP). Proces zostawania strażakiem może być wieloetapowy i obwarowany szeregiem wymagań, wśród których kwestia wieku kandydata odgrywa kluczową rolę. Czy istnieją szanse na przyjęcie do PSP po 30, a nawet 40 roku życia? Wymagania, prawo i realia są złożone.
Drogi do Służby w Państwowej Straży Pożarnej
Istnieją dwie główne ścieżki rekrutacji do Państwowej Straży Pożarnej, które różnią się między innymi wymaganiami wiekowymi i specyfiką przygotowania do służby.
Służba Kandydacka w Szkołach PSP
Najkrótszą drogą do uzyskania zawodu oficera PSP jest wzięcie udziału w rekrutacji do Szkoły Głównej Służby Pożarniczej (SGSP), obecnie znanej jako Akademia Pożarnicza (APoż). Podobną ścieżką jest wstąpienie do jednej ze szkół aspirantów PSP, które znajdują się w Częstochowie, Krakowie i Poznaniu. Osoby zdecydowane na służbę kandydacką powinny uzyskać świadectwo dojrzałości.
Przyjęty do SGSP kandydat odbywa poligonowe przeszkolenie z zakresu ochrony przeciwpożarowej - szkolenie podstawowe w zawodzie strażak, gdzie ostatecznie jest weryfikowany pod kątem akrofobii (sprawdzian braku lęku wysokości) oraz klaustrofobii (sprawdzian braku lęku przed przebywaniem w małych i ciasnych pomieszczeniach).
W tym samym roku można podjąć próbę dostania się zarówno do Akademii Pożarniczej, jak i do jednej ze szkół aspirantów, jeśli tylko nie pokrywają się terminy egzaminów.
Wymagania Wieku dla Służby Kandydackiej (Przykłady Rekrutacji)
Krótko, w praktyce, dotychczasowe regulacje dotyczące wieku kandydata do służby kandydackiej często prowadziły do problemów interpretacyjnych. Na przykładzie rekrutacji do Akademii Pożarniczej na rok szkolny 2026/2027, kandydat musiał mieć ukończone 18 lat (najpóźniej w dniu 31 maja), natomiast osiągnięcie 25. roku życia musiało przypaść najpóźniej w roku, w którym kandydat ubiegał się o przyjęcie na studia. W praktyce oznaczało to:
- Data urodzenia: do 31 grudnia 2000 r. - ❌ ODPADA
- Data urodzenia: od 1 stycznia 2001 r. do 31 maja 2008 r. - ✅ MOŻE ZDAWAĆ
Podobne zasady obowiązywały w rekrutacji do Szkół Aspirantów. Poniższa tabela przedstawia ogólne ramy wiekowe dla obu dróg służby kandydackiej oraz naboru z ulicy:
| Rodzaj Służby | Wiek Minimalny | Wiek Maksymalny |
|---|---|---|
| Szkoły Aspirantów | 18 lat | 26 lat |
| Akademia Pożarnicza | 18 lat | 25 lat |
| Nabór z Ulicy | 18 lat | Brak określonego limitu |
Nabór "Z Ulicy" do Jednostek Ratowniczo-Gaśniczych
Kolejną szansą na przynależność do służby jest wzięcie udziału w naborze ogłaszanym w szkołach pożarniczych, komendach oraz innych jednostkach PSP. Dopiero podczas takiego naboru liczą się posiadane dodatkowe umiejętności, takie jak: prawo jazdy wyższej kategorii (np. C, E), kwalifikacje do obsługi różnych urządzeń, czy praktyka w Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP).
Podstawy Prawne i Ewolucja Wymagań Wieku
Obowiązujące Przepisy i Kwestia Interpretacji Wieku
Przyjęcie kandydata do służby w Państwowej Straży Pożarnej poprzedza postępowanie kwalifikacyjne, które zarządza i prowadzi kierownik jednostki organizacyjnej PSP. Zgodnie z Ustawą o PSP (Dz.U. z 2021 poz. 1123 z późn. zm.) oraz Rozporządzeniem MSWiA z dnia 23 września 2021 r. w sprawie postępowania kwalifikacyjnego o przyjęcie do służby w Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. z 2021 poz. 1772), proces ten jest szczegółowo uregulowany.
Aktualnie obowiązującymi wymaganiami, jakie trzeba spełnić, jest m.in. uzyskanie świadectwa dojrzałości oraz nieprzekroczenie 25. roku życia. "Obecne brzmienie rodzi w praktyce szereg problemów interpretacyjnych i utrudnia przyjęcie na studia dla strażaków w służbie kandydackiej (...) obecny przepis powoduje nierówne traktowanie osób z jednego rocznika urodzenia, które w zależności od tego, czy urodziły się przed danym dniem, czy po tym dniu, mogą lub nie mogą być przyjęte do służby kandydackiej, nawet jeśli kończyły te same szkoły i studia w tym samym czasie" - zauważał resort.
Interwencje Rzecznika Praw Obywatelskich
Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO) wielokrotnie interesował się kwestią ograniczeń wiekowych w PSP, wskazując, że zgodnie z ustawą z 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania, zakazane jest nierówne traktowanie osób fizycznych ze względu na wiek w zakresie podejmowania kształcenia zawodowego. Wyjątkiem jest sytuacja, kiedy takie kryterium jest obiektywnie uzasadnione słusznym celem, a środki mu służące są odpowiednie i konieczne.
Ponadto, RPO podkreślał, że przepis rozporządzenia MSWiA z 11 sierpnia 1997 r. w sprawie zasad, warunków i trybu przyjmowania do służby - określający do 25 lat kryterium wieku kandydatów do szkół aspirantów PSP i do Szkoły Głównej Pożarniczej - może naruszać art. 92 ust. 1 Konstytucji. Komendant Główny PSP, Leszek Suski, w odpowiedzi z 8 listopada 2016 r. informował, że kryterium wieku nie jest warunkiem przyjęcia do służby w PSP, a służba kandydacka jest ukierunkowana przede wszystkim na ludzi młodych ze względu na jej skoszarowany system i liczne dodatkowe obowiązki.
W 2010 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok (C:2010:3) dotyczący zgodności przepisów niemieckich, które ustalają górną granicę wieku 30 lat przy rekrutacji do technicznej służby pożarniczej, z Dyrektywą Unii Europejskiej 2000/78AA/E, ustanawiającą ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy.
Proponowane Zmiany i Ich Uzasadnienie
Na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowany został projekt rozporządzenia MSWiA zmieniający rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad, warunków i trybu przyjmowania do służby kandydackiej w Państwowej Straży Pożarnej. Nowelizacja ta jest podyktowana m.in. zmianą nazwy Szkoły Głównej Służby Pożarniczej na Akademię Pożarniczą oraz potrzebą aktualizacji regulacji, które nie podlegały zasadniczym zmianom od 1997 roku.
Jedną z istotnych "nowości" jest zdefiniowanie granicznego wieku kandydata do służby kandydackiej. Według noweli, o przyjęcie do służby kandydackiej w Państwowej Straży Pożarnej mogą się ubiegać osoby, które w roku kalendarzowym, w którym chcą rozpocząć służbę kandydacką, nie przekroczyły 26. roku życia. Zasadne jest, aby nie uzależniać możliwości przyjęcia od konkretnego dnia urodzenia, ale w danym roku kwalifikować cały rocznik osób urodzonych w tym samym roku.
Inne Kluczowe Zmiany w Projekcie
- Wymóg umiejętności pływania: Wprowadzenie sprawdzenia umiejętności pływania podczas procesu naboru do służby kandydackiej, związane z rodzajem zadań ratowniczych oraz realizacją efektów kształcenia z zakresu ratownictwa wodnego.
- Zniesienie wymogu świadectwa dojrzałości do podania: Kandydat, który przystąpił do egzaminu dojrzałości w roku kalendarzowym ubiegania się o przyjęcie, będzie składać świadectwo dojrzałości "po jego uzyskaniu, w terminie określonym w postępowaniu rekrutacyjnym".
- Ujednolicony termin składania podań: Osoba ubiegająca się o przyjęcie do służby kandydackiej składa podanie do komendanta szkoły PSP do dnia 31 maja. Ma to ujednolicić proces naboru, który obecnie jest spójny w zakresie przeprowadzania egzaminów.
W nowelizacji niestety na próżno szukać zmian dotyczących maturzystów, którzy ukończyli szkołę średnią, ale nie osiągnęli jeszcze pełnoletności. Warunek ukończenia 18. roku życia w chwili zdania egzaminu maturalnego nadal może dyskryminować 17-letnich maturzystów, zmuszając ich do rocznej przerwy w rekrutacji.
Proces Kwalifikacyjny: Sprawność Fizyczna i Badania Lekarskie
Postępowanie kwalifikacyjne obejmuje ocenę złożonych dokumentów, test sprawności fizycznej, rozmowę kwalifikacyjną oraz dodatkowe etapy. Komisja dokonuje oceny posiadanych kwalifikacji, które są punktowane.
Testy Sprawności Fizycznej
Test sprawności fizycznej składa się z prób sprawnościowych oraz z próby wydolnościowej. Kandydat może podejść do każdej z prób dwukrotnie, a drugie podejście może nastąpić wyłącznie w dniu pierwszego. Wynik końcowy oblicza się jako średnią arytmetyczną punktów uzyskanych w ramach każdej z prób.
Próby sprawnościowe i wydolnościowe przeprowadza się w ubiorze i obuwiu sportowym w pomieszczeniu zamkniętym o utwardzonej nawierzchni. Strażak do każdej z prób podchodzi tylko raz.
- Próba wydolnościowa (Beep test): Polega na bieganiu między dwoma znacznikami (liniami), oddalonymi od siebie o 20 metrów w określonym, stale rosnącym tempie. Tempo nadaje sygnał dźwiękowy, podczas trwania którego strażak musi znajdować się poza wyznaczoną linią dwiema nogami. Ostateczny wynik to liczba rozpoczętego poziomu oraz liczba pełnych przebiegniętych 20-metrówek na tym poziomie.
- Podciąganie na drążku: Drążek jest umieszczony na wysokości doskocznej, pozwalającej na swobodny zwis ciała. Strażak zajmuje pozycję w zwisie na drążku (nachwytem lub podchwytem) o ramionach wyprostowanych. Na komendę "start" podciąga się, tak aby broda znalazła się powyżej drążka i wraca do pozycji wyjściowej.
- Rzut piłką lekarską (2 kg): Strażak ustawia się przed linią, przodem do kierunku rzutu. Unosi piłkę o wadze 2 kg oburącz za głowę i wykonuje rzut.
- Bieg wahadłowy (koperta): Strażak na komendę "na miejsca" podchodzi do linii startu i zajmuje pozycję startową. Na komendę "start" rozpoczyna bieg zgodnie z oznaczonym kierunkiem (A-B-E-C-D-E-A), omijając tyczki od strony zewnętrznej. Strażak pokonuje trasę trzykrotnie. Obowiązuje zakaz chwytania i przytrzymywania tyczek; w przypadku przewrócenia tyczki, należy ją ustawić.
Dodatkowo, planuje się wprowadzenie wymogu sprawdzania umiejętności pływania, co ma związek z charakterem zadań ratowniczych wykonywanych przez strażaków, w tym ratownictwa wodnego.
Komisja Lekarska i Wiek
Po pozytywnym przejściu etapów postępowania kwalifikacyjnego, kandydaci z najwyższą łączną liczbą punktów są kierowani do komisji lekarskiej podległej ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych. Celem jest orzeczenie zdolności fizycznej i psychicznej do pełnienia służby w Państwowej Straży Pożarnej. W przypadku gdy komisja orzeknie, że kandydat jest niezdolny do służby, na badania kieruje się kolejnego kandydata.
Kwestia komisji lekarskiej i wieku jest istotna. Z wiekiem słuch i wzrok mogą się pogarszać. Jednak zdarzały się przypadki, że na badania lekarskie poszli kandydaci w wieku 43, 44, 45, a nawet 47 lat - często osoby będące już w Zakładowej Straży Pożarnej (ZSP). Pokazuje to, że wiek sam w sobie nie zawsze jest przeszkodą, jeśli stan zdrowia i sprawność fizyczna są na odpowiednim poziomie.
Służba Strażaka po 30. i 40. Roku Życia: Wyzwania i Realia
"Pierwszą powinnością strażaka jest ratować życie. Kiedy tego nie robi, pierwszą powinnością strażaka jest szkolić się!" ~Szymon Kokot-Góra
Długość Służby i Możliwości Awansu
Często pojawia się pytanie: jak długo na podziale pracuje ktoś, kto dostanie się w wieku 40 lat? Doświadczenie pokazuje, że strażak może pracować na podziale tak długo, aż zostanie przeniesiony do biura albo do emerytury. Zdarzają się bardzo sprawni strażacy w wieku 50 lat i więcej, którzy nadal aktywnie uczestniczą w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
Co do awansu, w PSP awans w stopniu zależy od czasookresu pomiędzy stopniami. Awans na stanowisko zależy od komendanta. Jeżeli strażak zostanie wysłany na studia aspiranckie, a później do Akademii Pożarniczej, może zostać oficerem. Jeżeli nie, to maksymalnie może dojść do stopnia starszego ogniomistrza.
Życie w Szkole Kandydackiej a Zobowiązania Rodzinne
Dla osób po 30. czy 40. roku życia, które często mają już założoną rodzinę i dzieci, służba kandydacka, odbywająca się w systemie skoszarowanym, stawia dodatkowe wyzwania. Zgodnie z informacjami od Komendanta Głównego PSP, Leszka Suskiego, "nie każdy jest w stanie sprostać wymaganiom stawianym strażakom w służbie kandydackiej. Jest to tym trudniejsze, im więcej tzw. doświadczenia życiowego, w tym również zobowiązań wynikających z założenia rodziny, dana osoba posiada."
Jednak w szkole każdy słuchacz powinien być traktowany równo, niezależnie od wieku. Nie ma tak, że na szkole siedzi się trzy miesiące bez przerwy; pierwsze trzy tygodnie to unitarka, a później są przepustki w weekendy (jeżeli nie ma się służby wewnętrznej). Co do ćwiczeń, strażak jest strażakiem, każdy powinien wykonywać taką samą pracę. Ostatecznie, to od strażaków na jednostce zależy, czy starszy kolega "zapier*ala jak każdy młody", czy będzie traktowany z większą wyrozumiałością. Kwestia regeneracji jest indywidualna, ale w wieku 40 lat może wymagać więcej czasu niż u dwudziestoparolatka.
Rola Wieku w Ochotniczej Straży Pożarnej
W maju 2020 roku do MSWiA wpłynęła interpelacja od posła Filipa Kaczyńskiego (PiS) "na wniosek strażaków ochotników", w której zaproponowano zmianę górnego limitu wieku dla "strażaka wyjazdowego" z 65 na 70 lat. Głównym argumentem był trud w zebraniu kompletniej załogi w wielu jednostkach OSP w trakcie godzin pracy.
Poseł proponował podniesienie wieku do 70 lat dla kierowców samochodów ratowniczo-gaśniczych i dowódców akcji ratowniczo-gaśniczych, pod warunkiem posiadania aktualnych badań lekarskich. Jednak Maciej Wąsik, wiceszef MSWiA, poinformował, że wprowadzenie takiego rozwiązania "zwiększyłoby ryzyko zagrożeń związane z osłabieniem potencjału ratowniczego zastępu", nawet pomimo konieczności posiadania badań lekarskich.