Wyposażenie i ubiór strażaka: kompleksowy przewodnik

Rozległe umiejętności i dokładne przeszkolenie muszą iść w parze z odpowiednim sprzętem strażaka, który umożliwia mu pracę w skrajnie trudnych warunkach. Strażacy są często wysyłani do bardzo niebezpiecznych zdarzeń, w których liczy się nie tylko spryt i doświadczenie, ale też odpowiedni ubiór i narzędzia. Straż pożarna należy do grona służb mundurowych, które są darzone bardzo dużym zaufaniem społecznym, a specyfika tego zawodu wymaga gotowości do stawienia się do akcji o każdej porze dnia i nocy. Prawdopodobnie pierwszą rzeczą, która przychodzi na myśl w kontekście osobistego wyposażenia strażaków, jest kombinezon, ale składników jest znacznie więcej.

Specjalistyczna odzież ochronna strażaka

Umundurowanie strażaka do pracy nie zawsze wygląda tak samo. Różni się w zależności od sytuacji, w jakiej aktualnie się on znajduje. Najbardziej wymagające elementy ubioru to te przeznaczone na akcje ratunkowe. Odpowiednie umundurowanie może w dużym stopniu ograniczyć potencjalne zagrożenia, takie jak oparzenia, skaleczenia oraz zwichnięcia.

Ubranie bojowe (kombinezon)

Kombinezony dla strażaków projektowane są tak, aby skutecznie chronić strażaków przed niebezpieczeństwami pochodzącymi z różnych źródeł. W odpowiednim kombinezonie strażak będzie zabezpieczony przed działaniem chemikaliów i gazów toksycznych, promieniowaniem cieplnym czy nawet ukąszeniami owadów. Ubranie bojowe, składające się z kurtki i spodni, stanowi podstawowy środek ochrony ratownika przed czynnikami zewnętrznymi (woda, deszcz, śnieg), wysoką temperaturą oraz płomieniami. Materiały zastosowane w ubraniach specjalnych muszą być odporne na wysokie temperatury, takie jak Nomex czy Kevlar, oraz na przeciekanie różnych substancji niebezpiecznych. Warstwa wewnętrzna powinna być wykonana z membrany poliuretanowej, a w wysokogatunkowych strojach jest ona dodatkowo połączona z włókniną aramidową, co jeszcze lepiej zabezpiecza przed promieniowaniem cieplnym. Tego typu odzież strażacka jest dość charakterystyczna, zazwyczaj w odcieniu czarnym, z jaskrawozielonymi odblaskami.

Rodzaje ubrań ochronnych

• Ubrania lekkie

  Ubrania lekkie zapewniają ochronę przed promieniowaniem cieplnym. Wykonuje się je z materiałów takich jak bawełna, tkanina szklana lub tkanina azbestowa.

• Ubrania średnie (zbliżeniowe)

  Ubrania średnie chronią przed intensywnym promieniowaniem cieplnym i krótkotrwałym zetknięciem z ogniem. Posiadają trzy warstwy:

  • Zewnętrzna - metalizowana.
  • Środkowa - bawełna impregnowana przed promieniowaniem i zapaleniem.
  • Wewnętrzna - bawełna.

• Ubrania ciężkie

  Ubranie ciężkie pozwala na bezpośrednie zetknięcie z ogniem na czas około 60 sekund. Są to ubrania wielowarstwowe z zewnętrzną warstwą wymienialną, wykonaną z tkaniny szklanej, posiadającą dużą odporność termiczną i mechaniczną.

Ubrania gazoszczelne

Budowa ubrań gazoszczelnych jest wielowarstwowa, składająca się z 3 lub 4 warstw (nośnych i gazoszczelnych). Określony jest czas pracy w takim ubraniu, który ma na to wpływ indywidualne możliwości psychofizyczne ratownika, ale zazwyczaj wynosi od 18 do 30 minut.

Właściwości materiałów

• Butyl: wykazuje dobrą odporność chemiczną na działanie środków utleniających, kwasów, zasad i ozonu. Swoje właściwości utrzymuje w zakresie temperatur od -30 do +120°C. Wydłużenie wynosi około 60%, wytrzymałość mechaniczna od 5 do 21 MPa, a ciężar jednostkowy 0,9 g/cm³.

• PCV (miękki polichlorek winylu): posiada najmniejszą odporność z wymienionych elastomerów, ale jego odporność mechaniczna jest porównywalna z innymi kauczukami syntetycznymi. Wydłużalność wynosi około 300%, a zakres temperatur to od -20 do +70°C.

Indywidualne elementy ubioru ochronnego

Oprócz kombinezonu, strażak jest wyposażony w szereg innych elementów odzieży ochronnej, które chronią poszczególne części ciała.

Hełm strażacki

Hełm to podstawowe akcesorium, które chroni głowę funkcjonariusza przed energią cieplną, uderzeniami spadających lub przemieszczających się przedmiotów oraz uderzeniami głową w przeszkody. Hełm jest tworzony z materiałów odpornych na uderzenia i wysokie temperatury. Zwykle wyposażony jest w przyłbicę, która chroni twarz przed płomieniami i odłamkami. Najlepiej postawić na odpowiednio wyważone akcesorium z miękkim obiciem i specjalną wyściółką. Dobrze, jeśli hełm ma siatkę wewnętrzną, która zapewnia wentylację głowy.

Rękawice strażackie

Rękawice bojowe to również bardzo istotny element ochronny. Oczywistym jest, że strażacy muszą chronić swoje ręce, pracując w niezwykle wysokich temperaturach bądź w pobliżu niebezpiecznych substancji. Muszą one zabezpieczać przed promieniowaniem cieplnym i płomieniami, a jednocześnie gwarantować wrażliwość na dotyk. Każdy model rękawic strażackich składa się z kilku warstw, z których każda ma swoje zadanie. Warstwa zewnętrzna może być wykonana z tkaniny aramidowej, PBI lub skóry, a jej głównym celem jest ochrona przed uszkodzeniami mechanicznymi. Elementy te bezwzględnie muszą być odporne na przecięcia, wysokie temperatury i działanie chemikaliów, w tym substancji szkodliwych.

Buty strażackie

Podobnej ochrony wymagają stopy strażaka, stąd nieodzownym elementem wyposażenia są buty strażackie. Istnieją dwa główne rodzaje butów: skórzane i gumowe, wykonane zgodnie z odpowiednimi normami. Buty specjalistyczne są tak wykonane, aby zabezpieczać kończyny dolne przed ostrymi elementami. Posiadają metalowe wkładki zarówno w podeszwie, jak i w przedniej części. Co je charakteryzuje? Przede wszystkim odporność na zapalenie i wysoka wytrzymałość termiczna podeszwy. Buty wchodzące w skład wyposażenia strażaka muszą również posiadać sztywne noski, być wodoodporne i zabezpieczone przed przecięciem piłą. Mają antypoślizgową podeszwę, zastosowaną po to, żeby nie doszło do niepotrzebnego upadku i poślizgnięcia. Buty na nogach strażaków mają zwykle metalowe wzmocnienia, które chronią stopy przed upadkiem ciężkich przedmiotów. Powinny mieć zaawansowany system zapinania (podwójny lub potrójny) i muszą być wykonane z wodoodpornej i ognioodpornej twardej skóry. Producenci oznaczają także poziomy odporności termicznej, czyli stopień izolacji od ciepła, np. HI3 to trzeci poziom odporności. Rekomendowane modele, takie jak PROTEKTOR ZERTIX WZ 428, mają podszewki z tkaniny typu SYMPATEX lub TE-POR z membraną paroprzepuszczalną i wodoodporną.

Pas strażacki

Pas strażacki stanowi element uzbrojenia osobistego strażaka, uzupełniając jego indywidualne wyposażenie ochronne.

Niezbędny sprzęt ratowniczy i pomocniczy

Podczas wielu interwencji strażacy korzystają ze sprzętu, bez którego ich praca byłaby nie tylko trudniejsza, ale i jeszcze bardziej niebezpieczna.

Sprzęt oddechowy

Aparaty powietrzne

W zadymionych pomieszczeniach bądź miejscach zanieczyszczonych niebezpiecznymi substancjami niezbędne są aparaty powietrzne. Dostarczają użytkownikowi czyste powietrze, chroniąc drogi oddechowe przed zanieczyszczeniem i toksynami.

Sprzęt do akcji gaśniczych i ratownictwa technicznego

Węże pożarnicze

Gdy trzeba jechać do pożaru, strażacy stosują węże pożarnicze. To świetne narzędzia, które zostały stworzone z bardzo trwałych materiałów, dzięki którym są odporne na uszkodzenia. Za ich sprawą można dostarczyć wodę tam, gdzie jest najbardziej potrzebna. Statystyki za ubiegły 2023 rok pokazują, że tego typu interwencji było bardzo dużo - 99 288. Czasem jednak sytuacja może się nieco skomplikować i okazać, że nie ma dostępu do hydrantu; wtedy strażacy korzystają z innych rozwiązań, jakimi są na przykład pobliskie stawy albo rzeki.

Sprzęt burzący

W sytuacjach, gdy strażak musi szybko dostać się do ofiary lub do źródła pożaru, niezastąpiony jest sprzęt burzący, taki jak halligan, topór czy bosak.

Nożyce hydrauliczne i rozpieracze

Strażacy bardzo często muszą wyjeżdżać do wypadków samochodowych. Statystyki pokazują, że w ubiegłym roku zgłoszono aż 57 674 wypadków drogowych. Wyjazd do tego typu akcji wymaga odpowiedniego sprzętu, z reguły nożyc hydraulicznych i rozpieraczy. Pozwalają one uwolnić osoby poszkodowane z uszkodzonego pojazdu poprzez otwarcie ich drzwi.

Sprzęt do orientacji i bezpieczeństwa

Linki ratownicze

Strażacy na akcje zabierają też linki ratownicze. Linka służy przede wszystkim do wyznaczania drogi powrotnej w trudnych warunkach i wciągania linii gaśniczych na wyższe kondygnacje.

Kamery termowizyjne

Kamery termowizyjne są kolejnym elementem wyposażenia, pomagającym w lokalizacji osób i źródeł ciepła w zadymionych lub ciemnych pomieszczeniach.

Indywidualne narzędzia i akcesoria

Ilość zadań do wykonania w czasie akcji wymaga od strażaków często wcielania się w wiele ról, od operatora prądownicy, przez strażaka działającego na wysokości, do ratownika udzielającego kwalifikowanej pierwszej pomocy. W każdej z tych sytuacji wymagane jest posiadanie narzędzi do wykonywania określonych czynności, które muszą mieć przy sobie.

Rękawiczki nitrylowe/lateksowe

Ich przydatność jest niekwestionowana i stanowi podstawową rzecz, jaką należy posiadać. Zapewnienie sobie bezpieczeństwa podczas działań to pierwszorzędny cel. Rękawiczki wykorzystywane są nie tylko w czasie udzielania kwalifikowanej pierwszej pomocy, ale sprawdzają się również w czasie działań gaśniczych, gdzie zakładane pod rękawice specjalne stanowią barierę przed brudem i wchłanianiem pierwiastków oraz substancji rakotwórczych. Temperatura topnienia nitrylu wynosi, jak podaje producent, 120°C, zatem ich użytkowanie wiązać się musi z ostrożnością i unikaniem narażania się na działanie wysokiej temperatury. Stosowanie nitryli wprowadza dodatkowy parametr do oceny zagrożenia, lecz nie powinno to przysłonić zalet i atutów tego rozwiązania. Rękawiczki te często są przechowywane w plastikowym opakowaniu, co zabezpiecza je przed zabrudzeniem oraz uszkodzeniem, przy tym daje okazję do łatwego ich wydostania, a także nie zajmuje dużo miejsca.

Zalety zakładania nitryli pod rękawice:

• Osłona przed zabrudzeniami (czynnikami rakotwórczymi, szkodliwymi).
• Izolowanie od substancji biologicznych i chemicznych, które mogą przenikać przez rękawice.
• Zabezpieczają dłonie podczas ściągania rękawic i pozostawiają je w czystości, np. podczas przenoszenia brudnych noszaków aparatów oddechowych.
• Ułatwiają ubieranie i zdejmowanie rękawic (w niektórych modelach rękawic nawet umożliwiają, gdy mamy spocone dłonie).

Klucze płaskie o rozmiarach 10-13

Obowiązkowe ich posiadanie uzna każdy, kto był choć raz przy kolizji czy wypadku. Jednym z elementów zabezpieczenia miejsca zdarzenia jest wyłączenie napięcia w pojazdach, czyli odłączenie klem przy akumulatorach. Śruby mocujące najczęściej odkręca się za pomocą klucza 13.

Zbijak do szyb i nóż do pasów bezpieczeństwa

Bardzo często podczas wypadków komunikacyjnych zachodzi potrzeba użycia tych dwóch narzędzi. Zbicie szyby to pierwszy krok przed dokonaniem czynności wycięcia drzwi, kiedy to niemożliwe jest ich swobodne otworzenie. Zbijak widoczny na zdjęciu jest zamontowany na sprężynie, która wraz z przyłożeniem zbijaka do szyby i wywieraną siłą nacisku obsługującego jest ściskana. W odpowiednim momencie zwalnia się zapadka i energia zgromadzona w sprężynie przekazywana jest na siłę uderzenia bolca. Skuteczność tego rodzaju urządzenia jest zdecydowanie większa niż jego "kolegi" - tak zwanego zbijaka "młotkowego" często widzianego w pojazdach komunikacji publicznej. Nóż do pasów to bardzo pożyteczny przyrząd, który z łatwością radzi sobie z tym systemem bezpieczeństwa pojazdów. Podczas zderzenia nabój od napinacza pasów wybucha i pas zaciska się w pozycji zastanej w czasie szarpnięcia. Często pas jest czynnikiem uniemożliwiającym prawidłowe oddychanie poszkodowanego, nie mówiąc już o jego ewakuacji. Często oba narzędzia (zbijak, nóż do pasów) występują w wersji jednego gadżetu.

Kliny, blokady do drzwi

Kliny do drzwi są również pomocne w codziennej służbie. Ich zastosowanie sprowadza się głównie do blokowania drzwi różnego rodzaju. Większość drzwi wejściowych do bloków nie dość, że zabezpieczona jest kodem, to dodatkowo mają samozamykacze. Klin w takich sytuacjach jest niezbędny do zachowania ciągłości drogi komunikacyjnej dla wszystkich przybyłych służb. Dodatkowo klin zapewni dużą pomoc w sytuacji samego siłowego wejścia do pomieszczenia, gdyż utrzymuje otwór między futryną a drzwiami, który uzyskano halliganem. Niekwestionowana pomoc ze strony klinów występuje również w czasie działań gaśniczych - wsparte drzwi pomagają w ewakuacji osób oraz umożliwiają skuteczne zbudowanie drogi wentylacji. Można spotkać się z różnymi rodzajami klinów: z diodami LED, metalowe, ścięte pod różnymi kątami, zawieszki na zawiasy itp.

Pętla ratownicza

Coraz bardziej rozpowszechniony przyrząd, który posiada bardzo wiele zastosowań. W branży stosowane są pętle o różnej długości - od 20 cm do tych, które mają ponad 2 metry. Wykonywane są one z taśmy rurowej o szerokości około 20 mm. Najbardziej uniwersalna wydaje się być pętla 150 cm. Poniżej przedstawiono najbardziej popularne zastosowania:

• Zabezpieczenie stanowiska gaśniczego i łączników, np. pionowo na klatce schodowej (zamiast podpinki).
• Jako zabezpieczenie pilarki podczas pracy na drabinie.
• Wykorzystanie do przesunięcia pedałów w samochodzie.
• Wykorzystanie jako nosidło (np. butle, rozpieracz).
• Wykorzystanie jako zabezpieczenie drabiny przenośnej podczas akcji ratunkowej (np. pętla alpinistyczna zawiązana o przęsło + halligan wbity między chodnik a elewację).
• Strzemię ułatwiające pokonywanie przeszkód.
• Przy ewakuacji nieprzytomnych osób (np. węzeł „kajdankowy”).
• Jako „siodełko” do przeniesienia lekko rannej osoby, przez dwóch strażaków.
• Budowa stanowisk auto-asekuracyjnych w oparciu o stały element przestrzeni (budowa BPPM).
• Możliwość stworzenia szelek bezpieczeństwa z długiej pętli taśmy alpinistycznej.
• Redukcja siły odrzutu przy podawaniu prądów wody o dużej wydajności. Jeden z końców pętli alpinistycznej zawiązuje się na odcinku węża, a drugi przewiesza przez ramię prądownika. W ten sposób siły odrzutu redukowane są na tyle skutecznie, że przeważnie nawet jeden strażak bez większych kłopotów utrzyma prądownicę.
• Spięcie okręgu odcinka W-75 w celu redukcji siły odrzutu przy operowaniu prądem wody o dużej wydajności.
• Uchwyt do klamki przy procedurze otwierania drzwi (pożary wewnętrzne).
• Jako „3 ręka” w przewieszaniu linii gaśniczej na ramieniu.
• Do przeszukiwania pomieszczeń (strażacy działający w rocie chwytają za końce taśmy, ustawiają się jak najszerzej - wielkość taśmy ma tu znaczenie - i trzymając ją lekko nad podłogą przeczesują pomieszczenie).
• Przeciąganie linii gaśniczej - ewakuacja interwencyjna (prowizoryczna uprząż).
• Wejście po linie do góry (węzeł pruski).
• Budowa prowizorycznych noszy transportowych.
• Asekuracja deski ortopedycznej (zapobieganie rotacji deski przy opuszczaniu/wciąganiu z wysokości).
• Rozchylanie krat ogrodzeniowych (połączenie taśmy oraz halligana).
• Utworzenie na sobie zastępczej uprzęży, tzw. hasty harness.
• Wraz z np. kawałkiem gumowego węża można stworzyć „przyrząd” do otwierania uchylonych okien (wymagana cienka taśma).
• Zabezpieczenie odgiętych części karoserii.
• Przenoszenie zestawu „set of irons”.
• Opuszczenie pompy pływającej lub innego sprzętu z dachu wozu bojowego.

Warto zaznaczyć, iż pełny wachlarz rozwiązań uzyskamy posiadając w zestawie z pętlami 1-2 karabińczyki z atestem. Nie należy używać tej samej taśmy do ratownictwa wysokościowego i do podanych powyżej rozwiązań!

Zatyczki do uszu

Hałas jest jednym z czynników szkodliwych w pracy strażaka. Powszechnie stosowane hełmy uniemożliwiają wykorzystanie nauszników chroniących przed nadmiernymi falami dźwiękowymi. Zatyczki do uszu w sposób znaczący chronią słuch w środowisku nadmiernego natężenia dźwięku. Istnieją wersje jednokrotnego i wielokrotnego użytku. Możliwości przechowywania zatyczek to m.in. ponownie „jajko” po Kinder Niespodziance, woreczek strunowy lub mała kieszonka po jednorazowej maseczce do wentylacji.

Poziomy hałasu i ich wpływ na zdrowie:

• Poniżej 35 dB - dla zdrowia nieszkodliwy.
• Od 35 do 70 dB - wpływa ujemnie na układ nerwowy, powodując zmęczenie oraz spadek wydajności pracy.
• Od 85 do 120 dB - może powodować poważne uszkodzenia słuchu oraz takie schorzenia organizmu ludzkiego, jak zaburzenia układu krążenia, układu nerwowego, równowagi oraz uniemożliwia zrozumienie mowy nawet z odległości 0,5 m.
• Około 130 dB - granica bólu.
• Powyżej 150 dB - już po kilku minutach oddziaływania paraliżuje działanie organizmu, powoduje mdłości, zaburzenia równowagi, uniemożliwia wykonywanie skoordynowanych ruchów kończyn itp.

Przykładowe źródła hałasu, z którymi strażak ma do czynienia:

• Ręczne narzędzia pneumatyczne (młotki, przecinaki, szlifierki) emitują hałas do 134 dB.
• Silniki spalinowe - maksymalne poziomy dźwięku do 125 dB.
• Piły tarczowe do metalu - do 115 dB.
• Wentylatory - do 114 dB.

Podane zostały oczywiście wartości maksymalne, lecz nie ulega wątpliwości, że strażak ma do czynienia z każdym z wymienionych rodzajów hałasu podczas działań ratowniczo-gaśniczych. Największe znaczenie ma ekspozycja na czynnik i częstotliwość jego występowania.

Maseczki przeciwpyłowe

To coraz częściej spotykany przedmiot chroniący przed wdychaniem szkodliwych substancji będących produktami spalania (cząsteczki stałe) lub innych pyłów, np. pyłu szklanego podczas cięcia szyb. Twarze strażaków zasłaniają maseczki z trzema rodzajami filtrów:

• FFP1 (skuteczność filtracji na poziomie 80% - nie poleca się z uwagi na relatywnie niską skuteczność).
• FFP2 (ochrona przed szkodliwymi pyłami, skuteczność na poziomie 94%).
• FFP3 (skuteczność na poziomie co najmniej 97% - ochrona przed stałymi cząstkami).

Dostępność maseczek jest bardzo duża, sprzedawane są w woreczkach foliowych i w nich właśnie należy je przechowywać. Ważną uwagą techniczną i zarazem błędem wynikającym z niewiedzy jest wielokrotne używanie tej samej maseczki. Niestety, zazwyczaj jej użytkowanie wiąże się z koniecznością wyrzucenia po zakończonych działaniach. W maseczkach zalega bardzo dużo pyłów i drobnoustrojów. Pozostawiona w ciepłym miejscu staje się świetnym siedliskiem bakterii.

Chusteczki nawilżające/żel antybakteryjny

Bardzo pożyteczny element, w jaki należy wyposażyć kabinę załogi. Dokonanie wstępnego oczyszczenia skóry z brudu na miejscu akcji to pierwszy krok do ograniczenia oddziaływania na nas substancji kancerogennych. Skupić należy się głównie na dłoniach, twarzy i karku.

Okulary/gogle ochronne

Problem zaparowanej przyłbicy zna niemal każdy. Wobec coraz lepszej jakości wykonania i stopnia zaawansowania budowy hełmu, osłona oczu jest coraz lepiej dostosowywana. Warto jednak (znając wady swojego sprzętu) wyposażyć się w okulary bądź gogle ochronne.

Mundur wyjściowy strażaka

Praca strażaka nie polega tylko na wyjazdach na niebezpieczne akcje ratunkowe. Często biorą oni też udział w ważnych uroczystościach lub oficjalnych spotkaniach. Wtedy specjalistyczne umundurowanie należy zamienić na ubiór wyjściowy, który będzie prezentował się dużo bardziej elegancko. Szacuje się, że służbowe umundurowanie strażaka może ważyć nawet ponad 3 kg.

Elementy składowe munduru wyjściowego

Podstawowymi elementami munduru wyjściowego są spodnie oraz marynarka, a w przypadku kobiet spódnica i marynarka. Pod marynarką powinna się znaleźć biała koszula. W przypadku stroju galowego nie bez znaczenia jest pora roku. Zimą obowiązkowy jest ciepły płaszcz, a latem nieco lżejszy. Jeśli chodzi o obuwie, to tutaj też jest ustalony konkretny rodzaj, a mianowicie są to czarne skórzane półbuty.

tags: #ubrania #i #sprzety #ktorymi #posluguje #sie