Strażacy a forowanie drzwi: Kiedy i w jaki sposób?

Interwencje straży pożarnej często wiążą się z koniecznością szybkiego dostępu do zamkniętych pomieszczeń. Problem wyważonych drzwi i związanych z tym strat materialnych jest złożony, a zasady działania strażaków precyzyjnie określone. Przypadek Bronisława Błachowicza, którego drzwi do mieszkania w kamienicy przy ul. Kopernika zostały wyłamane podczas interwencji, stanowi przykład konsekwencji takich działań. Mimo że strażacy weszli do mieszkania przez uchylone okno, uznali za konieczne wyważenie drzwi, aby umożliwić dostęp pogotowiu gazowemu. Uszkodzone zostały zamki, a koszty naprawy oszacowano na około 3 tys. zł. Firma ubezpieczeniowa odmówiła wypłaty odszkodowania, a administrator i wspólnota mieszkaniowa nie poczuwają się do odpowiedzialności, uznając drzwi za prywatne mienie lokatora. Straż pożarna uznała swoje działania za uzasadnione i odmówiła pokrycia strat.

Dlaczego strażacy wyważają drzwi?

Gaszenie pożarów to podstawowe zadanie straży pożarnej, ale zakres jej działań jest znacznie szerszy. Strażacy biorą udział w wielu innych akcjach, takich jak:

• Wyciąganie ofiar wypadków z samochodów.
• Usuwanie skutków kolizji drogowych i klęsk żywiołowych.
• Neutralizacja skażzeń chemicznych.
• Wypompowywanie wody z zalanych budynków.
• Poszukiwanie topielców oraz ludzi zasypanych pod gruzami.
• Łapanie groźnych owadów.
• Pomoc policji i pogotowiu ratunkowemu w dostępie do mieszkań.

Dotarcie do osoby zagrożonej, źródła pożaru czy innego niebezpieczeństwa jest często utrudnione przez zamknięte bramy, drzwi, okna lub kraty. Współczesne osiedla i budynki mieszkalne charakteryzują się wysokim poziomem zabezpieczeń - od ogrodzeń z bramami i szlabanami, przez zamki szyfrowe i domofony, po solidne drzwi antywłamaniowe i kraty w oknach. Wszystkie te zabezpieczenia, choć chronią przed nieproszonymi gośćmi, spowalniają również służby ratownicze. Pokonanie każdej przeszkody to utrata cennych minut, które mogą decydować o czyimś życiu.

Kiedy interwencja jest uzasadniona?

Powód dostania się do zamkniętego pomieszczenia determinuje szybkość działania ratowników, dobór metody i sprzętu, a co za tym idzie - rozmiar zniszczeń. W przypadku pożaru lub innego bezpośredniego zagrożenia życia, strażacy działają szybko, często nie bacząc na dokonywane zniszczenia, takie jak wybite szyby czy wyłamane drzwi.

Podejrzenie zagrożenia życia lub zdrowia

Interwencja straży pożarnej jest uzasadniona przede wszystkim w sytuacjach nagłego zagrożenia życia, zdrowia lub mienia. Przykładowe scenariusze to:

• Podejrzenie, że w środku znajduje się osoba, której życie lub zdrowie może być zagrożone (np. ryzyko pożaru, zalania).
• Brak kontaktu z osobą samotną, która od dłuższego czasu nie daje znaku życia (nie odbiera telefonu, nie otwiera drzwi).

W takich przypadkach dyspozytor najczęściej wysyła zestaw służb: straż, policję i pogotowie. Straż pożarna, posiadająca sprzęt do wyważania drzwi, często jako pierwsza podejmuje działania. Ostateczną decyzję o wyważeniu drzwi podejmuje na miejscu dowódca straży w uzgodnieniu z policją. W przypadku braku policji na miejscu, sytuacja zgłaszana jest do stanowiska kierowania, a rozmowa jest rejestrowana, co stanowi zabezpieczenie dla strażaków. Po wejściu do mieszkania priorytetem jest sprawdzenie stanu poszkodowanego i, o ile nie ma pewnych znamion śmierci, przystąpienie do resuscytacji. Strażacy nie mogą prawnie stwierdzić zgonu, chyba że występują jednoznaczne oznaki. Jeśli lekarz jest na miejscu, to on odpowiada za prowadzenie czynności medycznych.

Sytuacje, gdy czas nie jest kluczowy

Są jednak sytuacje, gdy presja czasu jest mniejsza. Na przykład, gdy policja zgłasza niepotwierdzone informacje, że lokator od kilku dni nie dawał znaku życia. Wówczas strażacy starają się stosować metody mniej inwazyjne. W takich przypadkach nie ma potrzeby od razu korzystać z wyważarki, zwłaszcza jeśli w mieszkaniu nie pali się światło, nie gra radio czy telewizor i nie wyczuwa się specyficznego zapachu. Lokal może być pusty, a jego mieszkaniec na wakacjach. Wówczas zaleca się sprawdzenie mieszkania przez okna, balkon, a także wejście przez otwarte okno, jeśli jest to możliwe. Decyzja o wyważeniu drzwi w takich okolicznościach powinna być podjęta przez funkcjonariuszy policji.

Metody i sprzęt stosowany przy forowaniu drzwi

Rozpoznanie przed działaniem

Przed przystąpieniem do pracy strażacy muszą dokładnie rozpoznać sytuację. W przypadku pożaru zawsze należy sprawdzić, czy drzwi nie są nagrzane i czy nie wydobywa się spod nich dym (ryzyko rozgorzenia). Następnie należy nacisnąć klamkę i upewnić się, że drzwi są zamknięte. Kluczowe jest również określenie kierunku otwierania drzwi, materiału, z którego są wykonane (np. metalowe drzwi są bardzo wytrzymałe), a także położenia zawiasów i liczby oraz umiejscowienia zamków. Napierając na skrzydło drzwi przy ramie, można sprawdzić, które zamki są zamknięte - w miejscu nacisku skrzydło nie drgnie, bo blokuje je rygiel.

Rodzaje drzwi i ich zabezpieczenia

Zabezpieczenia drzwi są bardzo zróżnicowane, co wpływa na wybór odpowiedniej metody forowania:

• Drzwi płytowe: Składają się z dwóch kawałków sklejki przyklejonych do drewnianej ramy, często z pustą przestrzenią wypełnioną np. płytami wiórowymi.
• Drzwi drewniane, pełne: Wykonywane z różnej jakości drewna, z ramą i wypełnieniem drewnianym, często jako drzwi frontowe.
• Drzwi metalowe: Z cienkiej lub grubej blachy osadzonej na metalowej ramie, mogą być wypełnione materiałem izolującym. Są bardzo solidne, ale często mają eksponowane zawiasy.
• Drzwi szklane: Z jednolitej bryły wzmacnianego szkła, często bez standardowej ramy, spotykane w obiektach publicznych.
• Drzwi aluminiowe: Popularne w obiektach użyteczności publicznej, zbudowane z ramy aluminiowej z wypełnieniem ze szkła lub pleksiglasu.
• Drzwi dwuskrzydłowe: Często ryglowane w połowie, na górze i na dole.
• Drzwi otwierane do środka: Łatwiej je wyważyć, napierając na nie wyważarką lub uderzając młotem.
• Drzwi otwierane na zewnątrz: Lepiej wcisnąć łom lub hooligan między drzwi a ramę i wypchnąć w kierunku ratowników. Mogą mieć wyeksponowane zawiasy do wyrwania lub przecięcia.

Ponadto, w budynkach mieszkalnych często stosowane są dodatkowe zabezpieczenia, takie jak łańcuchy drzwiowe, kłódki na kratach, drzwiach magazynowych czy piwnicznych, a także kraty w oknach.

Rodzaje zamków

Zamki to podstawowy element zabezpieczający drzwi. Znajomość ich rodzajów ułatwia dobór technik pracy:

• Zamek wpuszczany: Uniwersalny, montowany wewnątrz drzwi razem z klamką, często wyposażony w mechanizm zatrzaskowy i ryglujący.
• Zamek wpuszczany z wkładką bębenkową: Najpopularniejszy typ, wyposażony we wkładkę łączącą pracę klucza i rygla.
• Zamek nawierzchniowy: Mocowany do drzwi od strony wewnętrznej, otwierany kluczem z jednej strony i gałką/zasuwą z drugiej.
• Zamek magnetyczny: Często używany w biurach, obiektach administracyjnych i wejściach na klatki schodowe, z samoczynnie zamykającym się mechanizmem zapadkowym.

Narzędzia do wyważania

Wybór nieadekwatnego narzędzia może niepotrzebnie wydłużyć czas działań. Strażacy dysponują szeroką gamą specjalistycznych narzędzi:

• Młot 5 kg: Pomocniczy przyrząd do wyważarki i hooligana, służący do wyłamywania zamków lub zawiasów.
• Topór strażacki ciężki: Służy do wyważania zamków, wyrąbywania drzwi, podłóg, cięcia blachy.
• Siekieromłot: Łączy zalety młota i topora, używany do wybicia drzwi z ramy lub zniszczenia powierzchni.
• Łom: Proste narzędzie z zakrzywionego pręta.
• Hooligan (halligan): Amerykańska odmiana siekierołomu, z płaskimi widełkami, stopką (ostrzem) i kolcem, bardzo uniwersalny.
• Wyważarka hydrauliczna: Uniwersalne narzędzie o dużej sile do otwierania drzwi, składające się z pompy, przewodu i stopki.
• Piła do stali i betonu: Spalinowe narzędzie z obrotową tarczą ścierną, do cięcia konstrukcji stalowych i betonowych (kraty, pręty, zamki, drzwi metalowe).
• Nożyce do prętów: Do usuwania kłódek i krat.

Techniki forowania drzwi

Użycie wyważarki hydraulicznej

Najpierw poszerza się szczelinę między drzwiami a ramą za pomocą łomu lub hooligana. Następnie stopkę wyważarki umieszcza się w szczelinie na wysokości zamka i wbija młotkiem. Korzystając z pompy hydraulicznej, zwiększa się ciśnienie oleju, powodując rozparcie stopki i wypchnięcie drzwi. W przypadku drzwi antywłamaniowych z dodatkowymi mechanizmami ryglującymi w pionie, wyważarka jest najskuteczniejsza przy drzwiach otwieranych do środka i o mocnej konstrukcji. W przypadku drewnianej ramy, może dojść do jej pękania.

Siłowe uderzenie (młotem, toporem)

Silne uderzenia bezpośrednio w zamek mogą spowodować jego wypadnięcie lub wybicie całego skrzydła z futryny, zwłaszcza przy drzwiach otwieranych do środka. Można także próbować wybić zawiasy. Metody te są skuteczne przy drzwiach o małej wytrzymałości; stalowe drzwi niełatwo ugną się pod siłą młota.

Użycie narzędzi typu Hooligan

Technika ta opiera się na trzech krokach:

1. Zrobienie szczeliny: Wciśnięcie płaskiej stopki hooligana między futrynę a drzwi około 12 cm nad lub pod zamkiem (ew. między dwoma zamkami).
2. Umieszczenie narzędzia: W gotową szczelinę wbija się widły hooligana pod kątem 90 stopni do drzwi, z wybrzuszeniem wideł skierowanym do środka (w kierunku zawiasów). Drugi ratownik dobija hooligana młotem. Alternatywnie, można zaprzeć się stopką hooligana o futrynę i wepchnąć drzwi do środka.
3. Działanie przy drzwiach otwieranych na zewnątrz: Widły hooligana wbija się w szczelinę, ustawiając wybrzuszenie w kierunku futryny, a następnie napiera na narzędzie w kierunku ściany, by wyłamać zamek z futryny.

Możliwe jest również wbicie zamka nawierzchniowego do środka, przykładając kolec hooligana do miejsca wkładania klucza i uderzając młotem.

Cięcie piłą do stali i betonu

W przypadku solidnych drzwi, cięcie piłą do stali i betonu bywa jedynym skutecznym sposobem. Można nią przeciąć zamek, rygiel, zawiasy lub wyciąć fragment drzwi z zamkiem.

Wyrwanie zawiasów

Jeśli zawiasy są widoczne, można próbować wyrwać je ze ściany, chwytając w widły hooligana, przeciąć piłą lub szlifierką kątową. Należy pamiętać, że zawiasy mogą być zabezpieczone specjalnymi ryglami, blokującymi wypadnięcie drzwi nawet po ich usunięciu.

Usuwanie dodatkowych zabezpieczeń

Łańcuchy drzwiowe i kłódki najprościej usunąć nożycami do prętów. Inną metodą jest wciśnięcie kolca hooligana w obręcz kłódki i silne uderzenie młotem. Kraty, stosowane na drzwiach wejściowych czy oknach, mogą być rozsuwane lub zamykane na kłódkę/mechanizm elektryczny. W przypadku krat lub prętów również stosuje się piłę do stali i betonu.

Minimalizacja strat i metody "mało inwazyjne"

Od pewnego czasu w jednostkach straży pożarnej obserwuje się dążenie do stosowania innych niż siłowe metody dostępu do zamkniętych mieszkań i budynków. Celem jest ograniczenie szkód i strat w prywatnym mieniu. Choć dynamika pożaru często wymusza szybkie i inwazyjne działania, metody „nieinwazyjne” lub „mało inwazyjne” mogą być z powodzeniem stosowane w wielu innych przypadkach, często okazując się nawet szybsze niż siłowe forowanie drzwi.

Prawny zakaz używania wytrychów

Jedna z metod „nieinwazyjnych” polegająca na otwieraniu zamków za pomocą wytrychów, choć nie powoduje strat, jest zabroniona przez polskie prawo. Kodeks wykroczeń, art. 289 § 1, penalizuje posiadanie narzędzi służących do otwierania zamków, a Kodeks nie zwalnia z odpowiedzialności posiadania przez strażaków wytrychów pod kątem ratowania życia i mienia ludzkiego. Z tego powodu strażacy muszą szukać innych, zgodnych z prawem, „mało inwazyjnych” alternatyw.

Łamaki zamków jako alternatywa

Taką „mało inwazyjną” i zgodną z polskim prawem metodą jest użycie tzw. łamaków zamków. Metoda ta, stosowana np. w Berlińskiej czy Hanowerskiej Zawodowej Straży Pożarnej, od około 5 lat zaczęła być wprowadzana w wybranych polskich jednostkach. Jej rosnąca popularność wynika z minimalizacji strat materialnych i zmniejszania ryzyka wypłaty odszkodowań. Konstrukcja łamaków jest prosta i mocna: łamak zakłada się na wystającą część wkładki zamka (zgodnych z normą PN-EN 1303:2007), zaciska, a następnie cylinder dociskowo łamie wkładkę bębenkową. Złamaną wkładkę wyciąga się za pomocą dołączonego klucza i „odklucza” zamek. Użycie łamaka wymaga zapoznania się z instrukcją i ćwiczeń praktycznych.

Kto decyduje o wyważeniu drzwi i kto pokrywa koszty?

Jak wynika z przytoczonych przykładów z Karnic i Świecia, interwencje bywają wezwane przez rodzinę lub sąsiadów, a ich rzeczywista zasadność może okazać się inna - na przykład osoba w mieszkaniu po prostu spała. W takich sytuacjach pojawia się pytanie o odpowiedzialność za zniszczenia.

Decyzja o interwencji

Decyzję o wyważeniu drzwi podejmuje na miejscu dowódca zastępu straży pożarnej, często w uzgodnieniu z policją. Jeśli policji nie ma na miejscu, sytuacja zgłaszana jest do stanowiska kierowania, a rozmowa jest rejestrowana. W sytuacjach, gdy nie ma bezpośredniego zagrożenia życia, KDR (Kierujący Działaniem Ratowniczym) powinien dążyć do minimalizacji strat w mieniu. Często strażacy, o ile mają dostęp z drabiny, prowadzą działania dwutorowo: jedna rota przygotowuje sprzęt hydrauliczny do drzwi, a druga wchodzi przez okno. Celem jest uniknięcie niszczenia drzwi, co minimalizuje późniejsze problemy z roszczeniami o zniszczenie mienia.

W większości sytuacji pierwszą służbą na miejscu jest policja, powiadamiana przez osoby postronne. Często to policja wzywa straż pożarną do pomocy w otwarciu mieszkania i to ona prowadzi dalsze działania. Policja również decyduje, czy wstrzymać się z wejściem (np. w oczekiwaniu na członka rodziny z kluczami), chyba że widać poszkodowaną osobę przez okno lub słychać nawoływania o pomoc.

Kto ponosi koszty naprawy?

Zgodnie z Kodeksem wykroczeń, strażacy są zwolnieni z odpowiedzialności za szkody powstałe w wyniku działań ratowniczych, jeśli ich działania były uzasadnione i zmierzały do ratowania życia, zdrowia lub mienia. W praktyce, jeśli interwencja była zasadna (np. podejrzenie zagrożenia życia, nawet jeśli okazało się, że osoba spała), koszty naprawy drzwi spoczywają na właścicielu mieszkania lub na osobach, które wezwały służby. Jak wynika z aktualizacji przypadku ze Świecia, krewni mężczyzny, którzy wezwali straż pożarną, pokryli koszty kupna i montażu nowych drzwi. Administratorzy nieruchomości i wspólnoty mieszkaniowe zazwyczaj nie dysponują funduszami na naprawę prywatnych drzwi lokatorów.

Straż pożarna, podobnie jak inne służby, posiada specjalne ubezpieczenie na wypadek błędów, jednak w przypadku uzasadnionej interwencji nie ponosi odpowiedzialności finansowej za zniszczenia mienia.

Szkolenia i zdobywanie doświadczenia

Techniki wyważania drzwi wymagają ćwiczeń praktycznych, które są trudne do zorganizowania ze względu na niszczenie drzwi. Można sobie z tym radzić na dwa sposoby:

1. Stanowiska do ćwiczeń: Tworzenie specjalnych stanowisk, np. stalowej ramy z drzwiami, gdzie zamki zastąpione są drewnianymi kantówkami. Podczas wyważania łamią się jedynie kantówki, co pozwala na wielokrotne powtarzanie ćwiczeń bez niszczenia drzwi. Takie stanowiska znajdują się np. w piwnicy JRG 3 w Warszawie.
2. Rzeczywiste zdarzenia bez presji czasu: Druga okazja to rzeczywiste zdarzenia, kiedy trzeba otworzyć pomieszczenie, ale nie ma presji czasu. W takich sytuacjach można spokojnie wypróbować różne techniki, wybierając te, które powodują mniej zniszczeń, a jednocześnie są skuteczne. Dowódca zastępu odgrywa tu dużą rolę, dyskretnie szkoląc załogę.

Poznane i przećwiczone techniki są doskonalone podczas akcji, w których występuje realne zagrożenie życia. Życie zmusza ratowników do nietypowych działań, gdy napotykają na bramy mechaniczne, furtki, wrota garażowe, rolety antywłamaniowe czy pancerne szyby, co wymaga ciągłego rozwoju umiejętności i poszukiwania nowych rozwiązań.

tags: #strazak #wylamuje #drzwi