Miejscowość Sułków, położona na granicy Wieliczki, stanowi integralną część Pogórza Wielickiego. Przez jej teren przejeżdżają ważne szlaki komunikacyjne: Droga Wojewódzka nr 964 oraz Droga Krajowa nr 94. Sułków leży we wschodniej części gminy Wieliczka, granicząc z sześcioma wsiami: Przebieczanami, Ochmanowem, Małą Wsią, Tomaszkowicami, Lednicą Górną i Zabawą. Obszar ten, zajmujący powierzchnię 270,3 ha, zamieszkiwało w 2021 roku 2043 osoby, a jego historia osadnictwa sięga młodszej epoki kamienia - neolitu, co potwierdzają liczne stanowiska archeologiczne.
Zarys Historyczny Sułkowa
Założycielem wsi Sułków w XIV wieku był rycerz Sułek, którego imię zostało zachowane w nazwie miejscowości. W XV wieku osada należała do Włodka, herbu Łodzia. Przez stulecia właściciele wsi zmieniali się, byli to między innymi Stanisław Salamon, Adam Niewiarowski, Łysakowski, Chronowski, Agnieszka Przyłucka, Gostowski, Rusoccy, Gawroński i Beym. Ostatnim właścicielem posiadłości dworskiej, liczącej 50 ha, był płk. inż. Marian Przybylski. Po II wojnie światowej zabudowania dworskie uległy zniszczeniu i zostały rozebrane. Adam Bochenek wspomina dwór i dom dziedzica, w którym po wojnie, od 1948 roku, mieściło się przedszkole. Dwór spłonął w 1963 roku i nigdy nie został odbudowany, a decyzja o rozbiórce domu dziedzica zapadła w 1980 roku. Obecnie na miejscu dworu znajduje się boisko sportowe.
W czasie II wojny światowej w Sułkowie działał ruch oporu, na czele którego stał Bolesław Tańcula (pseudonimy: „Czarnota”, „Trzask”), dowódca Placówki „Wydra” i „Gromada” oraz 6 Kompanii Baonu „Wilga”-„Mrówka” 12 Pułku Piechoty Armii Krajowej.
Rozwój infrastrukturalny miejscowości obejmował elektryfikację w 1950 roku, budowę obecnej drogi krajowej nr 94 w 1948 roku, wykonanie linii wody miejskiej z Wieliczki w 1978 roku oraz podłączenie gazu w 1982 roku. W 2014 roku wybudowano świetlicę środowiskową, a obecnie ruszyła budowa kanalizacji i planowana jest budowa szkoły podstawowej.
Dzieje Ochrony Przeciwpożarowej w Wieliczce - Kontekst Historyczny
Historia ochrony przeciwpożarowej w Wieliczce jest długa i bogata. Ochotniczą Straż Pożarną w „solnym mieście” założono w 1872 roku. Już w 1892 roku naczelnik dr Zygmunt Miczyński zaproponował zorganizowanie przy straży ogniowej plutonu sanitarnego. Tradycje wielickiej OSP kontynuowane są do dziś.
Wczesne formy ochrony w czasach Rabacji Galicyjskiej
W obliczu Powstania Krakowskiego w 1846 roku, które zbiegło się z Rabacją Galicyjską, władze austriackie celowo podburzały chłopów przeciwko szlachcie. Powstańcy, licząc na wsparcie chłopów, rozpoczęli zryw 21 lutego pod dowództwem Jana Tyssowskiego. Przerażony hrabia Franciszek Ursini de Blagay, naczelnik żupy, w Wieliczce polecił utworzyć straż złożoną z górników uzbrojonych w kilofy. Blagay, wraz z innymi urzędnikami, umknął z Wieliczki, zapominając nawet o kasie brackiej. W kopalni wstrzymano prace. Edward Dembowski, emisariusz powstańczy, przybył do Wieliczki 10 rano, gdzie po wezwaniu na bębnach i dzwonach zgromadził się tłum. Dembowski wygłosił płomienne przemówienie i odczytał „Manifest do Narodu”, obiecując zniesienie pańszczyzny. Górnicy i rzemieślnicy rozeszli się po domach, by później zebrać się przed zamkiem i z muzyką salinarną oraz chorągwiami udać się w stronę Krakowa. Do Wieliczki oddelegowano wówczas kosynierów, strzelców oraz 80 konnych „krakusów”. Zbrojni weszli do miasta przed północą. Rankiem miasto obudziło się z patriotycznym ożywieniem, a z kasy brackiej, zawierającej 120 tys. zł reńskich, 9 tys. przekazano na cele wojskowe.
Rozwój Ośrodka Szkolenia Pożarniczego i Komendy Powiatowej PSP
W 1952 roku Komenda Główna Straży Pożarnej przejęła od Ministerstwa Górnictwa Wielicki Ośrodek Szkolenia Pożarniczego, tworząc w nim 4-letnie Oficerskie Technikum Pożarnictwa, które później przeniesiono do Wrocławia. W 1967 roku, z okazji 10-lecia placówki, wręczono jej sztandar. W marcu 1970 roku komendantem został por. poż. Zbigniew Szebesta, a podczas jego kadencji przebudowano obiekt. Po jego odejściu w 1974 roku, nowym komendantem został por. poż. Roman Blicharski. Dnia 1 kwietnia 1984 roku funkcję komendanta objął ppłk. poż. Jan Kielin, dzięki którego staraniom budynek przeszedł remont, a ośrodek pozyskał nowe wozy strażackie, dwa autobusy oraz karetkę pogotowia. W 1987 roku obchodzono 30-lecie Ośrodka Szkolenia Pożarnictwa.
W 1992 roku Ośrodek został przekształcony w siedzibę Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej, podlegającej wówczas Komendzie Rejonowej Państwowej Straży Pożarnej w Myślenicach. Po reformie administracyjnej kraju i utworzeniu Powiatu Wielickiego, 2 stycznia 1999 roku powołano do życia Komendę Powiatową Państwowej Straży Pożarnej. Dotychczasowy budynek służył wielickim strażakom przez wiele lat.
Koncepcja budowy nowej, nowoczesnej siedziby komendy była kluczową decyzją, mającą na celu zwiększenie bezpieczeństwa mieszkańców powiatu, turystów i kuracjuszy. Dzięki inicjatywie osób związanych ze służbą strażacką rozpoczęto starania o budowę nowego obiektu. Dnia 11 marca 2019 roku podpisano akt notarialny, na mocy którego nastąpiła zamiana działek między Kopalnią Soli „Wieliczka” a Skarbem Państwa. To umożliwiło rozpoczęcie budowy nowej komendy.
29 kwietnia 2019 roku, gdy komendantem był st. kpt. Przemysław Przęczek, podpisano umowę na wykonanie dokumentacji projektowej. 29 grudnia 2020 roku w Małopolskim Urzędzie Wojewódzkim podpisano umowę na budowę strażnicy Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Wieliczce. 12 stycznia 2021 roku przekazano plac budowy i dokumentację firmie Baudziedzic sp. z o. o., co zapoczątkowało prace budowlane. Uroczyste wmurowanie aktu erekcyjnego pod budowę Komendy odbyło się 2 lipca 2021 roku na placu budowy przy ul. Powstania Styczniowego.
Ochotnicza Straż Pożarna w Sułkowie i Jej Remiza
W Sułkowie Ochotnicza Straż Pożarna działa od 1922 roku. Remiza OSP Sułków mieści się w historycznym budynku zwanym „Murowanica”, który w przeszłości pełnił funkcję dawnej karczmy żydowskiej, znanej jako „Dawidówka”.
100-lecie Ochotniczej Straży Pożarnej w Sułkowie
W sobotę 13 sierpnia odbyły się uroczyste obchody 100-lecia Ochotniczej Straży Pożarnej w Sułkowie, objęte honorowym patronatem Burmistrza Miasta i Gminy Wieliczka. Obchody rozpoczęły się o godzinie 12:20 zbiórką pododdziałów, po której nastąpił uroczysty wymarsz spod remizy. O godzinie 13:00 odbyła się Msza Święta. Po nabożeństwie nastąpił meldunek jednostek OSP, a następnie podniesienie flagi państwowej i odśpiewanie hymnu w akompaniamencie Orkiestry Dętej z Byszyc. Kolejnymi punktami programu było przedstawienie historii jednostki i prezentacja kroniki.
Szczególnie podniosłym momentem jubileuszu było wręczenie odznaczeń oraz przemówienie okolicznościowe Piotra Krupy, zastępcy Burmistrza Miasta i Gminy Wieliczka ds. Inwestycji. Wręczono również pamiątkowe podziękowania. W uroczystościach wzięli udział m.in.: Tadeusz Luraniec (Przewodniczący Rady Miejskiej w Wieliczce i prezes OSP Zabawa), ks. Tadeusz Skupień, sołtys Sułkowa Adam Bochenek oraz prezes OSP Sułków Jan Cichy.
Podczas obchodów zaprezentował się Zespół Pieśni i Tańca Sułkowianie. Nie zabrakło pokazów strażackich, atrakcji dla dzieci oraz degustacji tradycyjnych potraw.
Wyróżnienia dla zasłużonych
W ramach obchodów 100-lecia OSP Sułków wręczono medale „Za zasługi dla pożarnictwa”:
- Złote Medale: Jerzy Polonka, Jolanta Kostuch, Zofia Kania.
- Srebrne Medale: Krzysztof Grenian.
- Brązowe Medale: Zbigniew Kołakowski, Jerzy Krawczyk, Bogdan Klich, Mateusz Krawczyk.
Rozwój Społeczno-Kulturalny Sułkowa
Parafia i Kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny
Sułków początkowo przynależał do rozległej parafii św. Klemensa w Wieliczce. Z powodu dużego obszaru Sułkowa oraz ubogich dróg lokalnych, mieszkańcy, często pieszo, udawali się na Msze Święte do najbliższych kościołów w Wieliczce, Strumianach czy Biskupicach, a także do kaplicy w Zabawie. Po II wojnie światowej, kiedy religia została usunięta ze szkół, dzieci uczęszczały na katechezę do Strumian i Biskupic, natomiast lekcje chrześcijańskie w Sułkowie odbywały się w prywatnych domach m.in. Państwa Piechówków, Anny i Władysława Parów, Państwa Kuczajów, Agnieszki Zabawy. Nauczaniem wszystkich przedmiotów i religii zajmował się Ignacy Szybowski, a do Pierwszej Komunii Świętej przygotowywał ksiądz z Parafii pw. Świętego Klemensa.
Inicjatywę budowy własnego kościoła podtrzymywał Bolesław Piotr Tańcula, oferując znaczny wkład finansowy. Idea ta zbiegła się z zamysłem księdza dziekana Zbigniewa Gerle, aby z potężnej parafii wielickiej utworzyć lokalne parafie. Po rozmowach z ks. proboszczem Kazimierzem Gałońskim, a następnie z ks. Zbigniewem Gerle, uzyskano „zielone światło” dla projektu. Bolesław Piotr Tańcula wraz z Józefem Kupcem objeżdżali okoliczne kościoły i kaplice, dokonując pomiarów, aż ks. proboszcz Gerle wybrał obecną lokalizację świątyni.
Powołano Komitet Budowy Kościoła, który pierwotnie tworzyli Bolesław Piotr Tańcula i Józef Kupiec. Od 29 stycznia 1995 roku w skład komitetu wchodzili: przewodnicząca Agnieszka Zabawa, skarbnik Józef Kupiec, Stanisław Kania, Kazimierz Bąk, Władysław Bochenek, Wiesław Kuczaj, Zofia Szufla, Eugenia Piechówka, Barbara Luraniec, Janina Kania, Bogumiła Dębowska, Stanisław Lach, Stanisław Dymora oraz Bolesław Piotr Tańcula.
Wpierw na placu budowy wzniesiono zadaszenie w kształcie szopy betlejemskiej, gdzie od 16 czerwca 1996 roku (po poświęceniu krzyża i placu) co niedzielę odprawiano Msze Święte. Pierwszą koncelebrowało czterech księży, w tym katecheta ks. Stefan Urban, a homilię wygłosił ks. dziekan Zbigniew Gerle. Ofiary z tacy przeznaczano na budowę. Po nominacji ks. Urbana na proboszcza w innej parafii, do Sułkowa oddelegowano kolejnego księdza.
Kościół wybudowano w zaledwie jeden rok, głównie latem 1997 roku, systemem gospodarczym. Inspektorem nadzoru był Andrzej Wędzicha. Działkę pod budowę zakupił wcześniej Bolesław Piotr Tańcula od Mariana Pary, a następnie przekazał ją Komitetowi Budowy Kościoła i Parafii. Oficjalne pozwolenie na budowę uzyskano 19 maja 1997 roku, a kilka dni później, 23 maja, wykonano pierwsze wykopy pod fundamenty. Budowę rozpoczęto Mszą Świętą 7 czerwca. Mieszkańcy Sułkowa angażowali się całymi rodzinami, pracując na budowie (od kilkunastu do 30 osób), podając cegły, wykonując prace porządkowe, a kobiety gotowały obiady dla pracujących. Mury zaczęto stawiać 16 lipca. 29 lipca powstała płyta nad zakrystią, a 12 sierpnia nad chórem.
Mszę Świętą 4 sierpnia, przy wzniesionych murach, odprawił ks. dziekan Zbigniew Gerle. W dniu 4 października 1997 roku kardynał Franciszek Macharski, Metropolita Krakowski, poświęcił zaczyn budowli i wmurował kamień węgielny (pochodzący z Sanktuarium Matki Bożej Łaskawej z Wieliczki). Pamiątkowa tablica znajduje się z lewej strony wejścia do kościoła. Latem 1997 roku kościół wybudowano i położono na nim dach, a 16 listopada 1997 roku odprawiono pierwszą Mszę Świętą dziękczynną już w kościele. Na początku 1998 roku pokryto dach blachą, założono rynny, fasowania i instalację elektryczną. W pracach wykończeniowych brali udział m.in.: Józef Janus, Ryszard i Andrzej Kania, Adam Teper (ocieplenie, suche tynki), Zbigniew Tańcula (instalacja wodna i sanitarna), Stanisław Wrona (oszklenie okien), a wnętrze bezpłatnie otynkowała Firma Zdzisława Janusa. Posadzkę położyli: Ryszard Kania, Andrzej Kania, Mariusz Kruszyna, Krzysztof Koczwara. Tabernakulum wbudowano 24 czerwca 1998 roku.
Decyzję o budowie plebanii podjęto 28 czerwca 1998 roku podczas Zebrania Wiejskiego. 15 listopada 1998 roku kościół został poświęcony. Niestety, 14 kwietnia 1999 roku, po zakończeniu prac Komitetu Budowy, zmarł Bolesław Piotr Tańcula, syn Józefa i Karoliny, urodzony 23 stycznia 1916 roku.
Dnia 3 grudnia 2000 roku erygowano Parafię dla Sułkowa i Zabawy z kościołem parafialnym pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Sułkowie, ustanawiając ks. Andrzeja Kamińskiego pierwszym proboszczem. Uroczystościom przewodniczył bp Kazimierz Nycz, który wraz z kanclerzem Kurii Metropolitalnej ks. Janem Dyduchem odczytał dekret erekcyjny podpisany przez kardynała Franciszka Macharskiego. W uroczystościach uczestniczyli liczni księża z dekanatu wielickiego oraz przedstawiciele władz samorządowych.
Pierwszym proboszczem parafii w Sułkowie w latach 2000-2005 był ksiądz Andrzej Kamiński. Następnie funkcję tę pełnił ks. Marian Gronowicz (2005-2021), a od 1 lipca 2021 roku proboszczem jest ks. Tadeusz Skupień. W młodej parafii w Sułkowie rozwijają się służba Boża i życie religijne dzięki zaangażowaniu wiernych, działają m.in. Straż Honorowa Serca Pana Jezusa, róże różańcowe niewiast oraz Podwórkowe Koło Różańcowe Dzieci. Liturgię wzbogaca schola młodzieżowa. We wnętrzu kościoła, w prezbiterium, znajduje się ołtarz główny z obrazem Wniebowzięcia NMP. Po bokach prezbiterium umieszczono obrazy: Jezu Ufam Tobie, ks. Michała Sopoćko, siostry Faustyny Kowalskiej, Jana Pawła II (po lewej) oraz ks. prymasa Stefana Wyszyńskiego, Matki Bożej Nieustającej Pomocy, o. Maksymiliana Kolbego (po prawej), wykonane przez wieliczankę Elżbietę Kalwajtys. W Sułkowie znajduje się również kapliczka Matki Boskiej, św. Magdaleny i Michała Archanioła ufundowana w 1859 roku przez Klemensa i Magdalenę Kaniów.
Inne organizacje i inicjatywy społeczne
- Klub Sportowy Contra Sułków: Założony w 1949 roku jako LZS „Sułków”, w 2024 roku obchodzi jubileusz 75-lecia.
- Koło Gospodyń Wiejskich: Działa społecznie od 1952 roku.
- Filia Szkoły Podstawowej nr 2 w Wieliczce: Otwarta w 2000 roku w sąsiedztwie kościoła, dla uczniów klas 0-III. Filia Szkoły Podstawowej nr 2 w Wieliczce znajduje się obok plebanii, w odrębnej części budynku.
- Zespół Pieśni i Tańca „Sułkowianie”: Powstał w 2007 roku, prowadzony przez stowarzyszenie pod patronatem Wielickiego Centrum Kultury.
- Świetlica Środowiskowa: Otwarta w 2014 roku, również prowadzona przez Wielickie Centrum Kultury.
Inwazja tilapi: 80% rodzimych ryb zniknęło – Brazylia była w szoku | Film dokumentalny o hodowli
Publikacje i spotkania historyczne
W 2024 roku, z inicjatywy Sołectwa Sułków i Funduszu Sołeckiego, ukazała się książka pt. „Dzieje Sułkowa od prehistorii do czasów współczesnych” - praca zbiorowa pod redakcją Barbary Zapadlińskiej. Historia Sułkowa, od czasów prahistorycznych do współczesności, jest również regularnie prezentowana podczas spotkań z cyklu „Wsie w Gminie Wieliczka” organizowanych przez Stowarzyszenie „Klub Przyjaciół Wieliczki”.
Na spotkaniach KPW o historii Sułkowa opowiadali m.in. Barbara Zapadlińska i Adam Bochenek, który od trzech kadencji pełni funkcję sołtysa Sułkowa. Adam Bochenek wspominał, że w latach 1930-1944 sołtysem był jego dziadek Jan Czekaj. Na jednym ze spotkań nagrodzono również uczniów, którzy wzięli udział w konkursie plastycznym pt. „Moja wieś Sułków”.