Wierszyki i ćwiczenia artykulacyjne dla dzieci z głosek szumiących i nie tylko

Rozwój mowy dziecka to złożony proces, który wymaga odpowiednich ćwiczeń i stymulacji. Szczególną uwagę należy zwrócić na prawidłową wymowę głosek, które często sprawiają trudność najmłodszym. Artykuł ten prezentuje propozycje wierszyków, zabaw i ćwiczeń, które pomogą w utrwalaniu prawidłowej wymowy głosek, takich jak sz, ż, cz, dż, s, z, c, dz, g, l, r, w, f, t, d, ś, k.

Ćwiczenia usprawniające narządy artykulacyjne

Prawidłowa artykulacja głosek jest ściśle związana ze sprawnością aparatu mowy. Regularne ćwiczenia języka, warg i policzków są kluczowe dla osiągnięcia pożądanych efektów. Poniżej przedstawiamy przykładowe ćwiczenia, które można wykonywać samodzielnie lub podczas zabawy z dzieckiem:

Ćwiczenia języka

• Przesuwanie czubkiem języka od przodu do tyłu jamy ustnej po podniebieniu górnym (jak odkurzanie sufitu).
• Liczenie czubkiem języka górnych zębów (jak zdejmowanie firanek).
• Przesuwanie czubkiem języka po wewnętrznej ścianie policzków (jak odkurzanie ścian).
• Przesuwanie czubkiem języka po podniebieniu dolnym w okolicach łuku zębowego (jak odkurzanie podłogi).
• Sięganie czubkiem języka w kierunku nosa (spojrzenie w górę).
• Przesuwanie czubkiem języka do prawego i lewego kącika ust.
• Wysuwanie przedniej części języka między zęby i delikatne żucie go (przeciskanie języka przez maksymalnie zbliżone do siebie zęby).
• Zlizywanie czubkiem języka z podniebienia.
• Przeciskanie języka między zbliżonymi do siebie zębami (jak wyślizgiwanie się z jaskini).
• Wysuwanie i chowanie szerokiego i płaskiego języka (jak gaszenie ognia piaskiem).
• Dotykanie czubkiem języka podniebienia górnego, górnych i dolnych zębów, wewnętrznej strony policzków i podniebienia dolnego.
• Uderzanie szerokim językiem o podniebienie (jak klaskanie).
• Rozciąganie ust w szerokim uśmiechu.
• Oblizywanie warg ruchem okrężnym.
• Dotykanie językiem do dziąseł za górnymi zębami.
• Oblizywanie górnych i dolnych zębów od strony wewnętrznej.
• Układanie dolnych zębów na górnej wardze (jak płonący dach).
• Układanie górnych zębów na dolnej wardze (jak płonący parter).
• Tworzenie ruloniku z języka (jak wąż strażacki).
• Dotykanie czubkiem języka każdego ząbka na górze i na dole.
• Klaskanie językiem (jak kopyta reniferów).
• Przesuwanie czubkiem języka po podniebieniu ruchem od przodu do tyłu (jak zjeżdżanie przez komin).
• Żucie.
• Przesuwanie językiem po zębach.
• Przesuwanie językiem po podniebieniu.
• Unoszenie języka do góry (jak do nosa).
• Opuszczanie języka na brodę (przy szeroko otwartej buzi).
• Dmuchanie przez rurkę.
• Wydmuchiwanie powietrza przez język zwinięty w tzw. rynienkę.
• Wbijanie językiem w ścianę (jak młotek).
• Dotykanie językiem ostatniego zęba na górze.
• Zwarcie tylnej części języka z podniebieniem miękkim.
• Nabieranie powietrza nosem i zatrzymanie w jamie ustnej.
• Naśladowanie tętentu końskiego językiem.
• Ruchy języka z dołu do góry, naśladujące picie zwierzęcia.
• Obracanie językiem w przedsionku jamy ustnej (usta zamknięte).

Ćwiczenia warg i policzków

• Wykonywanie "motoru" wargami.
• Nadymanie policzków (jak Indianie).
• Całowanie palców (jak Indianie żegnający się z dziećmi i żonami).
• Parskanie wargami.
• Rozciąganie warg.
• Cmokanie.
• Otwieranie i zamykanie ust (jak nabieranie trawy do pyska).
• Nadymać policzki, a następnie powoli wypuszczać powietrze.
• Przesuwanie policzków językiem po wewnętrznej stronie.
• Usta jak do "u" i kląskanie.
• Usta jak do "i" i kląskanie.
• Parskanie (jak zmęczone konie).

Wierszyki i zabawy z głoskami

Poniżej przedstawiamy propozycje wierszyków i zabaw słownych, które pomogą w utrwalaniu prawidłowej wymowy poszczególnych głosek. Podczas ćwiczeń należy zwracać uwagę na prawidłową wymowę, wymawiać powoli i starannie.

Głoski szumiące (sz, ż, cz, dż)

• Strażak Staszek: Historia o strażaku Staszku gaszącym pożar przy ulicy Szałasowej. Wierszyk zawiera wiele wyrazów z głoską "sz".
• Wąż: Opowieść o wężu śpiącym w jaskini, który budzi się i wychodzi na polanę.
• Dzięcioł: Krótki wierszyk o dzięciole leczącym zwierzęta.
• Zwierzęta w lesie: Dzieci wybierają się na spacer do lasu, gdzie spotykają różne zwierzęta i słyszą odgłosy natury.
• Pani Szostkowa i Strażak Staszek: Szczegółowy opis akcji gaśniczej, z uwzględnieniem ćwiczeń artykulacyjnych.
• Dzieci na spacerze w lesie: Opis spaceru zakończony odgłosami wiatru i deszczu.
• Mała pszczółka Jagoda: Historia pszczółki budzącej się w ulu i szukającej miodu.
• Smok Obibok: Opowieść o smoku ćwiczącym ciało przed wyruszeniem w świat.
• Ćwiczenia z głoskami tylnojęzykowymi (k, g): Wskazówki dotyczące ćwiczeń z głoskami k i g, w tym zabawy z naśladowaniem odgłosów zwierząt.
• Ćwiczenia różnicowania głosek (sz, ż, cz, dż) i (s, z, c, dz): Propozycje zabaw i wierszyków do ćwiczenia rozróżniania głosek.
• Wierszyki z głoskami szumiącymi: "Trzy kurki", "Lato", "Ptasie plotki", "Żuczek", "Żaba na żaglówce", "Żubr", "Kaczki i kurki", "Gawron", "Szczypawka".
• Ćwiczenia z głoską [dż]: Słowniczek zajęciowy z wyrazami i zdaniami zawierającymi głoskę "dż".
• Ćwiczenia z głoską cz: Wierszyk E. M.
• Ćwiczenia z głoską c: Zabawa "Cukierki" i wymyślanie wyrazów.

Głoski syczące (s, z, c, dz)

• Ćwiczenia na głoskę "s": Wierszyki i zabawy utrwalające wymowę głoski "s" w różnych pozycjach w wyrazie.
• Ćwiczenia na głoskę "z": Wierszyk E.M.
• Ćwiczenia na głoskę "c": Zabawa "Cukierki".
• Ćwiczenia na głoskę "dz": Wierszyk E.M. "Niedźwiedź".
• Ćwiczenia różnicowania głosek (s, z, c, dz): Propozycje zabaw i wierszyków.

Inne głoski

• Głoska g: Ćwiczenia z głoską "g", wyrazy z gł. g+e.
• Głoska l: Ćwiczenia w zdaniach, zabawa "Rybki", tworzenie książeczki.
• Głoska r: Ćwiczenia w wyrazach, gra planszowa.
• Głoska d: Ćwiczenia w wyrazach i zdaniach.
• Głoska ś: Ćwiczenia w wyrazach i wierszyku.
• Głoska k: Ćwiczenia w wyrazach, gra planszowa, wierszyk "Żabi śpiew".
• Głoski r-l: Ćwiczenia w wyrazach i zdaniach.
• Głoski w, f: Ćwiczenia w wyrażeniach i wyrazach, gra z kostkami.
• Głoska t: Ćwiczenia w sylabach w zabawie "Stonoga", utrwalanie wymowy głosek (t, d) w wierszyku.
• Głoski k-g: Różnicowanie w wierszykach Agnieszki Frączek "Kurze na górze", "Gumka", "Pogoń".
• Głoska b: Ćwiczenia w wyrażeniach.
• Głoski b-p: Różnicowanie w krótkim wierszyku A.
• Głoska l: Pionizacja języka do prawidłowej wymowy.
• Głoska r: Pionizacja języka do prawidłowej wymowy.
• Głoski w, f: Pionizacja języka do prawidłowej wymowy.
• Wierszyki z głoskami: "Kubeczek", "Kołysanka", "Poduszka", "Stonoga", "Żabi śpiew", "Kurze na górze", "Gumka", "Pogoń".
• Głoska l: Utrwalanie w sylabach i wyrazach.
• Głoski tylnojęzykowe (k, g): Ćwiczenia.
• Głoska t: Ćwiczenia.
• Głoska ś: Utrwalanie w wyrazach i wierszyku.
• Głoska l: Pionizowanie języka.
• Głoska r: Pionizowanie języka.
• Głoski szumiące (sz, ż, cz, dż): Pionizowanie języka.
• Pary wyrazowe z gł. Ćw. uspraw. język i wargi.
• Wyrazy z g+e.
• Wyrazy z gł. Ćw. uspraw. język i wargi cz.
• Sylaby: sza, szo, szu, szy, sze.
• Parafrazy wyrazów: "szalik, szklanka, szpulka, szmatka, sznurowadło, apaszka, łańcuszek, wieszak, muszelka, grosz, bambosz".
• Wyrazy z głoskami: "morze, plaża, burza, duży, boży, kurzy, kałuża, leży, leżak, marzenie, korzenie, ważenie gaża, węże, orzech, orzeł, pierze, pierzyna, podwórze, porządek, twarze, orzechowy, chorzy, warzywa, urząd, talerzyk, kołnierzyk".
• Wyrazy z głoskami: "Kapelusze, szelki, sznurek".
• Wyrazy z głoskami: "Pączki wpadły do doniczki. czeka bułka drożdżowa".
• Wyrazy z głoską [dż]: Słowniczek zajęciowy.
• Wyrazy z głoskami: "kura, kino, tak, guma, głowa".
• Wyrazy z głoską s: "samochód, sala, sowa".
• Wyrazy z głoską sz: "szafa, szufelka, szyfon, syfon, szuflada, kufel, lufa, żyrafa, szofer, rufa".
• Wyrazy z głoską f: "fala, fajka, foka, fusy, fabryka, Filip, Felek, fontanna, futro futryna, farba, foremka, fortepian".
• Wyrazy z głoską l: "łapa, łopata, aparat, czepek, kapela, grupa, lipa, opał, opaska, kupon, koperta, lupa, grypa, opatrunek, kapusta, napój, klapa, kłopot".
• Wyrazy z głoską w: "wół, węzeł, łyżwy, wełna, wałek, pływak, głowa, słowik, sława, słowa, widły, włosy, woził, widział, wiedział".
• Wyrazy z głoską ł: "fałdy, ławka, połówka, główka, słówka, bałwan, wiosło".
• Wyrazy z głoską dż: "młotek, słoń".
• Wyrazy z głoską k: "kwas, kluch".
• Wyrazy z głoską g: "guma, głowa".
• Wyrazy z głoską b: "bar, bajka, basen, bal, balkon, banan, baleron, boczek, beczka, bukiet, but, burza, balon, bąk, buda, bazar, bażant, biedronka, buzia".
• Wyrazy z głoską p: "pan, pani, palec, pasek, paw, parasol, pole, pociąg, poniedziałek, pestka, pelikan, pudełko, puzon, pusty, pukanie, piwnica, Pinokio, pyza".
• Wyrazy z głoską dż: "młotek".

Zabawy rozwijające słuch fonematyczny i ogólne zdolności dziecka

Oprócz ćwiczeń artykulacyjnych, kluczowe dla rozwoju mowy jest rozwijanie słuchu dziecka. Oto kilka propozycji zabaw:

• Zabawy poszukiwania źródła dźwięku: Pozytywka, głośno tykający budzik.
• Zabawy rytmiczne: Kołysanie się z dzieckiem w rytm śpiewanej melodii.
• Zabawy słuchowe: Pytanie "kto to, co to?", naśladowanie odgłosów zwierząt ("hau, hau", "miau", "kwak, kwak").
• Zabawy paluszkowe: "Idzie kominiarz...", "Ważyła sroczka".
• Gry i zabawy: "Burza na morzu", "Jedzie, jedzie pan", "Ślimak", "Szukamy wyrazów na wylosowaną samogłoskę lub sylabę", "Samogłoski", gry planszowe, "Piotruś", "Memory".
• Zabawy oddechowe: Dmuchanie na wiatraczek, bańki mydlane, nadmuchiwanie balonów, gwizdanie, dmuchanie przez rurkę, dmuchanie na szybę.
• Wyliczanki: Tworzenie własnych wyklikanek.
• Nazywanie kolorów: Skojarzenie koloru z konkretnym przedmiotem.
• Zagadki: Opisywanie przedmiotów i proszenie dziecka o odgadnięcie.
• Aktywność ruchowa: Skakanie, bieganie, turlanie się, zabawy z piłką, jazda na hulajnodze, rowerku.
• Czytanie dziecku: Codzienne czytanie książeczek dostosowanych do wieku dziecka.
• Rysowanie i malowanie: Ilustrowanie opowiadań i wierszyków.
• Dmuchanie i chuchanie: Ćwiczenia oddechowe.

Ważne wskazówki dla rodziców i opiekunów

Pamiętaj, że cierpliwość i konsekwencja są kluczowe w procesie terapeutycznym. Oto kilka dodatkowych wskazówek:

• Kontrola wzrokowa: Początkowo ćwiczenia logopedyczne powinny być wykonywane przed lustrem, aby dziecko mogło obserwować swoje ruchy.
• Automatyzacja głosek: Po opanowaniu prawidłowej wymowy głoski w izolacji, należy stopniowo przechodzić do utrwalania jej w sylabach, wyrazach, a następnie w zdaniach.
• Różnicowanie głosek: Ważne jest, aby dziecko potrafiło rozróżniać głoski, które często są ze sobą mylone, np. (sz-s, sz-ś, ż-z, ż-ź).
• Ćwiczenia kinestezji artykulacyjnej: Powtarzanie ćwiczeń artykulacyjnych w celu wykształcenia czucia prawidłowego ułożenia narządów mowy.
• Indywidualne podejście: Każde dziecko rozwija się w swoim tempie. Dostosuj ćwiczenia do jego możliwości i potrzeb.
• Konsultacja ze specjalistą: W przypadku wątpliwości lub trudności, zawsze warto skonsultować się z logopedą.
• Częstotliwość ćwiczeń: Krótkie, ale częste sesje ćwiczeniowe są bardziej efektywne niż długie i rzadkie.
• Pozytywne wzmocnienie: Chwal dziecko za postępy i wysiłek, nawet jeśli popełnia błędy.

Harmonogram badań i zajęć

Informujemy, że w dniach 03.06.2021 r. (czwartek) oraz 04.06.2021 r. (piątek) nie będą odbywać się zajęcia logopedyczne. Zachęcamy do ćwiczeń słuchu fonematycznego w domu. W przypadku dzieci uczęszczających na terapię logopedyczną, odbędzie się prelekcja dla rodziców pt. "..." dnia 21.11.2019 r. o godzinie 16:00. Dzieci biorące udział w zajęciach logopedycznych otrzymają kwestionariusz wywiadu logopedycznego do wypełnienia przez rodziców.

tags: #wierszyk #artykulacyjny #strazak #staszek