Ewolucja i Rodzaje Środków Ochrony Indywidualnej Strażaków w Polsce

Wprowadzenie do Ewolucji Środków Ochrony Indywidualnej

Stosowane w Państwowej Straży Pożarnej środki ochrony indywidualnej w okresie minionych 25 lat zmieniały się w różnym stopniu. Do środków ochrony indywidualnej, w których nastąpiły zasadnicze zmiany, można zaliczyć: ubrania specjalne, hełm strażacki, buty strażackie, rękawice, maski aparatów oddechowych oraz same aparaty oddechowe. Do wprowadzenia modyfikacji w wyposażeniu strażaka przyczyniło się w głównej mierze wyjście Polski z obozu państw socjalistycznych i otwarcie na Unię Europejską.

Ubrania Specjalne - Od „Moro” do Nowoczesnych Tkanin

Początki: Ubranie „Moro” i Brak Norm

Przed 1992 r. polskie normy określały wymagania tylko dla hełmu, pasa strażackiego, aparatów oddechowych i masek. Dla takich ochron, jak ubrania specjalne, buty specjalne i rękawice nie było wymagań w zakresie odporności na zapalenie czy też na duże promieniowanie cieplne. Z tego względu podstawowym ubraniem ochronnym dla strażaka było tzw. moro - stosowane do połowy lat 90. ubiegłego stulecia. Słowo „moro” jest skrótem od określenia „materiał odzieżowy roboczo-ochronny”. Był on przewidziany na mundury dla różnych formacji funkcjonujących w kraju. Moro było wykonane w 100% z tkaniny bawełnianej, bez impregnatu wpływającego na odporność na zapalenie i dodatkowych warstw chroniących strażaka przed promieniowaniem cieplnym oraz przemoczeniem. Letni typ ubrania ochronnego składał się tylko z cienkiej jednowarstwowej kurtki i spodni, a na okres zimowy przewidziano do kurtki i spodni dodatkową podpinkę ocieplającą, również wykonaną z bawełny.

Wprowadzenie Materiałów Trudnopalnych i „Nomex”

W 1993 r. CNBOP zaczęło wydawać świadectwa dopuszczenia na ubrania wykonane w 100% z materiałów trudnopalnych. Były wielowarstwowe, składały się z warstwy zewnętrznej, wodoszczelnej paroprzepuszczalnej membrany, warstwy termoizolacyjnej i podpinki. Pierwsze ubrania powstawały z tkaniny aramidowej typu nomex i stąd przyjęła się potoczna nazwa tego nowego typu i kroju ubrań. Tkanina ta charakteryzowała się o wiele wyższą wytrzymałością na zrywanie, była również trudnopalna, odporna na lekkie kwasy i zasady, a co najważniejsze - nie traciła tych cech z upływem czasu użytkowania, tak jak to ma miejsce w przypadku tkanin bawełnianych impregnowanych.

Ubranie Popularne Specjalne (UPS) - Okres Przejściowy

Ubrania z tkaniny typu nomex były wówczas bardzo drogie (w porównaniu z ubraniem typu moro nawet siedem do dziesięciu razy), z tego powodu około 1995 r., pierwotnie na krótki okres przejściowy, zostały zastąpione w wielu jednostkach tzw. ubraniem popularnym specjalnym, w skrócie UPS. Miało ono warstwę zewnętrzną wykonaną z impregnowanej bawełny, zaś w warstwie termoizolacyjnej i podszewce zastosowano łatwopalny poliester. Zaimpregnowana bawełna zachowywała odporność na zapalenie zwykle do pierwszego prania. Ponieważ jednak tego typu ubrania były trzy-, czterokrotnie tańsze niż ubrania wykonane w 100% z włókien aramidowych, na dobre zajęły miejsce w jednostkach ochrony przeciwpożarowej. Okres przejściowy trwał do 2004 r.

Normy Unijne i Indeksy Tlenowe

Kiedy Polska stała się członkiem Unii Europejskiej, zaczęła obowiązywać dyrektywa nr 89/686/EWG dotycząca wymagań dla środków ochrony indywidualnej, wprowadzona rozporządzeniem ministra gospodarki z 21 grudnia 2005 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla środków ochrony indywidualnej. Aby uzmysłowić, jak duże zagrożenie dla użytkowników stwarzały ubrania bawełniane moro i ubrania typu UPS w porównaniu do ubrań z nowoczesnych tkanin, można zestawić ich tzw. indeksy tlenowe (indeks tlenowy to najmniejsza zawartość tlenu w atmosferze, wyrażona w procentach objętościowych, przy której zachodzi jeszcze proces palenia).

• Dla tkanin bawełnianych indeks tlenowy wynosi ok. 17.
• Tkanina wełniana ma indeks 23,8.
• Tkaniny aramidowe (nomex) 28-31.
• Coraz częściej stosowana na całym świecie tkanina z włókien polibenzimidazolu (PBI), w kolorze złotym, jasnobrązowym, osiąga wartość nawet 42.

Obecny wzór ubrania specjalnego obowiązuje od 1994 r., ale już od 2007 roku trwają prace nad jego zmianą.

Rodzaje Ubrań Ochronnych przed Promieniowaniem Cieplnym i Płomieniem

Ubrania były i są nadal szyte w formie kombinezonu, zestawu składającego się z kurtki z kapturem i spodni lub kurtki, kaptura i spodni. Na przestrzeni lat zmieniał się jednak system podziału ubrań z typów: lekki, średni i ciężki na typ pierwszy, drugi i trzeci. Taki podział zawarty był w obowiązującej od 1996 r. normie PN-EN 1486. Kolejna edycja normy PN-EN 1486 z 2007 r. pozostawiła tylko jeden typ ubrania, odpowiednik dawnego typu ciężkiego lub trzeciego. Sama konstrukcja ubrań się nie zmieniła, zaczęto jednak wprowadzać nowoczesne technologie materiałowe, np. tkaniny typu nomex, kevlar i PBI, dzięki temu zwiększono nie tylko poziom ochrony użytkownika, lecz także komfort pracy - ze względu na znacznie mniejszą masę ubrania. Warto wspomnieć, że Ustawą z 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest wprowadzono zakaz stosowania azbestu we wszystkich dziedzinach przemysłu.

Ewolucja Innych Elementów Ochrony Osobistej Strażaka

Rękawice Strażackie

Podobnie jak w przypadku ubrań specjalnych, 25 lat temu strażak nie miał rękawic odpornych na wysoką temperaturę i płomień. Do pracy stosowano zwykłe jednowarstwowe rękawice, wykonane z tkaniny bawełnianej zwanej drelichem. Czasem był on łączony ze skórą lub tkaniną powlekaną wodoodporną powłoką, co w minimalnym stopniu zabezpieczało dłonie przed wodą i urazami mechanicznymi.

Buty Strażackie

25 lat temu strażak dostawał w komplecie z ubraniem moro buty typu skuter, z całą konstrukcją powyżej podeszwy wykonaną z tworzywa skóropodobnego. Sukcesem było, jeśli buty miały całe wierzchy wykonane ze skóry. Każdy użytkownik miał swoją metodę „konserwacji” obuwia, aby nie przemakało podczas działań. Obecnie większość modeli butów mających świadectwo dopuszczenia do stosowania w ochronie przeciwpożarowej ma wewnątrz wkładkę z membrany wodoszczelnej paroprzepuszczalnej, która skutecznie zabezpiecza stopy strażaków. Buty strażackie są badane według normy PN-EN 15090. Takie samo zabezpieczenie ma również obuwie gumowe, dzięki czemu zapewnia doskonałą ochronę stopy użytkownika.

Hełmy Strażackie

Mimo że już w 1993 r. funkcjonowała Polska Norma PN-93/M51505, to w wymaganiach dla hełmów nie brano pod uwagę wielu istotnych cech ochronnych. Wymagana zdolność amortyzacji przez hełmy siły uderzenia została określona we wskazanej normie na takim poziomie, że wykluczała możliwość stosowania hełmów z krajów Unii Europejskiej. Hełm według normy europejskiej jest badany m.in. pod kątem odporności na krople roztopionego żelaza, na uderzenie i przebicie ostrym przedmiotem, na promieniowane cieple i zapalenie, na przebicia prądem o wysokim napięciu i na ściskanie. W tym obszarze, podobnie jak w poprzednich środkach ochrony, dokonano na przestrzeni ostatnich 25 lat wielu zmian.

Maski Aparatów Oddechowych

Już pewnie niewiele osób pamięta maski z niewielkim wizjerem i charakterystyczną wycieraczką, którą poprzez obrót palcami przecierało się szybkę wizjera, aby cokolwiek widzieć po jego zaparowaniu. O ile obecna norma PN-EN 136 wymaga, aby wizjer zapewniał minimum 80% naturalnego pola widzenia, to maski stosowane ponad 25 lat temu zapewniały tylko około 20%. Maski pracowały w systemie podciśnieniowym, co skutecznie utrudniało oddychanie przy dużym wysiłku. Wszystkie maski były testowane tak, jakby strażak nie miał kontaktu z ogniem i promieniowaniem cieplnym. Nawet te produkowane do 1998 r., o konstrukcji podobnej do tych obecnie stosowanych, nie były badane pod kątem odporności na działanie wysokich temperatur. Dopiero na początku lat 90. ubiegłego wieku Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej wprowadziło badanie odporności kompletnej maski na działanie temperatury 150°C w ciągu godziny, a w 1993 r. wprowadzono w kraju normę europejską PN-EN 136, w której przewidziano już badanie palności maski. Norma europejska PN-EN 136 z 1998 r. wprowadziła natomiast kompleksowe badania odporności maski na płomień i promieniowanie cieplne oraz klasyfikację masek. Obecne maski, pracujące z reguły w systemie nadciśnieniowym, nie wymagają stosowania wycieraczek, gdyż mają odpowiednio ukształtowane kanały powietrzne, które skutecznie zapobiegają parowaniu wizjerów. Również widoczność, którą gwarantują wizjery nowoczesnych masek, jest bez porównania lepsza. System nadciśnieniowy sprawia, że oddychanie jest dużo łatwiejsze, szczególnie gdy ratownik jest zmęczony lub np. z powodu odniesionych obrażeń ma trudności z oddychaniem. System taki zapewnia jednocześnie dużo większy poziom bezpieczeństwa w przypadku niewielkich nieszczelności maski. Kolejnym nowatorskim rozwiązaniem, wprowadzonym w kraju w 2005 r., jest system łączący maskę bezpośrednio z hełmem użytkownika.

Aparaty Oddechowe

Postęp nie ominął również butlowych powietrznych aparatów oddechowych. Stare nie miały wielu rozwiązań, które zwiększają bezpieczeństwo i komfort użytkowania. Na przykład brak było anatomicznego wyprofilowania noszaka. Jedyne rozwiązanie mające zwiększać komfort użytkowania stanowiła powlekana gumą wyściółka oddzielającą od pleców użytkownika stalowe, ciężkie butle o pojemności 4 dm3 i ciśnieniu napełniania do 20 MPa. Zawory butli były skierowane ku górze. Nieznany był również nadciśnieniowy system dostarczania powietrza do maski. Aparaty oddechowe przeznaczone dla straży pożarnej nie różniły się od tych dla przemysłu, tzn. nie miały zwiększonej odporności na promieniowanie cieplne i płomień. W obecnie stosowanych aparatach wraz z maskami nadciśnieniowymi wprowadzono nadciśnieniowy system dostarczania powietrza do maski. Zwiększono również odporność elementów aparatu na płomień i promieniowanie cieplne, a także komfort noszenia aparatu. Współczesne aparaty mają anatomicznie wyprofilowane noszaki. Umożliwiają pracę z jedną butlą stalową lub z dwoma jeszcze lżejszymi butlami kompozytowymi o pojemności od 6 dm3 do 9 dm3 i ciśnieniu napełniania do 30 MPa, które pozwalają na dłuższy czas pracy. Szerokie nakładki na pasy naramienne, pas biodrowy, wydłużany stelaż, dostosowywany do ratowników o różnej budowie anatomicznej, ułatwiają pracę w każdej przyjętej pozycji. Aparaty oddechowe coraz częściej wyposażane są w elektroniczne systemy monitorowania czasu pracy w aparacie. Systemy takie umożliwiają pomiar ciśnienia powietrza w butli, informują użytkownika o czasie, jaki pozostał do wyczerpania zapasu powietrza, mogą również przekazywać sygnał o kończącym się zapasie powietrza w butli ratownika do kierującego akcją ratowniczą. Elektroniczny system może mieć dodatkowo funkcję sygnalizatora bezruchu. Obecnie żaden sygnalizator bezruchu stanowiący element konstrukcyjny aparatu oddechowego nie ma świadectwa dopuszczenia CNBOP-PIB, mimo że aparaty oddechowe zawierające takie rozwiązanie zostały dopuszczone do stosowania w ochronie przeciwpożarowej.

Pas Strażacki i Kominiarki

Pas strażacki to jedyny wyrób z grupy środków ochrony osobistej, który nie uległ żadnym zmianom w ponad 25-letnim okresie eksploatacji. Jego konstrukcja jest opisana w normie PN-88/51502. Zmienił się jedynie standard wyposażenia strażaków. Obecnie pas strażacki coraz częściej jest zastępowany szelkami bezpieczeństwa. Zmieniła się także klasyfikacja tego typu wyrobu. Przed 1992 r. kominiarki nie figurowały w standardzie wyposażenia strażaków. W kraju wymagania dla nich określono w normie europejskiej PN-EN 13911 oraz dodatkowo w pkt 1.8 załącznika do rozporządzenia MSWiA z 27 kwietnia 2010 r.

Kombinezony Chemoodporne i Specjalistyczna Ochrona

Toksyczne ciecze, pyły oraz inne żrące substancje mogą się pojawić w wielu różnych miejscach takich jak fabryki, laboratoria czy zakłady przemysłowe. Mało tego, to tykające bomby, które w trakcie wycieku albo wybuchu będą wielkim zagrożeniem dla zdrowia pracowników, a także zdrowia Strażaków zwalczających niebezpieczeństwo. Fakty są takie, że bez odpowiednich środków ochrony osobistej, każda osoba naraża swoje życie na poważne schorzenia skóry, oczu, a nawet nowotwory. Kombinezony chemoodporne to absolutna konieczność dla Strażaka, który działa ze szkodliwymi substancjami chemicznymi w swojej pracy.

Kombinezony Chemoodporne

W internetowym sklepie Strefa998 możemy wyróżnić kombinezon chemiczny SPACEL 3000. Zapewnia on ochronę przed ciekłymi substancjami chemicznymi (strumieniem, cieczą rozpyloną), pyłami oraz zagrożeniami biologicznymi (w tym przed wirusami, np. COVID-19). Co więcej, można go użyć tylko raz (choć niektóre modele są wielokrotnego użytku). Kombinezon ochronny spełnia także normy odporności na przetarcia i rozdarcia. Kolejnym kombinezonem ochronnym, który możemy z czystym sumieniem polecić jest Mutex 2.

Ochrona Dróg Oddechowych w Zagrożeniach Chemicznych

Oprócz kombinezonu przeciwchemicznego, który chroni ciało, bardzo istotna jest także ochrona dróg oddechowych. Wyróżniamy:

1. Maskę pełnotwarzową, zapewniającą ochronę całej twarzy, w tym oczu.
2. Maskę półtwarzową, chroniącą tylko drogi oddechowe.

Tego rodzaju produkty sprawdzą się wszędzie, dlatego, że są lekkie i kompaktowe. Co więcej, maski pozwalają na wysoką widoczność bez zniekształceń obrazu. Z kolei system przepływu powietrza zapobiega parowaniu wizjera i ułatwia oddychanie. Z praktyki wiemy, jak bardzo ważna jest dbałość o ochronę dróg oddechowych, dlatego polecamy maski marki Fenzy oraz Drager. Są one przede wszystkim szczelne i dobrze przylegające do twarzy.

Rękawice i Buty Chemoodporne

Oprócz kombinezonów i masek, które zapewniają bezpieczeństwo i ochronę przed działaniem substancji niebezpiecznych, ważne są także odpowiednie rękawice i buty. Szczególnej uwadze polecamy rękawice chemoodporne 450. Czym się wyróżniają? Przede wszystkim są wykonane z neoprenu, co oznacza, że doskonale chronią przed substancjami szkodliwymi dla zdrowia. Z kolei ich wewnętrzna warstwa posiada biały, naturalny lateks. Jeśli zaś chodzi o buty ochronne, to powinny być one wykonane z materiałów odpornych na chemikalia: na przykład z gumowych elementów. Tutaj ważne jest to, aby chroniły nie tylko przed urazami mechanicznymi, ale musiały spełniać wymogi, które zapewnią ochronę stóp przed kontaktem z substancjami niebezpiecznymi. Szczególnej uwadze polecamy gumowe buty FIREMAN, które chronią stopy przed:

• urazami mechanicznymi,
• czynnikami termicznymi,
• przesiąkaniem wody do wnętrza,
• działaniem olejów, benzyn, kwasów oraz zasad,
• działaniem prądu elektrycznego o napięciu do 1 kV.

Oprócz gumowych butów polecamy również buty BLACK FIGHTER. Te z kolei posiadają antystatyczną i antypoślizgową podeszwę.

Cel Stosowania Sprzętu Ochronnego

Strażacy codziennie zmagają się z różnymi wyzwaniami - nie tylko z pożarami, ale również z niebezpiecznymi związkami chemicznymi, które są bardzo szkodliwe dla zdrowia, dlatego najważniejsze jest stosowanie odpowiedniej odzieży ochronnej i zabezpieczeń dróg oddechowych.

tags: #zielono #czerwony #kombinezon #strazacki