Działania ratownicze Państwowej Straży Pożarnej (PSP) oraz Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) obejmują szeroki zakres interwencji mających na celu ochronę życia, zdrowia, mienia i środowiska. Jednym z częstych zadań jest usuwanie skutków miejscowych zagrożeń, takich jak te spowodowane silnymi wiatrami. Równie istotne, choć budzące dyskusje, są kwestie związane z reagowaniem na zagrożenia elektryczne, w tym demontaż przyłączy energetycznych.
Usuwanie Skutków Silnych Wiatrów: Instruktaż dla Strażaków
Czynności ratownicze wykonywane podczas usuwania skutków wystąpienia silnych wiatrów, oddziałujących na drzewa, są kluczowym elementem pracy strażaków. Materiał instruktażowy, taki jak
Ocena Sytuacji i Zabezpieczenie Miejsca Zdarzenia
Na początku działań wyświetlane są zdjęcia dokumentujące drzewa powalone na skutek silnego wiatru w przestrzeni miejskiej. Prezentowana jest plansza tekstowa wymieniająca czynności ratownicze Państwowej Straży Pożarnej, które wykonywane są w celu usunięcia zalegających drzew. Fotografie ukazują połamane drzewa leżące na chodnikach, ulicach, a także zniszczenia będące rezultatem silnych wiatrów - zerwane linie energetyczne, uszkodzone samochody. W kolejnej części zaprezentowano działania ratownicze mające na celu zabezpieczenie miejsca zdarzenia. Przy pomocy animowanej planszy graficznej szczegółowo omówiono proces wyznaczania strefy niebezpiecznej. Wyświetlane są również krótkie ujęcia prezentujące strażaków podczas wyznaczania strefy w przestrzeni lasu za pomocą specjalnej taśmy ostrzegawczej. Wyznaczenie zasięgu strefy niebezpiecznej jest przedstawione przy pomocy planszy z wizerunkiem drzewa oraz naniesionymi na niej odpowiednimi odcinkami.
BHP: Film dlaczego warto stosować środki ochrony indywidualnej w pracy.
Przygotowanie Stanowiska Pracy i Sprzętu
Dalsza część filmu instruktażowego prezentuje przygotowanie stanowiska pracy. Początkowo odtwarzane są ujęcia strażaków wykonujących w lesie czynności omawiane przez lektora. Po nich przedstawiona zostaje plansza tekstowa z wymienionymi w punktach zadaniami do wykonania przez ratowników, a na kolejnej wymieniono zasady BHP, których należy przestrzegać podczas omawianych działań. Następna część materiału skupia się na prezentacji czynności związanych z przygotowywaniem sprzętu koniecznego do ścinki drzewa. Pokaz slajdów zawiera zdjęcia ubrania ochronnego, a następujący po nim składa się z ujęć filmowych pilarki spalinowej. W dalszej kolejności pojawia się plansza, na której wymieniono czynności, które należy wykonać przed użyciem pilarki spalinowej.
Techniki Cięcia Drzew (Rzazy)
Część omawiająca okrzesywanie drzew rozpoczyna się od planszy prezentującej rozstawienie ratowników w strefie niebezpiecznej, po czym na fotografii złamanego drzewa wyliczono w polach tekstowych czynniki, które trzeba uwzględnić w trakcie wykonywanych działań. Następnie na planszy prezentującej widok z góry na strefę niebezpieczną wokół obalanego drzewa, strzałkami przedstawiono kierunek obalania i ścieżki oddalania ratowników. Obok wymieniono czynności konieczne do wykonania. Po omówionej części następuje fragment opisujący poszczególne rodzaje wykonywanych rzazów. Przedstawiane są za pomocą ujęć filmowych, a dodatkowo przy pomocy plansz graficznych, na których narysowane są kontury dolnej części pnia drzewa wraz z nacięciami specyficznymi dla aktualnie omawianego rzazu. Poszczególne elementy rysunku, takie jak rodzaj cięcia czy kąt rzazu, są dodatkowo opisane i zaznaczone strzałkami lub kolorami. W przypadku bardziej skomplikowanych rzazów, to znaczy takich, w których średnica pnia drzewa jest większa od długości prowadnicy pilarki, zamiast rysunków prezentujących pień drzewa widziany z boku, wyświetlane są animacje przedstawiające widok na pień z góry, a także odpowiednie ruchy pilarką.
Okrzesywanie Gałęzi i Usuwanie Pni
W podobny sposób przedstawiono również proces okrzesywania gałęzi oraz usuwania zalegających pni. Sekwencje filmowe dokumentujące pracę ratowników wzbogacone są o plansze tekstowe z wymienionymi czynnościami do wykonania.
Konserwacja Sprzętu
Ostatnia część filmu to ujęcia strażaka przeprowadzającego czynności serwisowe pilarki, które omawiane są przez lektora. Materiał ten, będący częścią e-materiałów do kształcenia zawodowego BPO.03. Wykonywanie czynności ratowniczych - Technik pożarnictwa, został opracowany przez Zespół autorski Politechniki Łódzkiej i jest udostępniony na licencji CC BY-SA 3.0.
BHP: Film dlaczego warto stosować środki ochrony indywidualnej w pracy.
Kontrowersje Wokół Szkoleń Strażaków OSP w Zakresie Demontażu Przyłączy Energetycznych
Realizacja szkoleń dla strażaków OSP z zakresu demontażu przyłączy energetycznych budzi poważne wątpliwości i dyskusje w środowisku ratowniczym. Chociaż intencje takich szkoleń, wynikające z interwencyjnego doświadczenia, są zrozumiałe - "lepiej jest zrobić coś na miejscu zdarzenia niż nie zrobić nic" - to jednak pojawia się fundamentalne pytanie o głębszy sens i zasadność tych działań.
Kontekst i Obawy Związane ze Szkoleniami
Prawdopodobnie jest to kolejna próba „wkręcania” strażaków w zadania, które nigdy ich zadaniami być nie powinny, ponieważ są od tego inne służby. Istnieją podejrzenia, że jest to „biznes” niektórych operatorów systemów dystrybucyjnych, którzy, aby uzyskać wysoki współczynnik dostawy prądu do odbiorców (nawet w sytuacji awaryjnej, np. pożaru), szkolą strażaków z demontażu swoich sieci. Ma to na celu uniknięcie odłączania prądu na podstacji lub w Głównym Punkcie Zasilającym (GPZ), co generowałoby straty dla dostawcy. Szkolenie strażaków w tym zakresie postrzegane jest jako potężna manipulacja etosem służby. Ważne jest, aby zaznaczyć, że nikomu nigdy nie wolno zabronić ratować, co stanowi punkt wyjścia do dalszych rozważań. Nie można jednak „zrzucać” z siebie własnych zadań i „bocznymi drzwiami”, po części manipulując prawem, wprowadzać własne obowiązki do zadań straży pożarnych czy „upoważniać” straż pożarną do ich realizacji. Tym bardziej, że robi się to prawdopodobnie niejako poza oficjalną wiedzą operatora Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG), czyli Komendanta Głównego PSP.
Argumenty Przeciwko Samodzielnemu Demontażowi Przyłączy
W kontekście demontażu przyłączy energetycznych przez strażaków, istnieje szereg zagrożeń, które mogą nie wystąpić po zdalnym odłączeniu prądu. Problemy te obejmują:
- Odróżnienie przewodu neutralnego od przewodów fazowych może nie być możliwe w każdych warunkach.
- Możliwość pozostawania napięcia na przewodzie neutralnym, nawet po odcięciu.
- Ryzyko, że metalowe elementy przyłączone do instalacji mogą stać się pod napięciem.
- Brak kontroli nad tym, czego dotyka odcięty przewód neutralny.
- Zagrożenie związane z przewodem ochronno-neutralnym i jego opadnięciem na elementy przewodzące.
- Na każdym odciętym, opadającym przewodzie może pozostawać napięcie, przenoszone od nieodciętych faz przez impedancję odbiorników trójfazowych.
Dodatkowe czynniki to nieznana rzeczywista konfiguracja instalacji po stronie odbiorcy, możliwy fakt kradzieży prądu (tzw. „energetycznej”) oraz brak pełnej świadomości potencjalnych zagrożeń elektrycznych.
Aspekty Prawne i Bezpieczeństwa
Kwestia uprawnień do pracy przy urządzeniach energetycznych jest ściśle regulowana. Rozporządzenie MINISTRA GOSPODARKI z dnia 28 marca 2013 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych, w § 4. 1. oraz w § 6., określa wymagania kwalifikacyjne. Z kolei Rozporządzenie MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie szczegółowej organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego w § 13. jasno wskazuje, że samo ukończenie kursu nie jest kwalifikacją ani upoważnieniem do wykonywania specjalistycznych czynności. Ważne jest, aby zrozumieć, że obowiązujące przepisy wyraźnie wskazują, że to operator sieci jest odpowiedzialny za rozłączanie sieci energetycznej, a nie strażacy PSP oraz OSP spoza KSRG, którzy nie mają odpowiednich uprawnień.
Warunki Wykonywania Czynności Ratowniczych w Sytuacjach Nadzwyczajnych
Istnieją jednak pewne sytuacje, które mogą uzasadniać podjęcie działań ratowniczych w obrębie prądu elektrycznego, nawet w warunkach „niepotwierdzonego odłączenia napięcia w sposób zdalny”. Decyzję o demontażu przyłącza energetycznego podejmuje kierujący działaniami ratowniczymi w warunkach odstępstwa od zasad uznanych za bezpieczne, zgodnie z zasadą wyższej konieczności. Warunkiem skorzystania z tego uprawnienia jest istnienie prawdopodobieństwa uratowania życia ludzkiego. Kluczowe jest zastosowanie wszelkich dostępnych w danych warunkach zabezpieczeń oraz upewnienie się, że zadanie jest wykonalne i nie wiąże się z nadmiernym ryzykiem dla ratowników. Obejmuje to zastosowanie wszelkich niezbędnych zabezpieczeń ratownika, włącznie ze sprzętem, który przez lata był „pielęgnowany” do działań w obrębie prądu elektrycznego. Taka decyzja może być podjęta jedynie w odniesieniu do zagrożeń, które mogą nie wystąpić po zdalnym odłączeniu prądu, a miejsce i czas zdarzenia, wraz z natychmiastowym zagrożeniem życia ludzkiego, wymagają podjęcia szybkich, choć potencjalnie niebezpiecznych, działań.