Zrozumienie oznaczeń na pojazdach uprzywilejowanych, takich jak wozy strażackie, karetki czy radiowozy policyjne, a także znajomość zasad zachowania na drodze w ich obecności, są kluczowe dla bezpieczeństwa i skuteczności akcji ratunkowych. Ciągi liter i cyfr na tych pojazdach nie są przypadkowe - informują o ich przeznaczeniu, typie i często o regionie, z którego pochodzą. Poniższy artykuł szczegółowo omawia te oznaczenia oraz przypomina o prawidłowym postępowaniu.
Rozpoznawanie pojazdów uprzywilejowanych: Oznaczenia i kody
Znajomość podstawowych oznaczeń na pojazdach uprzywilejowanych pozwala lepiej rozeznać się w sytuacji na drodze. Nie zawsze są to istotne informacje (np. indywidualny numer pojazdu albo przynależność do konkretnej jednostki), ale czasami dają kierowcy lepsze rozeznanie w sytuacji, co pozwala uniknąć lub zmniejszyć ryzyko ewentualnego niebezpieczeństwa.
Oznaczenia pojazdów Państwowej Straży Pożarnej
Oznaczenia literowe pojazdów straży pożarnej są kluczowe dla szybkiej identyfikacji ich funkcji, a ciągi liczb i liter na wozach strażackich odnoszą się do przeznaczenia pojazdu (jego rodzaju) i pozwalają szybko zidentyfikować region, z którego pochodzą.
Historyczne i współczesne normy
Nadal w powszechnym użyciu jest norma PN-79/M-51300, ponieważ norma PN-EN 1846-1:2000 została wprowadzona tylko ze względu na Unię Europejską. Nowa norma bardzo komplikuje i nie mówi jednoznacznie, co ma dany samochód, i dlatego się nie przyjęła.
Niełatwo sobie wyobrazić, aby pisać samochód ratowniczo-gaśniczy S-1-4-6000-10/3200 zamiast . Nadal stosuje się oznaczenia typu GBA, GCBA, SCRChem, SRt.
Kiedyś tłumaczono, że literką G oznacza się pojazd zdolny podać jeden prąd wody - czyli jeżeli nasza cysterna miała motopompę, 1 odcinek W75 i takową prądownicę, to można było w teorii mówić, że jest to samochód gaśniczy - bo może gasić.
Cysterny oznaczano najczęściej GCBM 18/8. Pojawiło się też oznaczenie SCZ 18. W przypadku PN-79/M-51300 pod literą M kryją się wszystkie motopompy (przenośne, pływające, szlamowe) lub stosujemy to oznaczenie tylko w przypadku, gdy na pojeździe znajduje się tradycyjna motopompa przenośna.
Przykład oznaczenia: GBA 2.5/32/5 oznacza samochód gaśniczy średni ze zbiornikiem 2,5m3, autopompą o wydajności 3200 dm3/min przy ciśnieniu 8 bar i 500 dm3/min wydajności na szybkim natarciu. Dla szybkiego natarcia i wysokiego ciśnienia powinno być GBA 2.5/32+5.
Specyfika samochodów wężowych
Co do samochodów wężowych, nigdy nie słyszałem, żeby posiadał zbiornik wodny. W samochodach wężowych są tylko i wyłącznie węże. Byłoby to bez sensu, gdyby taki samochód posiadał zbiornik wodny, ponieważ aby miało to wszystko sens, musiałaby być też minimum motopompa do niego, a to mija się z celem pojazdu. Samochód jest po to, by na miejsce dowieźć jak największą ilość węży.
Przykładowo, znany SW3200 miał 2400 m.b. węży 110, 600 m.b. węży 75, 200 m.b. węży 52. Miał też zestaw armatury wodnej: stojak hydrantowy, klucz do hydrantu, klucze do łączników, uniwersalne, rozdzielacze, zbieracze, redukcje, prądownice, linki, drut do taśmowania.
Podział samochodów pożarniczych według DMC
Spotkałem dwie wersje podziału samochodów pożarniczych wg PN EN: jedna to średnie do 14 t i ciężkie powyżej, a druga to średnie do 16 t i średnie powyżej. W PN-79/M-51300 było 12 t i nie było żadnych wątpliwości. To jeszcze jest kwestia, czy ktoś nie myli MMR z DMC. Czy podział samochodów zależy tylko od DMC? Czy samochody średnie lub ciężkie muszą spełniać jakieś dodatkowe wymagania, np. min. pojemność zbiornika na wodę?
Dodatkowe oznaczenia literowe i numeryczne
Inne oznaczenia: Pr - samochód ze zbiornikiem z proszkiem gaśniczym. Sn - samochód gaśniczy z instalacją śniegową.
Ogólna struktura kodu na wozach strażackich to ciąg liczb i liter, który pozwala szybko zidentyfikować rodzaj pojazdu i jego przynależność:
- Pierwsze trzy cyfry (prefiks, np. 250) określają rodzaj jednostki organizacyjnej. Przedział 210-249 zarezerwowano dla jednostek szczebla wojewódzkiego, 300-720 - powiatowego i niższego.
- Litera pośrodku (infiks, np. W) informuje o regionie, z którego pochodzi wóz.
- Ostatnie dwie cyfry (sufiks, np. 49) oznaczają rodzaj pojazdu pożarniczego. 01-19 to stanowiska funkcyjne, 20-99 - pojazd pożarniczy.
Szczegółowe kody typów pojazdów pożarniczych (sufiks XXX-XX):
- XXX - 20 - lekki gaśniczy
- XXX - 21 - pierwszy wyjazdowy
- XXX - 22 - gaśniczy
- XXX - 23 - gaśniczy
- XXX - 24 - gaśniczy
- XXX - 26 - ciężki gaśniczy
- XXX - 27 - ciężki gaśniczy
- XXX - 28 - ciężki gaśniczy
- XXX - 29 - ciężki gaśniczy
- XXX - 30 - ciężki gaśniczy
- XXX - 31 - ciężki gaśniczy
- XXX - 32 - ciężki gaśniczy
- XXX - 33 - ciężki gaśniczy
- XXX - 34 - ciężki gaśniczy
- XXX - 35 - pierwszy proszkowy
- XXX - 36 - proszkowy
- XXX - 37 - proszkowy
- XXX - 38 - cysterna wodna
- XXX - 39 - cysterna wodna
- XXX - 40 - ratownictwa drogowego
- XXX - 41 - ratownictwa drogowego
- XXX - 42 - ratownictwa drogowego
- XXX - 43 - ratownictwa technicznego
- XXX - 44 - ratownictwa technicznego
- XXX - 45 - ratownictwa technicznego
- XXX - 46 - samochód oświetleniowy
- XXX - 47 - samochód oświetleniowy
- XXX - 48 - samochód dźwig
- XXX - 49 - ciężki ratownictwa drogowego
- XXX - 51 - autodrabina
- XXX - 52 - autodrabina
- XXX - 53 - autopodnośnik
- XXX - 54 - autopodnośnik
- XXX - 59 - ambulans
- XXX - 60 - ratownictwo chemiczno-ekologiczne
- XXX - 61 - ratownictwo chemiczno-ekologiczne
- XXX - 62 - ratownictwo chemiczno-ekologiczne
- XXX - 63 - ratownictwo chemiczno-ekologiczne
- XXX - 64 - ratownictwo chemiczno-ekologiczne
- XXX - 65 - ratownictwo chemiczno-ekologiczne
- XXX - 71 - pojazd specjalistycznej grupy
- XXX - 72 - pojazd specjalistycznej grupy
- XXX - 73 - pojazd specjalistycznej grupy
- XXX - 74 - pojazd specjalistycznej grupy
- XXX - 75 - pojazd specjalistycznej grupy
- XXX - 76 - pojazd specjalistycznej grupy
- XXX - 77 - pojazd specjalistycznej grupy
- XXX - 78 - pojazd specjalistycznej grupy
- XXX - 79 - pojazd specjalistycznej grupy
- XXX - 80 - samochód wężowy
- XXX - 81 - pojazd kwatermistrzowski
- XXX - 82 - pojazd kwatermistrzowski
- XXX - 83 - pojazd kwatermistrzowski
- XXX - 84 - pojazd kwatermistrzowski
- XXX - 85 - pojazd kwatermistrzowski
- XXX - 86 - pojazd kwatermistrzowski
- XXX - 87 - pojazd kwatermistrzowski
- XXX - 88 - pojazd kwatermistrzowski
- XXX - 89 - pojazd kwatermistrzowski
- XXX - 90 - samochód operacyjny
- XXX - 91 - samochód operacyjny
- XXX - 92 - samochód operacyjny
- XXX - 98 - samochód dowodzenia
- XXX - 99 - samochód dowodzenia
Kody na radiowozach policyjnych
Kody na radiowozach są już mniej skomplikowane - informują tylko o regionie, do którego przyporządkowana jest jednostka dysponująca radiowozem. Służą do tego litery na początku: jedna albo dwie (na przykładzie obok: ZZ).
- B, BB - woj.
- C, CC - woj.
- D, DD - woj.
- E, EE - woj.
- F, FF - woj.
- G, GG - woj.
- H, Y - woj.
- J, JJ - woj.
- K, KK - woj.
- M, MM - woj.
- N, NN - woj.
- P, R - woj.
- S, SS - woj.
- T, TT - woj.
- U, UU - woj.
- W, WW - woj.
Symbole na karetkach pogotowia
Symbole na karetkach określają ich przeznaczenie i wymagany personel na pokładzie. Przykładowo, obecność karetki z symbolem S zazwyczaj oznacza poniesienie poważnych obrażeń przez poszkodowanych.
- S - karetki specjalistyczne (dawniej R), dysponujące profesjonalnym i zaawansowanym sprzętem używanym w sytuacjach zagrożenia życia. Wyjeżdżają do najcięższych przypadków.
- P - karetki podstawowe. W odróżnieniu do pojazdów S dysponują 2-osobową załogą (ratownik medyczny, pielęgniarka), trzecim członkiem może być kierowca (jeśli nikt nie posiada stosownych uprawnień do kierowania karetką).
- T - karetki transportowe. Służą do przewozu chorych niewymagających intensywnego transportu (np. między szpitalami) albo do przewozów narządów/krwi. Na pokładzie, poza kierowcą, powinien znaleźć się ratownik. Niekiedy literę „T” uzupełnia inna, zależna od regionu.
- N - karetki neonatologiczne z wyposażeniem podobnym do ambulansów specjalistycznych, z tym że przystosowane są do przewozu noworodków i niemowląt do 1. roku życia.
Oznaczenia na samochodach ciężarowych (UN/ADR)
Na ciężarówkach znajdziemy jeszcze więcej symboli, odnoszących się zazwyczaj do norm spełnianych przez pojazd albo rodzaju ładunku, który przewozi. Znajomość kodów z tabliczek samochodów ciężarowych pozwoli uniknąć lub zmniejszyć ryzyko ewentualnego niebezpieczeństwa wynikającego z przewożonego przez nie materiału.
Pomarańczowe tabliczki z kodami (ADR)
Na niektórych pojazdach widnieje pomarańczowa tabliczka z dwoma kodami. Cyfry w górnym rzędzie mogą oznaczać następujące materiały:
- 3 - ciekły zapalny
- 4 - stały zapalny
- 5 - utleniający lub podobny
- 6 - trujący
- 8 - żrący
Druga cyfra z kolei określa rodzaj zagrożenia:
- 1 - wybuchowość
- 2 - zdolność wytwarzania gazu
- 3 - łatwopalność
- 5 - właściwości utleniające
- 6 - toksyczność
- 7 - promieniotwórczość
- 8 - działanie żrące
- 9 - niebezpieczeństwo gwałtownej reakcji
Dolny rząd informuje o rodzaju konkretnej substancji.
Zielone tabliczki (normy emisji)
Niewielkie, zielone tabliczki z białymi literami/cyframi informują o spełnianiu przez ciężarówkę różnego rodzaju norm spalin bądź hałasu.
Zachowanie na drodze w obliczu pojazdu uprzywilejowanego
Zachowanie kierowcy w sytuacji napotkania pojazdu uprzywilejowanego jest doskonałym testem wyobraźni, inteligencji i refleksu. Od razu widać, kto zasiada za kierownicą. Kierowcy pojazdów uprzywilejowanych mają niezwykle trudne zadanie. Często błędnie uważa się, że włączają sygnały i z dużą prędkością przejeżdżają przez wszystkie skrzyżowania, ignorując przepisy. W rzeczywistości, kierujący karetką, wozem bojowym straży pożarnej czy policyjnym radiowozem jadąc na sygnałach musi myśleć za innych, przewidywać nieobliczalne zachowania kierowców i pieszych, pamiętając, że najważniejsze jest bezpieczne dojechanie do celu.
Powszechne błędy i ich konsekwencje
W praktyce często jest tak, że kierowcy na widok pojazdu uprzywilejowanego wykazują się wyjątkową nieporadnością i brakiem wyobraźni. Inni z kolei nie słyszą sygnałów karetki, bo mają słuchawki na uszach, rozmawiają przez telefon albo słuchają muzyki na cały regulator.
Popatrzcie, jak to wygląda w praktyce:
-
Nieporadność kierowcy samochodu stojącego jako pierwszy przed światłami jest wręcz porażająca. Wystarczyło przecież podjechać do przodu i usunąć się w lewo, było tam sporo miejsca. Kierowca mógł też wjechać na trawnik. W rezultacie tych nieracjonalnych poczynań kierującego osobówką karetka straciła aż 49 sekund. Czy wiecie, co to znaczy, jeśli chory ma zatrzymaną akcję serca?
Kierowcy blokują karetkę na sygnale, nie słysząc jej - 3m'008
-
Piesi też potrafią wykazać się skrajną bezmyślnością i egoizmem. Kobieta zdaje się nie słyszeć sygnałów karetki, widocznie tak bardzo jest pochłonięta niezwykle ważną rozmową telefoniczną. Oby sama nie potrzebowała kiedyś pomocy pogotowia ratunkowego. To jest zarazem przykład, jak bardzo rozmowa przez telefon upośledza funkcjonowanie mózgu człowieka.
-
Ten kierowca z pewnością nie patrzy w lusterka. Ponadto albo ma poważne problemy ze słuchem, albo słucha muzyki lub rozmawia przez telefon. Mieć karetkę tuż za sobą i nie słyszeć jej sygnałów, nie słyszeć trąbienia, to już naprawdę stawia pod znakiem zapytania predyspozycje tego człowieka do kierowania jakimkolwiek pojazdem.
Kierowcy blokują karetkę na sygnale, nie słysząc jej - 3m'008
-
Autor filmu z daleka już słyszy sygnały karetki i prawidłowo usuwa się na lewą stronę. Pozostali kierowcy jadą sobie dalej. W pewnej chwili lewy pas pozostaje wolny dla karetki, ale w tym momencie kierowca Toyoty zupełnie irracjonalnie właśnie na ten pas przejeżdża blokując karetkę.
Zasady postępowania wobec pojazdów uprzywilejowanych
Poniżej przedstawiamy podstawowe zasady postępowania w stosunku do pojazdu uprzywilejowanego:
- Jeśli z tyłu nadjeżdża pojazd uprzywilejowany, to kierowcy znajdujący się na lewym pasie powinni starać się usunąć maksymalnie w lewo, a kierowcy na prawym pasie maksymalnie w prawo. Wtedy na środku jezdni pozostanie korytarz umożliwiający przejazd.
- Jeżeli jedziesz lewym pasem i usłyszysz lub dostrzeżesz za sobą pojazd uprzywilejowany, to niezwłocznie zjedź na prawy pas, oczywiście z zachowaniem ostrożności.
- Jeśli nie możesz zjechać na prawy pas, bo zajmują go inne pojazdy, przyspiesz i postaraj się jak najszybciej zakończyć wyprzedzanie. Jeśli nie ma takiej możliwości zjedź maksymalnie na lewo, na krawężnik, na pas rozdzielający.
- W żadnym razie nie hamuj przed karetką, bo w ten sposób na pewno nie ułatwisz jej przejazdu.
- Jeżeli obok ciebie jedzie karetka na sygnałach, przyhamuj, aby pozostać nieco w tyle. Być może kierowca karetki będzie musiał za chwilę zmienić pas ruchu i twój jadący obok samochód mógłby to utrudnić.
- Jeśli jesteś wyprzedzany przez pojazd na sygnale, zwolnij, zjedź maksymalnie na prawo, aby to wyprzedzanie ułatwić. To samo uczyń w sytuacji, gdy nadjeżdżasz z przeciwka.
- Jeżeli stoisz jako pierwszy przed sygnalizacją świetlną i z tyłu nadjeżdża pojazd uprzywilejowany, masz pełne prawo z zachowaniem ostrożności wjechać za sygnalizator. Działasz wówczas w stanie wyższej konieczności i nikt nie ma prawa cię za to ukarać.
- Możesz także przejechać przez przejście dla pieszych i zatrzymać się za nim, oczywiście uważając na przechodniów.
- Jeśli zbliżasz się do skrzyżowania, masz sygnał zielony, ale pojazdy na sąsiednich pasach zaczynają hamować, ty również koniecznie przyhamuj. Tamci kierowcy na pewno nie hamują bez powodu, być może dostrzegli już karetkę na sygnałach, której ty jeszcze nie widzisz.
- Jeśli słyszysz sygnały dźwiękowe pojazdu uprzywilejowanego, ale nie możesz jeszcze go zlokalizować, to koniecznie zmniejsz prędkość, zachowaj szczególną ostrożność, patrz w lusterka, rozglądaj się. Zaprzestań rozmów z pasażerami, przerwij rozmowę telefoniczną. Pojazd uprzywilejowany może nagle wyłonić się zza innych samochodów.
Błędy kierowców pojazdów uprzywilejowanych
Właśnie w takich sytuacjach najczęściej dochodzi do zderzenia karetki z innym pojazdem:
-
Kierowca samochodu osobowego nie widział karetki, bo widoczność ograniczał autobus na lewym pasie. Czy jednak nie słyszał jej sygnałów?
Kierowcy blokują karetkę na sygnale, nie słysząc jej - 3m'008
-
Doświadczeni kierowcy pojazdów uprzywilejowanych podkreślają, że wjazd na skrzyżowanie na sygnale wymaga bezwzględnego upewnienia się, że wszyscy uczestnicy ruchu zatrzymali się i przepuścili pojazd. Po prostu kierowca, który przeszarżował, nie upewniając się, że wszystko stoi i bezpiecznie może przejechać przez skrzyżowanie, popełnia błąd. Niestety to częsty błąd tych, którzy jeszcze się na sygnale nie najeździli.
-
Zdarzały się sytuacje, że jeden samochód zatrzymywał się, a jadące sąsiednimi pasami mknęły dalej. Zdarzało się również, że jeden z samochodów zatrzymywał się, a drugi jadący za nim uderzał z rozpędem w jego bagażnik. Jak to powiedział jeden z doświadczonych ratowników: dojeżdżam karetką do skrzyżowania, czekam, aż wszyscy się zatrzymają albo zderzą i wtedy mogę jechać dalej.
Wszyscy, zarówno kierowcy pojazdów uprzywilejowanych, jak i pozostali, powinni mieć świadomość, że najważniejsze jest bezpieczne dojechanie do celu. Każda kolizja karetki praktycznie przekreśla sens prowadzonej przez nią akcji ratunkowej. Nietrudno też wyobrazić sobie, co oznacza dla ciężko chorego pacjenta, jeśli wioząca go karetka zostaje uderzona i przewraca się.
Propozycje usprawnień dla pojazdów uprzywilejowanych
Swoją drogą pojazdy uprzywilejowane powinny być wyposażane w dodatkowe, bardzo głośne sygnały, których mogliby używać podczas zbliżania się do skrzyżowań, przejść dla pieszych itd. Jeździłem kiedyś amerykańskim wozem strażackim o nazwie Hush, który wyposażony był w tak głośne trąby pneumatyczne, że kiedy je włączałem, ludzie na chodniku zatykali uszy. Przecież to jest bardzo ważne, by wszyscy mogli z daleka usłyszeć pojazd uprzywilejowany. Także ci, którzy akurat gadają przez komórkę, słuchają głośnej muzyki albo mają słuchawki na uszach.
Już wiele lat temu postulowano, aby inne pojazdy uprzywilejowane były wyposażane w specjalny nadajnik wysyłający na odległość ok. 200 m ostrzegawczy sygnał radiowy, który docierałby do telefonów komórkowych i systemów samochodu. Technicznie jest to oczywiście do zrobienia. Wiele samochodów jest już wyposażonych w komputery wysyłające do kierowcy różne komunikaty. Z pewnością taki komunikat byłby bardzo pomocny.
Można by też opracować aplikację, która na telefonie komórkowym wyświetlałaby stosowne ostrzeżenie i komunikat głosowy, np.: "Uważaj, zbliża się pojazd uprzywilejowany!". To też bez trudu można zrobić, mamy przecież XXI wiek. Choć strażacy z Poznania próbowali opracować taki system, nie wzbudziło to większego zainteresowania. Pozostaje pytanie, co z tego, że rozbije się kilka karetek? Kogo tak naprawdę to obchodzi?
