Wandalin Opolski Lubelskie: Historia i Rozwój Wsi oraz Ochotniczej Straży Pożarnej

Wandalin to malownicza wieś położona w gminie Opole Lubelskie, w powiecie opolskim, należąca do województwa lubelskiego. Według danych z Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2011 roku, wieś zamieszkiwało 723 osoby, z czego 53,7% stanowiły kobiety, a 46,3% mężczyźni. Mieszkańcy Wandalina stanowią 4,0% populacji gminy.

Identyfikator miejscowości w systemie SIMC to 0388582, a współrzędne geograficzne wsi to (22.003889, 51.065833).

Geneza i Nazwa Wsi

Wandalin powstał w połowie XIX wieku w ramach kolonizacji części dóbr Józefowskich. W 1825 roku hrabia Niesiołowski nabył dobra od Rozalii z Lubomirskich Rzewskiej. Po jego śmierci majątek przeszedł na jego córki, Idalię i Wandę. Później ziemie te odziedziczyły córki Idalii - Idalia i Maria, wraz z ich ojcem.

W 1856 roku E. Doliński przekazał w wieczystą dzierżawę obszar liczący 1048 mórg, składający się z lasów, i podzielił go pomiędzy 70 dzierżawców-kolonistów. Do momentu uwłaszczenia koloniści gospodarowali na swoich działkach na prawach dzierżawców, uzyskując status prawnych właścicieli w 1864 roku.

Nazwa wsi "Wandalin" wywodzi się od imienia Wanda i należy do grupy nazw dzierżawczych. Zgodnie z definicją W. Gaszyckiego, są to nazwy miejscowości będących niegdyś własnością osoby, od której imienia utworzono nazwę. Istnieją dwie hipotezy dotyczące pochodzenia nazwy: od imienia córki Niesiołowskiego - Wandy, lub od imienia jego wnuczki, córki I.E. Dolińskich. Mniej prawdopodobna teoria głosi, że nazwa pochodzi od zbiegłych chłopów pańszczyźnianych, zwanych "Wandalami". Jednakże, podobnie jak w przypadku innych miejscowości, gdzie nazwy pochodzą od imion lub nazwisk (np. Niesiołowice od Niesiołowskich, Idalin od Idalii), bardziej prawdopodobne jest pochodzenie od imienia Wanda.

Rozwój Społeczno-Gospodarczy Wsi

Od samego początku swojego istnienia Wandalin wyróżniał się jako jedna z najdynamiczniej rozwijających się wsi w okolicy, zarówno pod względem działalności społecznej, jak i gospodarczej.

Edukacja i Infrastruktura

• W 1918 roku rozpoczęła działalność szkoła podstawowa.
• W 1923 roku powstała ochotnicza straż pożarna.
• W latach 1933-1935 wybudowano remizę strażacką.
• W 1964 roku mieszkańcy wsi własnym staraniem wybudowali drogę bitą, zapewniając połączenie z Opolem Lubelskim.
• Z własnych środków założono wodociąg i doprowadzono elektryczność.
• Wybudowano pocztę oraz utworzono skup owoców i warzyw.
• Bardzo dynamicznie rozwijało się sadownictwo.

Współczesny Wandalin charakteryzuje się nowoczesną zabudową, koncentrującą się głównie po jednej stronie drogi. Wzdłuż wsi rozciąga się las mieszany z przewagą drzew liściastych, takich jak dęby, graby i brzozy, a teren urozmaicają liczne wąwozy erozyjne.

Ciekawostki Archeologiczne i Historyczne

Na terenie Wandalina archeolodzy odkryli trzy stanowiska archeologiczne, z których pozyskano artefakty takie jak wióry z krzemienia świeciechowskiego, fragmenty naczyń z okresu amfor kulistych oraz narzędzia i odłupki krzemienne.

W pobliskim lesie znajduje się miejsce upamiętniające Andrzeja Kłudkę, rozstrzelanego przez Niemców 26 czerwca 1941 roku. Miejsce to jest błędnie określane jako "grób nieznanego żołnierza".

Historia Ochotniczej Straży Pożarnej w Wandaliniu

Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) w Wandaliniu odgrywa kluczową rolę w życiu społeczności lokalnej. Jej statut obejmuje szereg działań mających na celu zapobieganie pożarom, udział w akcjach ratowniczych, informowanie ludności o zagrożeniach oraz rozwijanie kultury fizycznej i działalności kulturalno-oświatowej wśród członków.

W minioną niedzielę, 27 sierpnia, strażacy-ochotnicy z Wandalina wraz z mieszkańcami i zaproszonymi gośćmi świętowali 100-lecie powstania swojej jednostki. W uroczystościach wzięły udział poczty sztandarowe jednostek OSP z powiatu opolskiego, licznie zgromadzeni mieszkańcy oraz przedstawiciele samorządu lokalnego, w tym starosta opolski Dariusz Piotrowski, burmistrz Opola Lubelskiego Sławomir Plis (również prezes Zarządu Oddziału Miejsko-Gminnego OSP) i przewodniczący Rady Miejskiej w Opolu Lubelskim Dariusz Stachowicz.

Na uroczystości obecne było również kierownictwo Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Opolu Lubelskim: komendant powiatowy PSP st. bryg. mgr inż. Sławomir Kowalczyk i jego zastępca st. kpt. mgr inż. Marcin Jargieła. Obecny był także Marian Starownik, prezes Zarządu Oddziału Wojewódzkiego ZOSP RP, który wręczył jednostce OSP Wandalin Złoty Znak Związku OSP RP.

Obchody setnej rocznicy rozpoczęły się uroczystą mszą świętą na placu przed remizą OSP. Następnie odbyła się część oficjalna, podczas której Sławomir Plis odsłonił pamiątkową tablicę dedykowaną druhom OSP. Strażacy otrzymali również odznaczenia, w tym wspomniany Złoty Znak Związku OSP i Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza.

Ewolucja Szkoły Podstawowej w Wandaliniu

Historia edukacji w Wandaliniu jest ściśle związana z rozwojem miejscowości. Przed odzyskaniem niepodległości nie istniała formalna szkoła, a umiejętność czytania przekazywano w prywatnych domach. Pierwszym nauczycielem, który potajemnie uczył dzieci języka polskiego pod władzami carskimi, był pan Drewniowski. Lekcje odbywały się w prywatnym mieszkaniu u Antoniego Bojarskiego.

Okres Międzywojenny

• 1918 r.: Powstanie zorganizowanej, jednoklasowej szkoły powszechnej.
• Nauczyciele: Maria Dudzianka, Maria Brodowicz, Kamińska. Nauka odbywała się w wynajętej izbie u Józefa Pietronia. Wprowadzono obowiązek szkolny i podatek na szkołę.
• 1923/24 r.: Szkoła przekształcona w dwuklasową, obejmującą cztery lata nauki. Kierownik: Stefan Zychowicz, nauczyciel: Teodor Chmielewski.
• 1924/25 r.: Nowy kierownik - Wincenty Plata, nauczycielka - Wanda Łuszczewska.
• 1926/27 r.: Kierownik - Jan Czekajski, siła pomocnicza - Jan Biłyk. Czekajski zainicjował akcję budowy szkoły, powołano komitet społeczny i zgromadzono fundusze na zakup drewna. Budowa nie doszła do skutku z powodu braku własnego placu.
• 1931 r.: Zmiana obsady. Kierownik - Władysław Dorosielski, siła pomocnicza - jego żona Helena. Małżeństwo Dorosielskich zorganizowało bibliotekę szkolną.
• 1936 r.: Kierownictwo objął Józef Ortyl, drugą nauczycielką była Helena Bujalska. Powołano 16-osobowy komitet budowy szkoły.
• 1937 r.: Rozpoczęcie budowy nowej szkoły na placu wykupionym od Władysława Czapli.
• 24 listopada 1938 r.: Przeniesienie szkoły do nowego budynku.

Okres II Wojny Światowej

Po wkroczeniu wojsk niemieckich do Wandalina 10 września 1939 roku, nauka w szkole była kontynuowana przez nauczycielkę Helenę Bujalską. Władze okupacyjne odebrały podręczniki do języka polskiego, historii i geografii oraz zlikwidowały bibliotekę szkolną. Dzieci uczyły się z kontrolowanej przez Niemców gazetki "Ster". Wielu uczniów nie uczęszczało do szkoły z powodu braku obuwia i odzieży, a nauka była utrudniona przez brak opału w chłodniejszych miesiącach.

Nauczyciele początkowo nie otrzymywali poborów, a od stycznia 1940 roku ustalono minimalne wynagrodzenie. Wieś samorzutnie opodatkowała się, zbierając żywność i pieniądze na rzecz nauczycieli.

2 września 1940 roku w budynku szkoły zakwaterowano oddział żandarmerii niemieckiej.

Okres Powojenny i Dalszy Rozwój

• 1945/46 r.: Przysłanie nowego zespołu pedagogicznego. Kierownik: Józef Styczyński, z żoną Leokadią jako nauczycielką. Dołączył Adam Boguszewski. Szkołę powiększono o siódmą klasę.
• Kolejne lata: Zmiany w obsadzie nauczycielskiej, m.in. kierownicy: Stanisław Bazelan, Stanisław Gawryszek. Z powodu braków kadrowych prowadzono tylko 6 klas.
• Od 1950 r.: Zatrudnienie nauczycielki Marty Lankamer, wprowadzenie nauki w zakresie 7 klas.
• 1955 r.: Zatrudnienie Jadwigi Gieroń.
• 1966/67 r.: Przybycie trzech nauczycielek: Stanisławy Widz, Alfredy Janeczko i Barbary Wiśniewskiej. Szkołę powiększono o ósmą klasę.
• 1973/74 r.: Dyrektor szkoły: Aleksandra Gawryszek. Wśród nauczycielek m.in. Krystyna Dudek, Aleksandra Stefaniak, M. Lankamer, J. Gieroń, B. Wiśniewska. Był to ostatni rok funkcjonowania ośmioklasowej szkoły w Wandaliniu.
• 1974/75 r.: Uczniowie klas V-VIII zaczęli dojeżdżać do Gminnej Szkoły Zbiorczej w Kluczkowicach. Nauczycielki A. Stefaniak, B. Wiśniewska i K. Dudek również przeniosły się do Kluczkowic. W Wandaliniu pozostała szkoła czteroklasowa.
• 1977/78 r.: Na emeryturę odeszły A. Gawryszek i J. Gieroń, odznaczone "złotymi krzyżami zasługi". Kierownikiem szkoły została Marta Lankamer.
• 1981/82 r.: Zwiększenie stopnia organizacyjnego szkoły (klasy I-III do I-VI) wraz z oddziałem przedszkolnym. Po odejściu M. Lankamer na emeryturę, kierownictwo objęła A. Stefaniak. Powiększyło się grono pedagogiczne.
• 1982/83 r.: Kolejne zmiany w gronie nauczycielskim. Trudne warunki pracy w starym budynku szkoły utrzymywały się.
• 1984/85 r.: Zmiana na stanowisku kierownika szkoły. Z powodów zdrowotnych A. Stefaniak zrezygnowała, zastąpiła ją Barbara Łakota.
• 1985/86 r.: Do grona pedagogicznego dołączył Dariusz Dąbrowski.
• 1986/87 r.: Nowi nauczyciele: Dorota Więcław, Anna Kosik. Barbara Gawryszek objęła wychowawstwo w klasie III.
• 1990/91 r.: Prace podjęła Teresa Lankamer. Mimo remontów, budynek szkolny nie spełniał wymogów bezpieczeństwa.
• Sierpień 1989/90 r.: Decyzja o przeniesieniu uczniów klas V i VI do szkoły w Kluczkowicach. Z nimi odeszli nauczyciele: B. Łakota, A. Kosik, G. Stepień. Pozostałe dzieci (oddział 0, klasy I-IV) rozpoczęły naukę w zaadaptowanym budynku przy kaplicy w Wandalinie. Funkcję kierownika punktu filialnego objęła Alfreda Stefaniak.

Droga do Budowy Nowej Szkoły

Pilna potrzeba budowy nowej szkoły w Wandalinie zrodziła się w 1990 roku. Radny Rady Miejskiej w Opolu Lubelskim w latach 1990-1994, Piotr Stochmal, aktywnie zabiegał o rozpoczęcie inwestycji. 12 listopada 1990 roku powołano Społeczny Komitet Budowy Szkoły w Wandalinie, z Piotrem Stochmalem jako przewodniczącym. Komitet zebrał deklaracje od mieszkańców na zakup cegły na budowę nowej szkoły. Za zebrane środki zakupiono cegłę, która została złożona na placu starej szkoły.

Członkowie kółka rolniczego (Czesław Kalinowski, Jan Wójcicki, Henryk Dudziak, Kazimierz Górski) podjęli starania o przekazanie środków ze sprzedaży mienia po byłym kółku rolniczym na rzecz budowy nowej szkoły. Za swoje działania zostali ukarani tygodniowym aresztem, jednak ich poświęcenie nie poszło na marne.

Mimo starań radnego i Komitetu Budowy, nie udało się przekonać ówczesnych władz miasta i gminy w Opolu Lubelskim o konieczności budowy nowej szkoły.

W latach 1994-1998 radnym Rady Miejskiej został lekarz weterynarii Henryk Dudziak, który podjął zdecydowaną walkę o wpisanie budowy szkoły do planów inwestycyjnych gminy. 9 stycznia 1995 roku powołano ponownie Społeczny Komitet Budowy Szkoły, tym razem z Henrykiem Dudziakiem jako przewodniczącym.

• Rok szkolny 1994/95: Zwiększenie stopnia organizacji szkoły i rozpoczęcie nauki w budynku Ochotniczej Straży Pożarnej. Do szkoły uczęszczały uczniowie klas I-VIII oraz oddział przedszkolny. W budynku remizy wygospodarowano pomieszczenia na bibliotekę. Dyrektorem została mgr Anna Ciuba.
• Rok szkolny 1996/97: Prace podjęła Dorota Porębska. We wrześniu pożegnano nauczycielkę Alfredę Stefaniak, która zmarła 9 września 1996 roku.
• Rok szkolny 1997/98: Ze szkoły odeszła J. Wieczorek.
• Od 1999 r.: W wyniku reformy oświaty nauka w szkole podstawowej trwa 6 lat, a następnie 3-letnie gimnazjum i 3-letnie liceum lub szkoła zawodowa. Z pracą pożegnała się emerytowana nauczycielka j. polskiego Alina Adamczyk.
• 2002 r.: Rozpoczęcie pracy przez nowego nauczyciela.
• 2013/2014 r.: Małgorzata Kozak objęła stanowisko dyrektora Zespołu Szkół Nr 1 w Opolu Lubelskim po wygranym konkursie.

tags: #wandalin #opolski #lubelskie #remiza