Szachty Żelbetowe Oddymianie – Kompleksowy Przewodnik

Szachty oddymiające stanowią serce każdej instalacji oddymiającej, odgrywając kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa pożarowego w budynkach. Ich głównym zadaniem jest skuteczne odprowadzenie dymu i gorących gazów pożarowych ze stref objętych pożarem oraz doprowadzenie powietrza kompensacyjnego w miejsce usuniętych produktów spalania.

Funkcje i znaczenie szachtów oddymiających

Działanie szachtów oddymiających ma fundamentalne znaczenie dla bezpieczeństwa osób przebywających w budynku podczas pożaru. Poprawiają one bezpieczeństwo pożarowe poprzez:

• Umożliwienie sprawnej ewakuacji ludzi - usuwanie dymu z dróg ewakuacyjnych, takich jak klatki schodowe i korytarze, pozwala utrzymać widoczność i zmniejsza stężenie toksycznych gazów, co znacząco zwiększa szanse na bezpieczne opuszczenie budynku.
• Ograniczenie rozprzestrzeniania się pożaru - skuteczne odprowadzanie gorących gazów i dymu zmniejsza ryzyko przenoszenia się ognia na kolejne kondygnacje oraz ogranicza uszkodzenia konstrukcji budynku.
• Ułatwienie akcji ratowniczej - niezadymione drogi ewakuacyjne i korytarze umożliwiają szybsze dotarcie służb ratowniczych do źródła pożaru.
• Zabezpieczenie przed zadymieniem przyległych pomieszczeń - szachty oddymiające muszą być szczelne, aby dym i gazy pożarowe nie przedostawały się do innych części budynku, co mogłoby utrudnić ewakuację.

W trakcie pożaru szacht oddymiający jest poddawany działaniu bardzo wysokich temperatur, często przekraczających 400°C, oraz znacznym wahaniom ciśnienia - od -1500 do +1500 Pa. Tylko solidna konstrukcja zapewnia, że ściany szachtu zachowają swoją szczelność, wytrzymałość i nie ulegną uszkodzeniu pod wpływem ekstremalnych warunków. Podsumowując, szachty oddymiające muszą spełniać wymagania dotyczące odporności ogniowej, dymoszczelności i izolacyjności cieplnej, a także zapewniać izolację akustyczną i trwałość przez cały okres użytkowania budynku. Solidne wykonanie jest więc niezbędne, aby szacht spełniał wszystkie wymienione funkcje i gwarantował bezpieczeństwo użytkowników budynku w sytuacji pożaru.

Parametr EI dla szachtu a kryterium dymoszczelności S

W Eurokodzie dotyczącym projektowania konstrukcji betonowych w warunkach pożaru (PN-EN 1992-1-2, znanym jako Eurokod 2 część 1-2) nie zawarto wymagań dotyczących dymoszczelności betonu w odniesieniu do elementów budynku wykonanych z betonu. Norma ta skupia się na aspektach zachowania nośności konstrukcji (kryterium R) i zapewnieniu funkcji oddzielającej (kryterium EI) w sytuacji pożaru.

Zgodnie z procedurą badawczą normy PN-EN 1366-8 (oraz 9) - Badania odporności ogniowej instalacji użytkowych - Część 8: Przewody oddymiające, błędem byłoby zakładać, że żelbetowy szacht oddymiający, który zachowuje kryterium szczelności E, zachowuje również kryterium dymoszczelności S. Parametry te są sprawdzane oddzielnie, a kryterium szczelności E, zgodnie z normą klasyfikacyjną PN-EN 13501-4, jest zachowane, nawet kiedy przez badaną przegrodę szachtu przedostaje się dym. Kryterium dymoszczelności S jest parametrem, który klasyfikuje się odrębnie od klasycznych parametrów odporności ogniowej i jest on spełniony, jeżeli przecieki dymu przez przegrodę wynoszą ≤5 m³/h/m² przy ciśnieniu 500 Pa.

Nowe technologie w budowie szachtów

W ostatnich latach technologia budowy szachtów oddymiających przeszła znaczącą rewolucję. Obecnie na rynku dostępne są materiały konstrukcyjne, które już na etapie wykonania zapewniają wymaganą dymoszczelność i odporność ogniową. Przykładem jest beton dymoszczelny, który dzięki specjalnej recepturze zachowuje szczelność nawet w ekstremalnych warunkach pożaru i spełnia normy bezpieczeństwa. Takie rozwiązanie pozwala na rezygnację z dodatkowych zabezpieczeń ogniochronnych, jak okładziny z płyt silikatowo-wapiennych czy wełny mineralnej. Jest to jednak rozwiązanie stosunkowo drogie i nadal niespopularyzowane wśród inwestorów i projektantów. Rzeczywistość pokazuje, że najpopularniejszym rozwiązaniem są obudowy ogniochronne szachtów oddymiających.

Obudowa szachtu oddymiającego - jak zapewnić parametr EIS?

Badania odporności ogniowej pokazują, że klasa odporności ogniowej ściany nie jest równa klasie odporności ogniowej szachtu wykonanego z tej ściany, z uwagi na konieczność zachowania kryterium dymoszczelności S. Szacht oddymiający, zgodnie z PN-EN 13501-4:2016 „Klasyfikacja ogniowa wyrobów budowlanych i elementów budynków. Część 4: Klasyfikacja na podstawie wyników badań odporności ogniowej elementów systemów kontroli rozprzestrzeniania dymu”, może otrzymać klasyfikację:

• EI tt (ve-ho) S * multi
  • EI - oznacza zachowanie szczelności i izolacyjności w czasie t.
  • tt - oznacza czas w minutach, w którym szacht spełnia kryteria izolacyjności i szczelności ogniowej oraz dymoszczelności.
  • ve/ho - oznacza orientację, w której szacht był badany (pionowo lub poziomo).
  • * - wartość podciśnienia, do której mogą pracować przewody (500 Pa, 1000 Pa lub 1500 Pa).
  • S - dymoszczelność.
  • multi - oznacza, że szacht może przechodzić przez kilka stref pożarowych.
• lub
• E300 lub E600 tt (ho) S * single
  • E300 lub E600 - przeznaczenie do stosowania w maksymalnej temperaturze 300°C lub 600°C.
  • tt - oznacza czas w minutach, w którym szacht spełnia kryteria szczelności i dymoszczelności.
  • ho - oznacza orientację, w której szacht był badany (poziomo).
  • * - wartość podciśnienia, w którym mogą pracować przewody (500 Pa, 1000 Pa lub 1500 Pa).
  • S - dymoszczelność.
  • single - oznacza, że szacht może obsługiwać jedną strefę pożarową.

System Promaduct-500 w zabezpieczeniu szachtów

W celu zapewnienia najwyższej jakości wykonywanych prac do zabezpieczenia szachtów oddymiających wykorzystuje się rozwiązania doświadczonych i sprawdzonych producentów. Dzięki ścisłej współpracy z producentem biernych zabezpieczeń przeciwpożarowych Promat, możliwe jest oferowanie obudowania szachtu oddymiającego wysokiej jakości płytą silikatowo-cementową Promatect L-500 w systemie Promaduct-500, zgodnie z Krajową Oceną Techniczną ITB-KOT-2021/1924 wydanie 1. Metoda wykonania zabezpieczenia szachtu w systemie Promaduct-500 polega na obłożeniu szachtu oddymiającego od wewnętrznej strony płytą Promatect L-500 o grubości 20 mm. Płyty montowane są w kilku wariantach:

• Bezpośrednio do ściany szachtu bez izolacji z wełny mineralnej (Detal 1.1).
• Montaż bezpośredni z pustką powietrzną w przypadku nierównej powierzchni szachtu (Detal 1.2).
• Z warstwą izolacji z wełny mineralnej z pasmami montażowymi Promatect L-500 w układzie pionowym (Detal 1.3).
• Z warstwą izolacji z wełny mineralnej z pasmami montażowymi Promatect L-500 w układzie poziomym (Detal 1.4).
• Z warstwą izolacji z wełny mineralnej z płytą montowaną na profilach CD (Detal 1.5).

Wymagania dla szachtów w zależności od lokalizacji

Szachty oddymiające mogą być projektowane wewnątrz budynku, gdzie wszystkie ich ściany są przegrodami wewnętrznymi, lub w miejscach, gdzie jedna lub więcej ścian szachtu stanowi jednocześnie ścianę zewnętrzną budynku. W pierwszym przypadku, gdy szacht znajduje się w całości wewnątrz budynku, wymagania dotyczą głównie odporności ogniowej, dymoszczelności oraz - coraz częściej - izolacyjności akustycznej, by ograniczyć przenikanie hałasu związanego z pracą instalacji oddymiającej do pomieszczeń mieszkalnych czy biurowych.

Sytuacja komplikuje się, gdy szacht oddymiający przylega do ściany zewnętrznej lub sam stanowi fragment przegrody zewnętrznej budynku. W takim przypadku, oprócz wymagań ogniochronnych, konieczne jest spełnienie również wymagań dotyczących izolacyjności cieplnej (detale 1.3 do 1.5) zgodnie z obowiązującymi warunkami technicznymi i normami dotyczącymi przenikania ciepła przez przegrody budowlane. W takim przypadku, podczas obudowy szachtu oddymiającego wykonuje się również dodatkową izolację z wełny mineralnej, której grubość zależy od współczynnika przenikania ciepła λ (lambda).

Zabezpieczenia ppoż w budynkach wielorodzinnych

Wielorodzinne budynki to skomplikowane konstrukcje, gdzie przestrzeń techniczna odgrywa kluczową rolę. Przez pionowe kanały przebiegają media różnego typu, w tym elementy wymagające szczególnej ochrony. Niewłaściwe zabezpieczenie tych elementów może prowadzić do poważnych zagrożeń. W przypadku pożaru, szybkie rozprzestrzenianie się ognia przez instalacje stanowi realne niebezpieczeństwo dla mieszkańców. W starszych budynkach problem często wynika z przestarzałych standardów. Modernizacja wymaga nie tylko wiedzy technicznej, ale też uwzględnienia aktualnych przepisów.

Wysoka skuteczność systemów PPOŻ zaczyna się od profesjonalnego montażu. Prawidłowe zabezpieczenia nie tylko spełniają wymogi prawne, ale tworzą barierę dla ognia i dymu. Kluczowe przepisy, jak Rozporządzenie Ministra Infrastruktury, precyzyjnie określają parametry oddzieleń ogniowych. Ważne jest, by przewody i przejścia instalacyjne posiadały certyfikowane osłony. Przykładowo, nieodpowiednia szczelność przepustów przez ściany ogniowe redukuje ich skuteczność nawet o 40%. Firma FIRE-INSTAL LUBLINA od 15 lat dostarcza rozwiązania spełniające najwyższe standardy. Ich eksperci projektują zabezpieczenia uwzględniające specyfikę konkretnego budynku. Regularne przeglądy wykonane przez profesjonalistów utrzymują skuteczność systemów przez lata.

Nowoczesne szachty instalacyjne

W nowoczesnych budynkach szachty instalacyjne pełnią rolę kręgosłupa technologicznego. Te pionowe kanały, prowadzące instalacje między kondygnacjami, muszą łączyć funkcjonalność z wymogami bezpieczeństwa. Specjalne przestrzenie w ścianach nośnych i stropach żelbetowych tworzą bezpieczne trasy dla mediów. Odporność ogniowa to parametr decydujący o bezpieczeństwie. Materiały takie jak płyty vermikulitowe lub zaprawy intumescentyczne tworzą skuteczną barierę. Kluczowe elementy konstrukcyjne to uszczelnienia przepustów i systemy kotwień. W starszych budynkach modernizacja wymaga często wymiany materiałów izolacyjnych na spełniające normę EN 1366-3.

Zabezpieczanie przewodów instalacyjnych

Zabezpieczanie przewodów z miedzi wymaga zrozumienia ich unikalnych właściwości. Podczas montażu przez ściany ogniowe stosuje się specjalne kołnierze ogniochronne. Te elementy wykonane z materiałów intumescentycznych pęcznieją pod wpływem ciepła, uszczelniając przejścia instalacyjne. W praktyce montażowej ważne jest zachowanie szczeliny między przewodem a otworem w ścianie. Optymalna odległość wynosi 10-15 mm - zbyt mała utrudnia pracę uszczelniacza, za duża zmniejsza skuteczność ochrony. Typowe błędy to niedokładne oczyszczenie powierzchni przed montażem lub pomijanie kontroli szczelności po instalacji.

Kluczem do trwałej ochrony instalacji jest połączenie nowoczesnych materiałów i precyzyjnego montażu. Rynek oferuje dziś specjalistyczne rozwiązania dopasowane do różnych typów przewodów i warunków budowlanych. Zaprawy ogniochronne wypełniają przestrzeń między rurą a ścianą przepustu, tworząc szczelną barierę. Na zewnątrz stosuje się masy i farby pęczniejące pod wpływem temperatury. Przykładowo, szpachle z dodatkiem grafitu utrzymują skuteczność nawet przy 1000°C. Wybór konkretnego produktu zależy od średnicy rury i klasy odporności przegrody.

Innowacyjne systemy modułowe skracają czas instalacji o 30-40%. Wykorzystują precyzyjne formy do aplikacji masy i inteligentne kołnierze samouszczelniające. Automatyczne dozowniki gwarantują równomierną warstwę ochronną, eliminując błędy ręcznej aplikacji. Bezpieczeństwo przeciwpożarowe w budynkach opiera się na ścisłym przestrzeganiu aktualnych norm. §234 Warunków Technicznych precyzuje: przepusty instalacyjne w ścianach ogniowych muszą zachować klasę odporności identyczną jak przegroda. W praktyce oznacza to obowiązek stosowania certyfikowanych systemów. Niezgodność instalacji z przepisami może mieć poważne konsekwencje.

Nowoczesne rozwiązania łączą precyzję wykonania z innowacyjnymi materiałami. Wymagają one specjalistycznej wiedzy, szczególnie przy montażu w obiektach wielokondygnacyjnych. Kołnierze ogniochronne ze stali nierdzewnej sprawdzają się przy rurach do 250 mm średnicy. Opaski intumescentyczne, owijane bezpośrednio na przewody, aktywują się w temperaturze powyżej 120°C. Eksperci Fire-Instal Lublina dobierają rozwiązania po analizie grubości ścianek i typu przegród. Specjalne zaprawy wypełniają przestrzenie wokół przejść instalacyjnych. Masy pęczniejące w obudowie ze stali nierdzewnej tworzą szczelną barierę nawet przy 1000°C. Profesjonaliści stosują zasadę podwójnej warstwy: najpierw masa bazowa, potem powłoka uszczelniająca.

Wymagania dla instalacji wentylacji oddymiającej

Obowiązujące obecnie przepisy mówią jasno - instalacja wentylacji oddymiającej powinna usuwać dym z intensywnością zapewniającą, że w czasie potrzebnym do ewakuacji ludzi na chronionych przejściach i drogach ewakuacyjnych nie wystąpi zadymienie lub temperatura uniemożliwiająca bezpieczną ewakuację. Ponadto wszystkie przewody instalacji oddymiającej oraz urządzenia z nią związane, np. klapy odcinające, wentylatory, etc., powinny mieć odpowiednią klasę odporności ogniowej. W zależności od tego, czy obsługują jedną, czy więcej stref pożarowych są to odpowiednio klasy E600 S i EIS. Kanały wentylacji pożarowej muszą być nie tylko niepalne, ale też ich wykonanie musi gwarantować trwałość i niezmienność właściwości w warunkach wysokiej temperatury.

W przypadku kanałów wentylacji pożarowej odporność ogniową można potwierdzić jedynie podczas odpowiednich badań ogniowych, wykonanych zgodnie z normami europejskimi dedykowanymi do badań przewodów oddymiających. W przypadku przewodów oddymiających (niezależnie od tego, czy są wykonane z blachy czy betonu) jest to norma EN 1366-8. Zbadana odporność ogniowa powinna być potwierdzona w dokumencie zwanym klasyfikacją ogniową.

System CONLIT 150 firmy ROCKWOOL

Jedynym przebadanym w Polsce rozwiązaniem na bazie izolacji z wełny skalnej (skuteczność ogniochronna ‒ EI 120 (ve)S1500 multi ‒ potwierdzona klasyfikacją ogniową) oraz dopuszczonym do obrotu i stosowania jako izolacja ogniochronna szachtów oddymiających jest system CONLIT 150 firmy ROCKWOOL ‒ czyli ogniochronne zabezpieczenie żelbetowych i żelbetowo-murowanych szachtów oddymiających. System ten posiada Krajową Ocenę Techniczną ITB ‒ KOT-2017/0178 wyd. 3 oraz Krajową Deklarację Właściwości Użytkowych.

System CONLIT 150 stanowi uzupełnienie posiadanego przez firmę ROCKWOOL od wielu lat Systemu CONLIT PLUS, służącego między innymi do zabezpieczeń ogniochronnych przewodów oddymiających z blachy stalowej. Dzięki izolacji szacht żelbetowy lub żelbetowo-murowany, obsługujący jedną lub wiele stref pożarowych, będzie chroniony od ognia przez co najmniej 2 godziny w zakresie szczelności, izolacyjności i dymoszczelności ogniowej. System CONLIT 150 jest obecny na rynku od wielu lat. Zanim znalazł zastosowanie w izolacji szachtów, przeznaczony był do wykonywania wewnątrz budynków izolacji ogniochronnych elementów konstrukcji stalowych o profilu otwartym i zamkniętym (belek, słupów i rur), oraz izolacji elementów konstrukcyjnych żelbetowych lub z betonu sprężonego, w tym ścian, stropów, belek i słupów. Zarówno elementy stalowe jak i elementy z betonu mogą być zabezpieczane w celu uzyskania odporności ogniowej w klasach od R 30 do R 240. Zabezpieczenie elementów konstrukcyjnych systemem CONLIT 150, zapobiega utracie podczas pożaru cech wytrzymałościowych stali oraz utracie nośności i stateczności elementów konstrukcyjnych. W przypadku izolacji stropów i ścian żelbetowych, obłożenie ich płytami CONLIT 150 pozwala na zwiększenie odporności ogniowej do klasy REI 240.

Dodatkowe korzyści z izolacji szachtów oddymiających

Oprócz konieczności zapewnienia bezpieczeństwa, należy izolować szachty oddymiające również z innych powodów. W przypadku szachtów oddymiających, czyli wydzielonych wewnątrz budynku żelbetowych pionów instalacyjnych, w warunkach normalnych, czyli „nie pożarowych”, mamy dodatkowo do czynienia z hałasem związanym z pracą urządzeń wentylacyjnych (wentylatorów, pomp itp.) oraz z samym przepływem powietrza w kanałach, które najczęściej jest zimne. Dlatego odpowiednia izolacja ścian szachtów oddymiających wpływa także na jego ogólną charakterystykę energetyczną i komfort akustyczny osób w nich przebywających. Najważniejsze jest jednak ludzkie życie i zdrowie.

FAQ

Dlaczego zabezpieczenie przepustów instalacyjnych jest kluczowe dla bezpieczeństwa pożarowego?

Prawidłowe uszczelnienie przejść przez ściany lub stopy ogranicza rozprzestrzenianie się ognia, dymu i gazów. Stosowanie materiałów o odporności ogniowej, takich jak zaprawy intumescentne lub opaski kołnierzowe, zapewnia ochronę instalacji i spełnia wymogi norm PN-EN 1366-3.

Jakie materiały stosuje się do izolacji ogniowej rur miedzianych w szachtach?

Zaleca się użycie mas akrylowych, wełny mineralnej lub specjalnych otulin o klasie EI. Firmy takie jak Fire-Instal Lublin rekomendują również systemy kołnierzy z blachy stalowej z wkładkami z grafitu, które zachowują szczelność nawet przy wysokich temperaturach.

Czy istnieją różnice w wymaganiach dla przepustów w ścianach i stropach?

Tak - stropy wymagają wyższej odporności ogniowej (np. EI 120) ze względu na ryzyko przegrzania konstrukcji. W przypadku ścian wystarczająca jest często klasa EI 60, ale zawsze należy sprawdzić specyfikację techniczną danego obiektu.

Jak nowoczesne technologie wpływają na trwałość zabezpieczeń przeciwpożarowych?

Innowacje takie jak samopęczniejące taśmy intumescentne lub systemy monitoringu temperatury w szachtach zwiększają prewencję. Przykładem są rozwiązania Promat lub Hilti, które łączą łatwość montażu z certyfikowaną odpornością ogniową.

Czym charakteryzują się opaski ogniochronne do rur miedzianych?

Opaski z włókna ceramicznego lub vermikulitu rozszerzają się pod wpływem temperatury, tworząc barierę termiczną. Muszą mieć aprobaty techniczne (np. ITB) i być dopasowane do średnicy rur - np. systemy 3M Fire Barrier dla instalacji do 42 mm.

Jakie błędy montażowe najczęściej obniżają skuteczność zabezpieczeń?

Typowe problemy to nieszczelne wypełnienie przepustów, brak stabilizacji rur w przejściach lub użycie niekompatybilnych materiałów.

tags: #szachty #zelbetowe #oddymianie