Fundacja Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej (PCPM) prowadzi we wschodniej Afryce największy projekt polskiej pomocy rozwojowej, koncentrując się na wzmacnianiu lokalnych służb ratowniczych. Działania PCPM obejmują wsparcie zarówno specjalistycznych grup, jak i lokalnych jednostek straży pożarnej w Kenii i Etiopii, mając na celu budowanie trwałego systemu bezpieczeństwa.
Działalność PCPM w Kenii
Kontekst i wyzwania przed interwencją PCPM
Przed rozpoczęciem działań PCPM, strażacy w Kenii mieli bardzo niski poziom zaufania społecznego i często byli ofiarami ataków. Sytuacja ta wynikała z opłakanego stanu kenijskiej straży pożarnej, która często nie przyjeżdżała na czas, a dobytek ulegał zniszczeniu. Tomasz Traciłowski, polski instruktor, zauważa: „Kenijska straż pożarna niedawno była tam, gdzie Polska w latach 70.” Brak jednolitego numeru alarmowego dla straży pożarnej oraz niewystarczająca infrastruktura hydrantowa w wielu miejscach były głównymi problemami, które opóźniały reakcję ratowników. Co więcej, myślenie o straży pożarnej było ograniczone do gaszenia pożarów, bez szerszego zrozumienia jej roli w ratownictwie.
Historycznie system straży pożarnej w Kenii miał korzenie w brytyjskim dziedzictwie kolonialnym i przez lata pozostawał rozproszony, niespójny, a jednostki działały na poziomie lokalnych hrabstw bez centralnego nadzoru czy ujednoliconych standardów. Jak wspomina Maciej Garczyński, instruktor strażacki: „Gdy rozpoczynaliśmy naszą misję w Kenii, wiele rzeczy trzeba było tworzyć od samego początku.”
Kenijskie ulice pełne są kontrastów, a gwałtownie postępująca urbanizacja generuje wiele zagrożeń, w tym kilkadziesiąt zawaleń budynków rocznie. Tragiczne zdarzenia, takie jak pożary, powodzie, lawiny błotne czy wypadki drogowe, wymagają zapewnienia przejrzystych i spójnych procedur prewencji i reagowania, jak również odpowiednio przeszkolonej kadry ratunkowej. Sytuacja na drodze również wymaga szczególnej uwagi, co potęguje potrzebę efektywnych służb ratunkowych.
Kompleksowe wsparcie PCPM
Od 2014 roku PCPM wspiera rozwój jednostek straży pożarnej w Kenii. Działania projektowe opierają się na trzech filarach: szkoleniu, wyposażeniu i infrastrukturze. Celem jest poprawa bezpieczeństwa w Kenii, co ma kluczowe znaczenie dla rozwoju społeczno-ekonomicznego kraju, przyciągając jednocześnie zagranicznych inwestorów oraz myśl technologiczną.
Szkolenia i rozwój kompetencji
Fundacja PCPM, we współpracy z kenijskim partnerem KENFIBA (Kenya National Fire Brigade Association), realizuje projekt koncentrujący się na rozbudowie Centralnego Ośrodka Szkolenia Strażackiego w Kiambu. Projekt ten stanowi odpowiedź na wyzwania związane ze złym stanem budynków szkoleniowych oraz brakami w wyposażeniu. W ramach pilotażowej działalności centrum w Kiambu przeszkolono blisko 200 strażaków z 12 hrabstw Kenii; 193 z nich ukończyło szkolenie z wynikiem pozytywnym oraz złożyło egzamin przeprowadzony według standardów szkolenia wypracowanych przez KENFIBA. Łącznie w ramach projektu przeprowadzono 52 kursy szkoleniowe, co daje ponad 2200 godzin zajęć.
W latach 2017-18 ponad 670 kursantów (strażaków i ratowników) uczestniczyło w szkoleniach stacjonarnych prowadzonych w hrabstwach Kilifi, Meru oraz Kiambu. Przeprowadzono zaawansowane szkolenia strażackie oraz zaawansowane szkolenia z ratownictwa linowego, morskiego oraz medycznego. Po odbyciu wizyty studyjnej w Polsce, instruktorzy kenijscy przygotowali program kursu szkolącego strażaków w regionie Kiambu Town z zakresu reagowania w sytuacjach kryzysowych.
Wyposażenie i infrastruktura
PCPM przeprowadziło pierwszy etap remontu budynku Centralnego Ośrodka Szkolenia Strażackiego w miejscowości Kiambu, a następnie drugą fazę adaptacji wraz z jego gruntownym doposażeniem. Do jednostek straży pożarnej dostarczono sprzęt strażacki oraz wyposażenie osobiste o wartości ponad 1 mln USD. Fundacja PCPM stworzyła już w Kenii jeden poligon treningowy, a obecnie tworzy kolejny, przeznaczony do szkoleń ratowniczych przy katastrofach budowlanych, z zapleczem magazynowym.
Dodatkowo, Fundacja PCPM powoła zespół poszukiwawczo-ratowniczy w obszarze Nairobi, który będzie dalej szkolony aż do uzyskania pełnej gotowości. Zespół ten ma już wóz do przewozu sprzętu i wkrótce otrzyma samochód przystosowany do przewozu ratowników.
Tworzenie specjalistycznych jednostek
W 2014 roku w Kenii nie było strażaków ze specjalnością liniową. Po 10 latach Fundacji PCPM udało się dokonać metamorfozy Straży Pożarnej w Kenii, przekształcając chaotyczny, słabo wyposażony system rozproszonych jednostek w zorganizowany, stopniowo profesjonalizujący się system z narodowymi egzaminami certyfikującymi strażaków. „Kolejnym krokiem w rozwoju straży pożarnej w Kenii jest zbudowanie profesjonalnego zespołu «Urban Search and Rescue», czyli specjalnej grupy poszukiwawczo-ratowniczej działającej w zurbanizowanym terenie, szczególnie po katastrofach budowlanych” - mówi Magda Jarocka, koordynatorka projektu. W Kenii dochodzi do kilkudziesięciu zawaleń budynków rocznie, dlatego stworzenie takiego zespołu jest kluczowe. „W Kenii jeszcze rok temu nie było ani jednej” - dodaje Maciej Garczyński, wskazując na ogromny postęp.
Rezultaty i transformacja kenijskiej straży pożarnej
Dzięki działaniom PCPM, liczba jednostek straży pożarnej wzrosła z 26 do 71, a liczba strażaczek i strażaków - z 450 do ponad 1500. Łącznie przeszkolono niemal 60% całego personelu straży pożarnej w kraju. Co więcej, udało się osiągnąć oficjalne uznanie zawodu strażaka w Kenii, co wiąże się z certyfikacją i ścieżką zawodową. Obecnie kenijska straż pożarna zabezpiecza wypadki drogowe, udziela pierwszej pomocy i pomaga podczas kataklizmów, co jest ogromną zmianą w porównaniu do wcześniejszego, ograniczonego zakresu działań. „Ludzie coraz częściej dzwonią do nich po pomoc, ale też my w projekcie kładziemy nacisk, żeby zwiększać świadomość społeczną” - podkreśla Tomasz Traciłowski. Dzięki wizycie studyjnej w Polsce, na podstawie zebranych doświadczeń opracowano dla 5 kenijskich hrabstw indywidualne plany zarządzania kryzysowego, które objęły swym zasięgiem obszar ponad 22 000 km2 z przeszło 6 mln mieszkańców.
Akcja ratunkowa strażaków szkolonych przez PCPM w Kenii [prawdziwe nagranie]
Działalność PCPM w Etiopii
Wyzwania i początki wsparcia
Fundacja PCPM kontynuuje działania rozwojowe rozpoczęte w Etiopii w 2015 roku, realizowane wspólnie z lokalną filią organizacji International Institute of Rural Reconstruction (IIRR), Ministerstwem Zdrowia Etiopii, Centrum Szkoleniowym ALERT oraz Komisją ds. Zarządzania Katastrofami. Straż pożarna w Etiopii nie jest obecnie w pełni przygotowana do reagowania na zagrożenia wynikające z działalności człowieka czy katastrof naturalnych. Etiopskie służby publiczne, w tym strażackie, są skrajnie niedofinansowane, co prowadzi do braku podstawowego sprzętu do gaszenia pożarów oraz do ratownictwa technicznego, medycznego czy chemicznego. Wielu strażaków zmuszonych jest podejmować akcje ratunkowe bez ognioodpornych kombinezonów, rękawic i butów, z wadliwie działającymi pompami wodnymi i wężami oraz bez podstawowego sprzętu, takiego jak liny ratownicze, pilarki, nożyce czy podnośniki hydrauliczne.
Szkolenia i doposażenie służb ratowniczych
PCPM buduje w Etiopii trwały system, który pozostanie po zakończeniu projektu. Polscy i kenijscy trenerzy prowadzą szkolenia instruktorskie dla wyróżniających się funkcjonariuszy z Addis Abeby, zapewniając pakiet szkoleniowy. Na miejscu obecni są polscy instruktorzy, strażacy i ratownicy medyczni. Podstawowe szkolenia strażackie trwają 10 dni i są rozłożone na dwie tury po pięć dni, a każdy kurs kończy się egzaminem. Instruktor Janusz Majtyka, który prowadzi szkolenia w Etiopii, podkreśla: „Kolegów z Etiopii uczymy podstaw gaszenia ognia w budynkach, używania PPE, korzystania ze sprzętu hydraulicznego, a także zasad prewencji.”
Straż pożarna
W stolicy kraju doposażane jest centrum szkoleniowe straży pożarnej, które będzie mogło szkolić służby ratownicze z całej Etiopii. W ramach projektu planowana jest również modernizacja centrum szkoleniowego w Addis Abebie, m.in. poprzez budowę symulatora pożarów i ratownictwa technicznego, który będzie pierwszym tego typu obiektem w Etiopii. Etiopskim strażakom zapewniono hełmy z wizjerami, kompletne ubrania specjalne odporne na ogień i ciepło, rękawice z kevlaru, buty gumowe oraz narzędzia typu zbijaki do szyb i klucze do wind. Ponadto strażacy otrzymali specjalistyczne urządzenia, takie jak pompy szlamowe i kamery termowizyjne.
Ratownictwo medyczne i weterynaryjne
W ramach projektu, w ciągu trzech lat polscy eksperci przeszkolą ponad 200 osób pracujących w karetkach. Wsparcie obejmuje także doposażenie karetek, które z powodu ograniczonych zasobów finansowych nie mają nawet podstawowego wyposażenia. Największe braki dotyczyły aparatury tlenowej, kompaktowych noszy do ambulansu oraz defibrylatorów. W odpowiedzi na prośby lokalnych samorządów PCPM organizuje również szkolenia dla służb weterynaryjnych, a przeszkoleni pracownicy otrzymali sprzęt i leki przeznaczone do szczepienia bydła.
Bezpośredni wpływ i świadectwa
Dzięki szkoleniom przeprowadzonym przez polskich specjalistów, strażakom z etiopskiego miasta Auasa udało się zapobiec tragedii związanej z pożarem fabryki chemikaliów. Tadele Denebo, 42-letni strażak z Auasy, relacjonuje: „Dzięki wiedzy, jaką dostałem na szkoleniach organizowanych przez Polaków, wiedziałem, jak mam się zachować. Zdecydowałem się na gaszenie ognia przy użyciu piany gaśniczej. Byłem też w pełnym wyposażeniu ochronnym - miałem rękawice, hełm i buty, dzięki czemu mogłem bez strachu i ryzyka poruszać się po terenie fabryki.” Podkreśla również: „Gdyby nie szkolenia i sprzęt, który zapewnia nam PCPM, nawet nie podjęlibyśmy akcji ratunkowej w tej fabryce.” Z zaangażowaniem prezentowanym przez etiopskich kolegów, którzy szybko chłoną wiedzę, PCPM buduje zdolności lokalnych instruktorów, aby mogli oni dalej przekazywać nabytą wiedzę kolejnym jednostkom i strażakom.
Finansowanie i perspektywy
Działania PCPM w Kenii i Etiopii były i będą finansowane z programu pomocy rozwojowej "Polska pomoc" Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP. Łączna wartość programów realizowanych przez PCPM w Kenii w latach 2014-2026 wynosi ok. 17 440 162 PLN, natomiast w Etiopii, do 2026 roku, Fundacja PCPM zrealizowała 10 projektów o łącznej wartości 17.440.162 zł. Te projekty w większości były finansowane ze środków programu "Polska pomoc" Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP. Wyzwania, takie jak niedofinansowanie, braki sprzętowe oraz potrzeba lepszej edukacji społeczeństwa i integracji działań ratowniczych, wciąż pozostają, ale dzięki wsparciu PCPM sytuacja stopniowo się poprawia.