Ochotnicza Straż Pożarna: Misja, Świadczenia i Wyzwania Operacyjne

Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) odgrywa kluczową rolę w systemie bezpieczeństwa kraju, angażując się nie tylko w działania ratowniczo-gaśnicze, ale także w szeroko pojęte życie społeczne i edukację. Działalność strażaków OSP wymaga zaangażowania, odpowiednich szkoleń i skutecznych systemów komunikacji, a także ścisłej współpracy z Państwową Strażą Pożarną (PSP).

Świadczenie ratownicze dla strażaków OSP

Zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r., prawo do świadczenia ratowniczego przysługuje strażakowi ratownikowi OSP, który czynnie uczestniczył jako członek OSP w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych. Wymagany jest bezpośredni udział co najmniej raz w roku przez co najmniej 25 lat w przypadku mężczyzn oraz 20 lat w przypadku kobiet. Prawo do tego świadczenia przysługuje po osiągnięciu przez mężczyznę 65 roku życia, a przez kobietę 60 roku życia.

Świadczenie ratownicze przyznaje się na wniosek zainteresowanego, złożony do komendanta powiatowego (miejskiego) PSP - tj. organu przyznającego, właściwego dla siedziby jednostki OSP, do której należy strażak ratownik OSP. Zgodnie z art. 51 ust. 1 ustawy, wzór wniosku o przyznanie świadczenia określa rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 2 lutego 2022 r. (Dz.U. 2022 r. poz. 316), wydane na podstawie art. 17 ust. 11. Wypłata świadczenia następuje miesięcznie, do 15. dnia każdego miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym przyznano świadczenie ratownicze (art. 18 ust.).

Wymagania i system szkoleń dla członków OSP

Druhowie OSP, biorący bezpośredni udział w działaniach ratowniczych, muszą spełniać wymagania wynikające z art. 19 ust. 1b ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej. Zapisy cytowanej ustawy jednoznacznie mówią, że bezpośredni udział w działaniach ratowniczych mogą brać członkowie ochotniczych straży pożarnych, którzy ukończyli 18 lat i nie przekroczyli 65 lat, posiadają aktualne badania lekarskie dopuszczające do udziału w działaniach ratowniczych oraz odbyli szkolenie pożarnicze.

Programy i warunki przyjęcia na szkolenia

System szkoleń w OSP jest rozbudowany i obejmuje różne specjalizacje. Poniżej przedstawiono programy oraz warunki przyjęcia na wybrane szkolenia:

• Szkolenie podstawowe strażaków ratowników OSP:
  • Organizacja ochotniczych straży pożarnych.
  • Służba wewnętrzna, musztra.
  • Sprzęt ratowniczy i podręczny sprzęt gaśniczy.
  • Drabiny pożarnicze, węże, armatura wodna, sprzęt do podawania piany.
  • Proces spalania a pożar.
  • Zadania strażaków w zastępie.
  • Podstawy organizacji akcji gaśniczej.
  • Rozwijanie linii, zajmowanie stanowisk gaśniczych.
  • Gaszenie pożarów oraz środki gaśnicze.
  • Ewakuacja ludzi, zwierząt i mienia.
  • Działania w czasie innych miejscowych zagrożeń.
  • Łączność bezprzewodowa i alarmowanie.
  • Warunki przyjęcia: Ukończone 18 lat i nie przekroczone 65 lat, skierowanie.
• Szkolenie kierujących działaniem ratowniczym (KDR) dla członków OSP:
  • Organizacja ochrony ludności, w tym ochrony przeciwpożarowej.
  • Rozwój pożaru, taktyka gaszenia pożarów.
  • Sprzęt ochrony dróg oddechowych.
  • Ratowniczy sprzęt mechaniczny.
  • Podstawowe zadania strażaków OSP w działaniach ratowniczo-chemicznych.
  • Elementy pierwszej pomocy.
  • Warunki przyjęcia: Skierowanie, wiek do 65 lat, minimum 3-letni okres od uzyskania wyszkolenia podstawowego, potwierdzenie ukończenia szkolenia podstawowego strażaków ratowników OSP (program z 2015 r. lub równorzędny z 2006 r.).
• Szkolenie kierowców-konserwatorów sprzętu ratowniczego OSP:
  • Prawa i obowiązki kierowcy samochodu pożarniczego.
  • Charakterystyka podstawowych samochodów pożarniczych.
  • Zasady bezpieczeństwa prowadzenia i ustawiania samochodów pożarniczych.
  • Konserwacja i eksploatacja motopomp i autopomp, agregatów prądotwórczych i osprzętu, hydraulicznych urządzeń ratowniczych, pił.
  • Obsługa techniczna samochodów pożarniczych.
  • Zasady eksploatacji sprzętu ochrony dróg oddechowych.
  • Łączność i alarmowanie.
  • Warunki przyjęcia: Skierowanie, wiek do 65 lat, prawo jazdy co najmniej kat. B, potwierdzenie ukończenia szkolenia podstawowego strażaków ratowników OSP (program z 2015 r. lub równorzędny z 2006 r.).
• Szkolenie naczelników OSP:
  • Obowiązki, uprawnienia i odpowiedzialność naczelnika OSP.
  • Współdziałanie OSP z samorządem terytorialnym i PSP.
  • Wybrane zagadnienia operacyjne.
  • Ceremoniał pożarniczy.
  • Organizacja szkoleń, ćwiczeń i zawodów OSP i MDP.
  • Zaplecze logistyczne w OSP.
  • Propaganda z zakresu ochrony przeciwpożarowej.
  • Warunki przyjęcia: Skierowanie, wiek do 65 lat, potwierdzenie ukończenia szkolenia kierujących działaniem ratowniczym dla członków OSP (program z 2015 r. lub równorzędny z 2006 r.).
• Szkolenie komendantów gminnych ZOSP RP:
  • Podstawowe akty prawne z zakresu ochrony przeciwpożarowej i OSP.
  • Zadania i kompetencje Komendanta Gminnego OSP.
  • Kierowanie działaniami ratowniczymi.
  • Krajowy System Ratowniczo - Gaśniczy na szczeblu gminy.
  • Zarządzanie kryzysowe na szczeblu gminy.
  • Powiatowe plany ratownicze.
  • Organizacja i zadania systemu wykrywania i alarmowania.
  • Organizacja szkoleń, ćwiczeń i zawodów OSP i MDP.
  • Warunki przyjęcia: Skierowanie, wiek 25-65 lat, przynależność do OSP z członkostwem czynnym, potwierdzenie ukończenia szkolenia Dowódców OSP oraz Naczelników OSP (lub równorzędnych).

Kwalifikowana Pierwsza Pomoc (KPP)

Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym z dnia 8 września 2006 roku określa zasady prowadzenia kursów Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy oraz warunki uzyskiwania tytułu „Ratownika”. Kurs KPP jest prowadzony zgodnie z przepisami tej ustawy oraz rozporządzeń Ministra Zdrowia i MSWiA.

Kursy kierowane są między innymi do: Państwowej Straży Pożarnej, Ochotniczych Straży Pożarnych, Zakładowych Straży Pożarnych, jednostek i służb ochrony przeciwpożarowej, jednostek systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego i współpracujących z Systemem, Policji, Wojska Polskiego, Straży Granicznej, a także innych grup i osób, które mają obowiązek lub dobrowolnie chcą odbyć tego typu szkolenie.

Zakres czynności wykonywanych przez ratownika w ramach kwalifikowanej pierwszej pomocy obejmuje:

• Resuscytację krążeniowo-oddechową, bezprzyrządową i przyrządową, z podaniem tlenu oraz zastosowaniem według wskazań defibrylatora zautomatyzowanego.
• Tamowanie krwotoków zewnętrznych i opatrywanie ran.
• Unieruchamianie złamań i podejrzeń złamań kości oraz zwichnięć.
• Ochronę przed wychłodzeniem lub przegrzaniem.
• Prowadzenie wstępnego postępowania przeciwwstrząsowego poprzez właściwe ułożenie osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego i ochronę termiczną.
• Stosowanie tlenoterapii biernej.
• Ewakuację z miejsca zdarzenia osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.
• Wsparcie psychiczne osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.
• Prowadzenie wstępnej segregacji medycznej w rozumieniu art. 43 ust.

System alarmowania i gotowość bojowa

Skuteczne i szybkie alarmowanie jest kluczowe dla gotowości bojowej OSP. Tradycyjne syreny alarmowe, choć nadal w użyciu, napotykają na problemy, takie jak słaba słyszalność z powodu nowoczesnych okien czy warunków atmosferycznych (np. zamarzanie syreny zimą). W odpowiedzi na te wyzwania, coraz więcej jednostek OSP rozważa lub już wdrożyło nowoczesne systemy powiadamiania.

Pagersy i ich skuteczność

Pagersy są uważane za niezbędne narzędzie dla jednostek OSP, które poważnie podchodzą do niesienia pomocy w terminie, z odpowiednią liczbą ludzi i w każdych warunkach. System Digitex (obecnie Platan) oferuje centrlkę do zdalnego włączania syreny z CPR-u, którą można rozbudować o pagery do selektywnego powiadamiania. Choć koszt jednego pagera (ok. 450 zł) bywa postrzegany jako wysoki, jego wartość w kontekście zapewnienia szybkiego powiadamiania, zwłaszcza w nocy czy podczas burzy, jest nieoceniona. Dobry agregat oświetleniowy kosztuje tyle co 10 pagerów, ale bez szybkiego dojazdu jest bezużyteczny.

Użytkowanie pagerów wymaga systematycznego ładowania baterii po całkowitym rozładowaniu. Należy pamiętać, aby nie znajdowały się one w pobliżu telefonu komórkowego ze względu na możliwość przestrojenia. Upadek wywoływacza na podłogę również może spowodować uszkodzenie obwodów wejściowych. Z kilkuletniej praktyki wynika spadek żywotności baterii w stanie czuwania. Zaletą pagerów Digitexu jest funkcja wywoływania alarmowego i indywidualnego, a ich zasięg działania wynosi około 2,5 kilometra, choć zależy to od konfiguracji terenu i mocy radiotelefonu sterującego.

W dyskusjach pojawia się również kwestia otwartego charakteru systemów alarmowania. Gdyby system był otwarty, konkurencyjni producenci mogliby oferować tańsze i/lub lepsze urządzenia. Niestety, w Polsce rynek jest zdominowany przez jednego producenta, co wpływa na ceny.

Elektroniczne syreny i system ALARMOWANIE.PL

Elektroniczne syreny (np. Platan) są rozważane jako alternatywa dla tradycyjnych, głównie ze względu na brak problemów z zamarzaniem. Ich efektywność pod względem głośności bywa jednak kwestionowana, z doniesieniami o zbyt cichym sygnale w niektórych przypadkach. Niemniej jednak, syreny elektroniczne mogą przynosić korzyści ekonomiczne w zakresie opłat za przyłącze energetyczne.

Innowacyjnym rozwiązaniem jest system ALARMOWANIE.PL, który działa poprzez dzwonienie na telefony komórkowe strażaków. Prezentuje się indywidualnym numerem alarmującym (89-679-69-XX), który strażacy powinni zapisać w swoich telefonach pod nazwą „ALARM OSP” lub „ALARM-REMIZA” i przypisać dedykowany dzwonek. System dzwoni dwukrotnie przez około 15 sekund (drugie dzwonienie po ok. 60 sekundach), chyba że ktoś odrzuci pierwsze alarmowanie. Uruchomienie alarmowania OSP może odbywać się również przez uprawnione numery telefonów strażaków (maksymalnie 6 na OSP) poprzez wykonanie krótkiego połączenia na numer 89-679-69-00.

Współpraca OSP z PSP i kwestie dysponowania

Zaufanie i skuteczna komunikacja są fundamentem efektywnej współpracy między OSP a PSP. Często dysponowanie jednostek JRG w pierwszej kolejności wynika z zaufania dyspozytorów do osób, z którymi pracują na co dzień. Podobnie, częste dysponowanie niektórych OSP świadczy o zaufaniu, że powierzone zadania zostaną wykonane szybko i sprawnie, z zachowaniem kontaktu ze Stanowiskiem Kierowania (SK).

Dyżurny po odebraniu zgłoszenia rozpatruje, w którym rejonie nastąpiło zdarzenie i która jednostka pożarnicza, wyposażona w odpowiedni sprzęt, ma najbliżej do miejsca interwencji. Każda jednostka PSP i OSP (KSRG powiat, spoza KSRG gmina) ma przydzielony swój teren działania, aby zaoszczędzić na czasie dotarcia do miejsca zdarzenia. Na PSK znajdują się również „Karty dojazdu do miejscowości”, zawierające informacje dotyczące dysponowania jednostek pierwszo- i drugorzutowych.

Mimo to, zdarzają się sytuacje, w których OSP odczuwają niedysponowanie do zdarzeń na swoim terenie, pomimo krótszego czasu dojazdu i odpowiedniego wyposażenia. W takich przypadkach, naczelnik JOT lub OSP może napisać pismo do Komendanta Miejskiego (KM) PSP z prośbą o wyjaśnienie sytuacji, podając konkretne daty i opis zdarzeń. Pismo należy złożyć w sekretariacie z potwierdzeniem oraz do wiadomości dla Burmistrza, Prezesa ZOG ZOSP RP oraz Komendanta Wojewódzkiego. Alternatywnie, sugerowane są spokojne, przyjacielskie rozmowy z dowódcami zmian w JRG oraz dyspozytorami, aby przedstawić swój punkt widzenia na argumenty.

Jednostka OSP ma obowiązek zgłosić wyjazd do zdarzenia. Nawet jeśli OSP widzi zdarzenie na własnym terenie, powinna zgłosić je do straży pożarnej, podając wszystkie niezbędne informacje i informując o gotowości do wyjazdu. Dyżurny PSK ma obowiązek poinformować OSP o zdarzeniach występujących na terenie jej działania, choć nie zawsze jest to ściśle egzekwowane. Przepisy mówią o dysponowaniu OSP, szczególnie te dotyczące czasu dojazdu, ponieważ w wielu wypadkach OSP dociera na miejsce szybciej.

Działalność i rozwój OSP Glinik: Przykład zaangażowania

Jednostka OSP Glinik jest przykładem aktywnego uczestnictwa w życiu lokalnej społeczności i ciągłego podnoszenia gotowości bojowej. Jej działania obejmują zarówno typowe interwencje ratownicze, jak i szeroką gamę inicjatyw edukacyjnych, kulturalnych i integracyjnych.

Zarządzanie i szkolenia

• Styczeń 2026: Odbyło się Walne Zebranie Sprawozdawczo-Wyborcze, na którym podsumowano działalność za 2025 rok i przedstawiono plany na 2026. Wybrano nowy Zarząd OSP Glinik (Prezes - Druh Dominik Wlezień, Wiceprezes - Druh Andrzej Kulig, Drugi Wiceprezes - Druh Janusz Zapał, Naczelnik - Druh Wiesław Jezior, Skarbnik - Druh Edward Krajewski, Sekretarz - Druh Grzegorz Kędzior) oraz Komisję Rewizyjną (Przewodniczący - Druh Paweł Pociask, Członek - Druh Mateusz Drygaś, Członek - Druh Paweł Pociask).
• Luty 2025: Na Walnym Zebraniu Sprawozdawczym podsumowano rok 2024 i przedstawiono plany na 2025.
• Kwiecień 2025: Druhowie Mateusz Drygaś, Dominik Wlezień i Paweł Ścibior ukończyli Kurs Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy, zdobywając tytuł „Ratownika”.
• Trwająca inicjatywa: Sześciu druhów uczestniczyło w specjalistycznych szkoleniach mających na celu podwyższenie gotowości bojowej jednostki.

Wyposażenie i rozwój Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych (MDP)

• Sierpień 2025: Jednostka OSP Glinik otrzymała samochód ratowniczo-gaśniczy marki MAN od OSP KSRG Wielopole Skrzyńskie. Uroczystość przekazania i poświęcenia pojazdu była ważnym wydarzeniem, a samochód otrzymał imię, mając matkę chrzestną i opiekuna.
• Sierpień 2025: Zakończono realizację zadania publicznego pn.: „Wyposażenie w sprzęt ratowniczo-gaśniczy, umundurowanie bojowe i sprzęt teleinformatyczny dla Jednostek OSP oraz wsparcie działalności Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych z terenów wiejskich”, w ramach którego otrzymano 10 000 zł z Funduszu Składkowego Ubezpieczenia Społecznego Rolników. Środki przeznaczono na doposażenie MDP, zakupując ubrania koszarowe, koszule galowe, obuwie, drukarkę, ekran projekcyjny, fantom, szkoleniowe AED i wąż strażacki.
• Czerwiec 2025: W ramach projektu „OSP Glinik - Ratuje i Integruje” przeprowadzono pokazy ratownictwa medycznego z wykorzystaniem nowo zakupionego sprzętu edukacyjnego (fantom i szkoleniowy defibrylator AED) dla MDP, druhów OSP oraz uczniów, nauczycieli i rodziców. Projekt finansowany był ze środków Gminy Wielopole Skrzyńskie.

Udział w życiu społecznym i kulturalnym

• Kwiecień 2026: Druhowie pełnili wartę przy Grobie Pańskim i uczestniczyli w obchodach Niedzieli Zmartwychwstania Pańskiego.
• Kwiecień 2026: OSP Glinik wraz z MDP odwiedziło Podkarpackie Centrum Nauki „Łukasiewicz” w Rzeszowie, gdzie brali udział w symulatorach i wystawach. Podczas alarmu pożarowego (ćwiczeń) młodzi druhowie wykazali się profesjonalizmem w ewakuacji.
• Luty 2026: Druhowie OSP i MDP Glinik wzięli udział w wycieczce edukacyjnej do Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie oraz Polskiego Radia Rzeszów.
• Luty 2026: Wspólny wyjazd z MDP na lodowisko do Ropczyc.
• Grudzień 2025: Członkowie MDP zaangażowali się w Kiermasz Świąteczny zorganizowany przez Radę Rodziców SP w Gliniku.
• Sierpień 2025: Jednostka OSP wraz z MDP wzięła udział w odpuście parafialnym i dożynkach gminnych, przygotowując wieniec dożynkowy i niosąc sztandar.
• Sierpień 2025: Delegacja OSP Glinik oddała hołd ppor. Jerzemu Żuławskiemu w 110. rocznicę jego śmierci.
• Lipiec 2025: Druhowie zabezpieczali trasę Wyścigu Kolarskiego „Solidarności” i Olimpijczyków.
• Czerwiec 2025: Druhowie wzięli udział w Gminnych Zgrywających Ćwiczeniach Praktycznych KSRG i jednostek OSP spoza KSRG, symulując kolizje drogowe i wybuch pieca CO.
• Czerwiec 2025: Druhowie OSP uczestniczyli w wydarzeniu „Nocna Jazda Ratowników 2025” w Jedliczu, poświęconym chłopcu zmagającemu się z chorobą.
• Maj 2025: Jednostka OSP Glinik zajęła pierwsze miejsce w etapie powiatowym plebiscytu „Strażak Roku 2025”.
• Maj 2025: Druhowie uczestniczyli w VIII Diecezjalnej Pielgrzymce Strażaków do Sanktuarium Matki Bożej Saletyńskiej w Dębowcu.
• Maj 2025: Druhowie dbali o bezpieczeństwo uczestników pielgrzymki do kościoła jubileuszowego w Wielopolu Skrzyńskim.
• Maj 2025: Druhny i druhowie wzięli udział w uroczystości Bożego Ciała, zabezpieczając trasę i niosąc baldachim. Członkowie MDP nieśli figurę św. Floriana.
• Kwiecień 2025: Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza wzięła udział w liturgii Niedzieli Palmowej, przynosząc piękną, własnoręcznie wykonaną palmę.
• Kwiecień 2025: Druhowie OSP Glinik oraz MDP połączyli siły z uczniami Szkoły Podstawowej w akcji „Sprzątanie Świata”.
• Styczeń 2025: Druhowie z OSP Glinik pełnili służbę podczas Orszaku Trzech Króli w Wielopolu Skrzyńskim, wspólnie z kolegami z sąsiednich jednostek i patrolem Policji.

tags: #strazak #z #osp #ulub