Ubezpieczenie i Prawa Strażaków Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP)

Służba w Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) wiąże się z ogromnym zaangażowaniem, ale także z ryzykiem. Praca strażaka bywa wykonywana w bardzo niebezpiecznych warunkach, a do tego towarzyszy jej ryzyko utraty zdrowia lub życia. Dlatego niezwykle ważne jest odpowiednie ubezpieczenie i znajomość przysługujących praw. Od kilku lat ochotnicze straże pożarne funkcjonują w oparciu o zupełnie nowy akt prawny - ustawę z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych, która gruntownie poprawiła sytuację strażaków OSP oraz samych stowarzyszeń.

Nowa Ustawa o Ochotniczych Strażach Pożarnych

Ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (tekst jednolity: Dz.U.2025.0.244 t.j.) wprowadziła szereg kluczowych zmian i uregulowań. Dotychczas OSP funkcjonowały w oparciu o przepisy sprzed ponad 30 lat, które miały charakter ogólny. Nowa regulacja, podpisana przez Prezydenta i obowiązująca od 1 stycznia, ma na celu poprawę sytuacji strażaków ochotniczych straży pożarnych oraz samych stowarzyszeń, które są podstawowymi podmiotami systemu bezpieczeństwa wewnętrznego państwa.

Prawa i Świadczenia Strażaków OSP

Zgodnie z ustawą, strażakowi OSP, który w związku z udziałem w działaniach ratowniczych lub ćwiczeniach doznał uszczerbku na zdrowiu lub poniósł szkodę w mieniu, przysługuje m.in. odszkodowanie, a nawet renta. Kluczowe jest, aby strażak posiadał ważne badania lekarskie, podstawowe przeszkolenie i odpowiedni wiek (18-60 lat).

Nowa ustawa wprowadza również **świadczenie ratownicze** z tytułu wysługi w jednostkach ratowniczo-gaśniczych OSP. Prawo do tego świadczenia przysługuje strażakowi ratownikowi OSP, który czynnie uczestniczył w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych (w przypadku mężczyzn - przez co najmniej 25 lat, w przypadku kobiet - przez co najmniej 20 lat). Aby ubiegać się o dodatek, mężczyźni muszą ukończyć 65 rok życia, kobiety 60. Z kwoty świadczenia nie będzie odprowadzany podatek ani składki na ubezpieczenia społeczne.

Dodatkowe Uprawnienia i Udogodnienia:

• Strażacy OSP w dalszym ciągu dysponować będą prawem do okresowych i bezpłatnych badań lekarskich. Oprócz nich z takiej dogodności skorzystają teraz także kandydaci na strażaka ratownika OSP.
• Strażakom ratownikom OSP będzie przysługiwać **legitymacja** zapewniająca dodatkowe świadczenia (zgodnie z art. 29 ust. 5).
• Kolejna zmiana dotyczy kwestii finansowania szkoleń strażaków ratowników OSP. Będą na to zabezpieczone fundusze w budżecie państwa. Rzecz dotyczy m.in. uprawnień kierowcy kat. „C”, za co dotychczas płaciły gminy ze swoich środków.
• W przepisach prawa po raz pierwszy pojawia się „kandydat na strażaka ratownika”, który ma prawo do przywilejów dotąd przypisywanych czynnym druhom.
• Regulacje ułatwiające bezpośrednie i szybkie rozwiązywanie ewentualnych spraw w relacji gmina - ochotnicza straż pożarna poprzez ułatwiony dostęp samorządowców do struktur OSP.

Badania Lekarskie Strażaków OSP

Badania dla strażaków OSP przeprowadza lekarz, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 229 § 8 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw wewnętrznych określi, w drodze rozporządzenia, tryb, sposób, częstotliwość oraz zakres przeprowadzania tych badań w celu zapewnienia ochrony zdrowia strażaka ratownika OSP oraz kandydata na strażaka ratownika OSP w sposób umożliwiający prawidłowe wykonywanie zadań.

Finansowanie Działalności OSP

Z punktu widzenia ochotniczych straży pożarnych najistotniejsze jest finansowanie ich działalności przez jednostki samorządu terytorialnego, ponieważ podmioty te w największym zakresie biorą udział w finansowaniu działalności OSP. Obowiązek ustawowy ubezpieczenia strażaków ciąży na gminie. Jeżeli gmina tego nie uczyni, to w razie wypadku strażaka poniesie pełne koszty odszkodowawcze.

Przepis art. 10 ust. 1 ustawy o OSP stanowi o zobowiązaniu gminy względem OSP w zakresie jej finansowania oraz zapewnienia strażakom OSP określonych świadczeń, w tym:

• finansowania szkoleń innych niż wskazane w art. 11 ust. 1 (szkolenia strażaków ratowników i kandydatów na strażaków ratowników OSP),
• wykonywania zadań, o których mowa w art. 29 ust. 5,
• wyżywienia strażaków ratowników OSP podczas prowadzenia działań ratowniczych, udziału w działaniach ratowniczych oraz akcjach ratowniczych, udziału w działaniach prowadzonych przez inne służby, inspekcje i straże trwających co najmniej 6 godzin, a także szkoleń, ćwiczeń i zawodów sportowo-pożarniczych trwających co najmniej 8 godzin.

Te zapisy są przykładowe i nie wyczerpują całego zakresu finansowania OSP, ponieważ muszą być powiązane z brzmieniem art. 32 ustawy. Wskazują one na bezwzględne obowiązki jednostek samorządu terytorialnego w zakresie finansowania OSP. Ponadto, niektóre koszty ponosi budżet państwa, np. koszty szkoleń prowadzonych dla członków OSP przez Państwową Straż Pożarną.

Ważnym zapisem, odnoszącym się do sytuacji OSP, jest możliwość finansowania ich działalności w zakresie wykraczającym poza unormowanie zawarte w art. 10 ust. 1 ustawy o OSP. Art. 32 ust. 5 ustawy o OSP stanowi podstawę prawną finansowania przez gminę innych świadczeń na rzecz Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych (MDP) lub Kobiecych Drużyn Pożarniczych (KDP). Przepis ten dotyczy wszystkich jednostek samorządu terytorialnego (gminnego, powiatowego i wojewódzkiego) i upraszcza procedury udzielania dotacji.

Rozróżnienie Strażak OSP a Strażak Ratownik OSP

Ustawa o OSP dzieli członków OSP na dwie podstawowe kategorie. W myśl art. 1 ust. 3 ustawy o OSP, ochotnicze straże pożarne zrzeszają członków OSP, zwanych dalej „strażakami OSP”. Oznacza to, że każdy członek OSP jest nazywany w ustawie strażakiem OSP.

Z kolei **strażak ratownik OSP** to podgrupa strażaków OSP, która spełnia dodatkowe wymagania, m.in. posiada aktualne ubezpieczenie oraz ukończyła szkolenie. Każdy strażak ratownik OSP jest strażakiem OSP, ale nie każdy strażak OSP jest strażakiem ratownikiem OSP. Naczelnicy jednostek OSP powinni zgłaszać Wójtowi (Burmistrzowi) nowych członków OSP, którzy są przebadani, po przeszkoleniu i będą brać udział w działaniach ratowniczych, najlepiej na piśmie, aby uniknąć wątpliwości, że gmina nie wiedziała o takim członku.

Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (MDP) i Kobiece Drużyny Pożarnicze (KDP)

Jeśli OSP utworzyła w ramach swojej struktury MDP lub KDP, to MDP i KDP działają jako część OSP. W związku z tym członkowie MDP lub KDP są zwykle członkami OSP, a więc są również strażakami OSP w rozumieniu art. 1 ust. 3 ustawy o OSP. Nierzadko kandydat na strażaka ratownika OSP (art. 9 ust. 2 pkt 2 ustawy o OSP) jest jednocześnie członkiem MDP.

Zakres Ubezpieczenia i Definicja Działań Ratowniczych

Ubezpieczenie strażaków ma kluczowe znaczenie, zwłaszcza biorąc pod uwagę wysoki poziom stresu oraz ryzyko kontaktu ze szkodliwymi substancjami chemicznymi i gazami, a także zagrożenie poparzeniami czy porażeniami. W przypadku nieszczęśliwego wypadku, gdy zdrowie strażaka znacznie się pogorszy, wypłacone odszkodowanie może pokryć koszty leczenia lub rehabilitacji. W przypadku śmierci strażaka pieniądze dostają jego bliscy. Istnieją jednak sytuacje, w których ochrona ubezpieczeniowa może być ograniczona lub wyłączona.

Dobre ubezpieczenie dla strażaków powinno obejmować wsparcie w razie:

• trwałego uszczerbku na zdrowiu,
• niezdolności do samodzielnej egzystencji,
• śmierci wskutek nieszczęśliwego wypadku,
• czasowej niezdolności do pracy lub nauki w następstwie nieszczęśliwego wypadku,
• pobytu w szpitalu w następstwie choroby,
• zawału serca i udaru mózgu.

Kiedy Rozpoczynają się Działania Ratownicze?

Kwestia rozpoczęcia działań ratowniczych jest bardzo istotna, gdyż wpływa na zakres ochrony ubezpieczeniowej i przysługujące świadczenia. Zgodnie z definicją, **działania ratownicze to każda czynność podjęta w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska.** Oznacza to, że każda podjęta czynność, której celem jest wyjazd do zdarzenia po usłyszeniu alarmu, może być interpretowana jako działanie ratownicze. Na przykład, aby wyjechać do pożaru, strażak musi dotrzeć do remizy, przebrać się, wsiąść do samochodu i wyjechać do miejsca prowadzenia działań - te wszystkie czynności powinny być traktowane jako działania ratownicze.

Moment rozpoczęcia działań ratowniczych wiąże się z czasem udziału w tych działaniach, co ma znaczenie m.in. przy naliczaniu ekwiwalentu czy potwierdzeniu udziału dla pracodawcy. Jest to szczególnie ważne, ponieważ strażak, który po usłyszeniu syreny biegnie do remizy, naraża się na ryzyko wypadku, nawet jeśli ostatecznie nie weźmie udziału w akcji. W takich sytuacjach ochrona ubezpieczeniowa powinna obejmować czas od momentu alarmu i podjęcia czynności zmierzających do udziału w akcji.

tags: #ubezpieczenie #strazakow #osp