Diagnostyka ospy wietrznej i półpaśca opiera się na wykrywaniu przeciwciał w różnych klasach: IgM, IgA i IgG. Badania te są kluczowe w ocenie fazy zakażenia, statusu odporności oraz skuteczności szczepień.
Wirus ospy wietrznej i półpaśca (VZV)
Wirus ospy wietrznej i półpaśca (VZV), zgodnie z formalną nomenklaturą ludzki herpeswirus typu 3 (HHV-3), jest czynnikiem etiologicznym ospy wietrznej - choroby zakaźnej wieku dziecięcego. Po jej przechorowaniu wirus pozostaje w organizmie w postaci utajonej w zwojach nerwowych do końca życia osoby zakażonej.
U osób z obniżoną odpornością, a także pod wpływem stresu, przemęczenia, urazów czy przyjmowania leków immunosupresyjnych, może dojść do reaktywacji zakażenia w postaci półpaśca. Reaktywowany wirus migruje do zakończeń nerwów czuciowych skóry, najczęściej powodując bardzo bolesną wysypkę.
Objawy ospy wietrznej
Ospa wietrzna jest samoograniczającym się zakażeniem, przebiegającym pierwotnie najczęściej w wieku dziecięcym, o zwykle łagodnym przebiegu. Choroba zaczyna się gorączką (37-40°C) i złym samopoczuciem. Następnie na skórze pojawia się charakterystyczna wysypka w postaci czerwonych plamek, która ulega przekształceniu w pęcherze, następnie krosty i strupy, odpadające po kilku dniach. Zmiany skórne rozmieszczone są dośrodkowo, głównie na tułowiu, mniej na kończynach. Okres wylęgania wynosi od 10 do 21 dni.
W większości przypadków choroba ma łagodny przebieg i nie wymaga leczenia, a powikłania są rzadkie. Jeśli wystąpią, najczęściej wskazują na stan obniżonej odporności osoby. Do rzadkich powikłań ospy wietrznej należy zapalenie mózgu (u 1 na 4000 dzieci). U osób z niedoborami odporności (szczególnie u dzieci) choroba może zakończyć się śmiercią.
Objawy półpaśca
Półpasiec jest jednostką chorobową o szerokim spektrum niecharakterystycznych objawów: od samoograniczającego się nerwobólu bez wysypki, do choroby rdzenia kręgowego połączonej z osłabieniem. Po ustąpieniu objawów może pozostać nerwoból trwający nawet ponad 6 tygodni.
W przypadku reaktywacji zakażenia może dochodzić również do:
- zapalenia rogówki,
- zespołu Ramsaya-Hunta - specyficznej postaci półpaśca przebiegającego z porażeniem twarzy lub osłabieniem słuchu.
W niektórych przypadkach reaktywacja może być klinicznie bezobjawowa, a jej jedynym symptomem jest przejściowy wzrost poziomu przeciwciał.
Co powoduje ospę wietrzną? | Program Dr. Binocs | Najlepsze filmy edukacyjne dla dzieci | Peekaboo Kidz
Ospa wietrzna u kobiet w ciąży
Ospa stanowi również problem u kobiet w ciąży. Infekcja nabyta w jej pierwszej połowie przenosi się przez łożysko na płód, prowadząc do wrodzonej ospy wietrznej, objawiającej się bliznami skóry, zaburzeniami rozwoju kończyn, wadami oczu, zaburzeniami OUN i drgawkami. Ospa wietrzna okołoporodowa może wystąpić u noworodka, gdy choroba matki występuje 5 dni przed porodem lub w ciągu pierwszych 48 godzin po nim.
Badanie przeciwciał IgM przeciwko VZV
Badanie służy do wykrywania przeciwciał w klasie IgM przeciwko wirusowi wywołującemu ospę wietrzną (Varicella zoster) w zakażeniu pierwotnym oraz półpaśca (Herpes zoster) w zakażeniu wtórnym. Przeciwciała IgM można wykryć 7 dni po zakażeniu, ze szczytem stężenia po 14-21 dniach. Występują u wszystkich pacjentów z zakażeniem pierwotnym (ospa) oraz u około 50% z zakażeniem wtórnym (półpasiec).
Kto i kiedy powinien wykonać badanie IgM?
Badanie wykonuje się u osób z podejrzeniem ospy wietrznej lub półpaśca. Jest to test serologiczny wykorzystywany w diagnostyce świeżego zakażenia ospą wietrzną oraz w ocenie reaktywacji wirusa (półpasiec), zwłaszcza w przypadkach nietypowego przebiegu choroby lub możliwych powikłań neurologicznych. Badanie ma największą wartość diagnostyczną w pierwszych dniach choroby i nie powinno być wykonywane zbyt późno (np. po ponad dziewięciu dniach od pojawienia się wysypki).
Identyfikacja w surowicy krwi przeciwciał IgM specyficznych dla antygenów wirusa Varicella zoster potwierdza rozpoznanie ostrego zakażenia VZV. Badanie polega na oznaczeniu przeciwciał IgM specyficznych dla antygenów VZV w surowicy krwi żylnej i jest przydatne zarówno do diagnostyki choroby pierwotnej, jak i reaktywacji zakażenia.
Badanie przeciwciał IgG przeciwko VZV
Badanie służy do wykrywania przeciwciał w klasie IgG przeciwko wirusowi wywołującemu ospę wietrzną (Varicella zoster) w zakażeniu pierwotnym oraz półpaśca (Herpes zoster) w zakażeniu wtórnym. Oznaczenie przeciwciał w klasie IgG przeciwko wirusowi VZV jest badaniem serologicznym służącym do weryfikacji statusu odporności. Test ten wykrywa we krwi immunoglobuliny G, które są dowodem przebytego w przeszłości zakażenia (ospy wietrznej) lub skutecznego szczepienia i wiążą się z długotrwałą ochroną. Przeciwciała IgG utrzymują się u pacjenta przez całe życie.
Badanie umożliwia ocenę fazy zakażenia - przeciwciała w klasie IgG świadczą o zakażeniu przebytym. Wzrost poziomu swoistych przeciwciał IgG w wyniku reaktywacji jest dowodem skutecznej odpowiedzi układu odpornościowego i sprzyja eliminacji wirusa. Wzrostowi stężenia przeciwciał nie muszą towarzyszyć objawy zakażenia.
Kiedy wykonać badanie IgG?
Główne zastosowanie badania to ocena potrzeby szczepienia u osób niepewnych swojej historii chorobowej, zwłaszcza u kobiet planujących ciążę, pracowników ochrony zdrowia czy pacjentów z obniżoną odpornością. Wynik dodatni potwierdza obecność odporności, co oznacza, że pacjent jest chroniony przed zachorowaniem na ospę wietrzną.
Badanie można wykonać w celu:
- oceny skuteczności szczepienia przeciwko ospie wietrznej,
- oceny ryzyka aktywacji infekcji u osoby nieszczepionej po kontakcie z osobą zakażoną,
- sprawdzenia, czy osoba niezaszczepiona przeszła infekcję wirusem ospy wietrznej - jest to ważne np. przed planowaną ciążą.
