Historia Wolicy koło Jasła

Wolica to niewielka wieś położona na lewym brzegu Jasiołki, granicząca od północy i zachodu z Jasłem (od północy z osiedlem Hankówka, a od zachodu z osiedlem Sobniów). Od południa graniczy z Łaskami, a od wschodu z Czeluśnicą i Gąsówką. Miejscowość ta znajduje się w odległości około czterech kilometrów od centrum Jasła i składa się z kilku części: Boczeń, Grabina, Dębina, Ispina, Kliniec, Lipie, Psikówka, Walowice, Za Torem i Żebracz.

Wczesna historia i właściciele

Wioska została założona na przełomie XIV i XV stulecia. W dokumencie z 1442 roku wymieniany jest niejaki Stanisław z Wolicy. W czasach historyka Jana Długosza właścicielem wsi był Jakub Wolicki, a miejscowość należała do parafii w Jaśle. W tamtym czasie w Wolicy znajdował się folwark szlachecki oraz łany kmiece, z których płacono dziesięcinę do parafii jasielskiej. Pod koniec XVI wieku, w 1581 roku, Wolica razem z Walowicami należała do Mateusza i Mikołaja Pakoszów, których ród w późniejszych czasach nazywał się Pakoszewscy.

Na przełomie wieków XVI i XVII we wsi znajdowało się dwa i pół łanów kmiecych. Mieszkało tu wówczas czterech zagrodników z rolą, dwóch zagrodników bez roli, trzech komorników z bydłem i trzech komorników bez bydła. W 1635 roku właścicielem wioski był Krzysztof Pakosz (Pakoszewski), natomiast w połowie tego stulecia należała ona do Jana Kowalewskiego i Stanisława Zakrzewskiego.

Przez pewien czas, w połowie XIX wieku, właścicielem folwarku w Wolicy był zasłużony i trzykrotny burmistrz jasielski - Antoni Koralewski herbu „Korab”. Przed 1865 rokiem Wolicę posiadała rodzina Kamińskich, od której w tym samym roku odkupił ją hrabia Apolinary Przyłęcki herbu „Szreniawa”, burmistrz Jasła i członek jasielskiej rady powiatowej. Był on również inicjatorem budowy istniejącego do dziś obiektu mieszkalnego dworu. Od tego czasu losy Wolicy były mocno powiązane z Jasłem.

Okres międzywojenny i II wojna światowa

Na początku XX stulecia Wolica razem z Walowicami zamieszkiwana była przez 268 mieszkańców, a dodatkowo 60 osób mieszkało na obszarze dworskim. Do chłopów należało ponad 107 hektarów ziemi, a do dworu ponad 150 hektarów. Dzieci z Wolicy uczęszczały i uczęszczają do dziś do szkoły w Sobniowie, której pierwsza placówka powstała w 1874 roku. Od 1928 roku dzieci z Wolicy działały aktywnie w sobniowskich drużynach harcerskich.

Cały okres międzywojenny życie wsi było mocno związane z miejscowym dworem. Jego przedostatnim właścicielem był Stefan „Szreniawa” Przyłęcki, a ostatnim - jego bliski krewny - Lech Przyłęcki, który wraz z wybuchem II wojny światowej wyjechał do Wielkiej Brytanii i już nie wrócił. Ostatnim wójtem w latach II Rzeczypospolitej był Piotr Myśliwiec (dziadek obecnego sołtysa).

W sierpniu 1944 roku front zatrzymał się na linii Zimna Woda, Czeluśnica, Umieszcz i Glinik, co sprawiło, że Wolica znalazła się tuż przy nim, w pierwszej strefie przyfrontowej. Niemcy wykorzystywali mieszkańców do budowy umocnień, usuwali ich z mieszkań, grabili mienie, wywozili na roboty przymusowe do Rzeszy, a później wysiedlali na zachód. Ze względu na fakt, że wszystkie jasielskie kościoły, w tym Fara, do której należeli mieszkańcy Wolicy, zostały zniszczone, wszystkie nabożeństwa dla lokalnych wiernych ksiądz Jan Potępa odprawiał w kaplicy w Domu Ludowym w Sobniowie.

Rozwój powojenny i życie społeczne

Po wojnie majątek Przyłęckich został objęty parcelacją, a ziemia trafiła do mieszkańców. Po 1945 roku ponownie odrodziło się harcerstwo sobniowskie, w którym duży wkład miały druhny i druhowie z Wolicy. Latem 1946 roku sześcioklasowa szkoła w Sobniowie otrzymała dodatkowy barak, przy którego budowie angażowali się również mieszkańcy Wolicy. Podobnie było przy wznoszeniu nowego budynku szkolnego w latach 1956-1957. Na przełomie lat 40. i 50. do tej szkoły uczęszczało m.in. 33 dzieci z Państwowego Domu Dziecka w Wolicy. Przez kolejne dziesięciolecia większość mieszkańców utrzymywała się z rolnictwa, a część znajdowała pracę w Jaśle.

Społeczność lokalna i infrastruktura

W pierwszej połowie lat 50. w przysiółku Walowice powstał wysiłkiem społeczeństwa drewniany budynek Domu Ludowego z dużą salą i sceną. Dzięki staraniom ówczesnego sołtysa Władysława Kucharskiego udało się w latach 1952-1953 podłączyć do domu ludowego prąd i gaz. Odbywały się w nim wszystkie imprezy wiejskie - akademie, spotkania opłatkowe, zabawy taneczne, herbatki, występy artystyczne i nauka tańca młodzieży. Często w tych wydarzeniach uczestniczyła społeczność Domu Dziecka w Wolicy. W tamtych czasach działała „Samopomoc Chłopska”. Jej organizatorami i najbardziej czynnymi członkami byli m.in.: Władysław Kucharski (wieloletni sołtys, ur. w 1908 r., podczas okupacji był tzw. podsołtysem, ok. 40 lat pracował społecznie na rzecz wsi Wolica, zmarł w 2000 r., pochowany na cmentarzu Jasło-Sobniów), Henryk Suski, Marcin Chmiel, Jan Grzesiak, Tadeusz Betlej i Stefan Lisowiec. Prowadzili oni wiele działań związanych z odbudową wsi po wojnie, rozdzielali dary z UNRRY, podczas budowy Domu Ludowego własnymi zaprzęgami jeździli po drewno.

Z powodzeniem funkcjonowało również Koło Gospodyń Wiejskich. Panie prowadziły uprawę truskawek, uczestniczyły w kursach robót ręcznych, gotowania i pieczenia, prowadziły wypożyczalnię naczyń, przygotowywały wieńce dożynkowe, organizowały wiejskie dożynki, zabawy karnawałowe i tzw. herbatki. Do najbardziej aktywnych działaczek KGW należały m.in.: Janina Zając, Helena Bąk, Józefa Nowak, Aleksandra Paryś, Joanna Goleń, Anna Owsiak.

Przez pewien okres czasu w Wolicy istniał Ludowy Zespół Sportowy „LZS Wolica”, którego prezesem był Stanisław Wiatr. Zawodnicy środki na utrzymanie klubu pozyskiwali poprzez organizację zabaw tanecznych i innych imprez kulturalno-rozrywkowych. Kiedy został rozwiązany, piłkarze przeszli do Jasła, do „Czarnych” i „Rafinerii” oraz do sąsiednich LZS-ów w Czeluśnicy i w Sobniowie.

Na terenie wsi przeprowadzono elektryfikację (lata 50.), gazyfikację (lata 70. - przewodniczącym komitetu był Władysław Goleń), telefonizację (początek lat 90. - przewodniczącym komitetu był Lucjan Janusz) oraz oświetlenie dróg gminnych (głównie końcem lat 90.). W 2004 roku zbudowano kanalizację (przewodniczącym komitetu był Stanisław Lechowski). W przysiółku Za Torami od lat 90. działa wodociąg (przewodniczącym komitetu był Grzegorz Maciechowski).

Państwowy Dom Dziecka

Państwowy Dom Dziecka w Wolicy mieści się w zabytkowym budynku dworskim z 1880 roku, należącym dawniej do rodziny Przyłęckich. Po II wojnie światowej został upaństwowiony i w 1948 roku założono w nim istniejącą do dziś placówkę. Budynek otacza resztkowy park krajobrazowy. Kolejnymi dyrektorami Domu Dziecka byli: Stefania Bekus, Władysław Pienta, Barbara Krajewska, Józef Rdzak, Maciej Czajka i obecnie Renata Pięta.

Wszystko zaczęło się 23 listopada 1948 roku, kiedy Komitet Opieki Społecznej w Rzeszowie przekazał rzeszowskiemu Kuratorium Okręgu Szkolnego posiadłość i obiekty w Wolicy na Państwowy Dom Dziecka. Wiosną 1949 roku było w nim już blisko czterdziestu chłopców. W pierwszych latach pracowały z nimi tylko dyrektorka i jedna wychowawczyni. Aż do 1990 roku przy placówce funkcjonowało gospodarstwo pomocnicze. W 1956 roku zaczął działać Samorząd Dziecięcy. Chłopcy uczęszczali do szkoły podstawowej w Sobniowie, a później do szkół jasielskich, gdzie zdobywali zawody. Angażowali się w życie Domu Dziecka, przygotowywali różne uroczystości, przedstawienia i występy. Wychowawcy organizowali im wycieczki i kolonie. W ich placówce w Wolicy odbywały się też zabawy taneczne, na które zapraszano dziewczęta z Domu Dziecka w Szebniach.

W 1958 roku w Wolicy mieszkało czterdziestu pięciu chłopców, a w połowie lat 60. - już sześćdziesięciu - w tym piętnastu przebywało w internatach. W latach 1948-1964 przez ten Dom Dziecka przewinęło się ponad trzystu wychowanków. W 1985 roku stał się on koedukacyjny, kiedy to przyjęto trzy siostry. W tej sytuacji liczbę dzieci zmniejszono do trzydziestu. Placówka wolicka do 1999 roku podlegała Kuratorium Oświaty i Wychowania w Rzeszowie, od tego czasu podlega Powiatowemu Centrum Pomocy Rodzinie w Starostwie Powiatowym w Jaśle. Nieustannie wszystkim wychowankom towarzyszy motto ich swoistego hymnu: „Tu w Wolicy w naszym domu miło płynie czas. Bo przyjaźni nić ta złota wszystkich łączy nas. A gdy kiedyś dorośniemy i pójdziemy w świat, zasiejemy naszej Polsce piękny szczęścia kwiat.”

W lipcu 2018 roku samorząd powiatowy podjął decyzję o przeniesieniu placówki do budynku po byłej bursie szkolnej w Kołaczycach. Radni powiatowi zabezpieczyli odpowiednie środki, które zostaną przeznaczone na wykonanie modernizacji infrastruktury obiektu tak, by wychowankowie tej placówki opiekuńczo-wychowawczej mogli się tam wprowadzić najpóźniej od 2019 roku. W 2018 roku w Domu Dziecka w Wolicy było 23 wychowanków.

Świetlica i Dom Ludowy

Obecny Dom Ludowy powstał w latach 1993-1996 na terenie po zabudowaniach podworskich. Sporo prac w pierwszym etapie budowy wykonali mieszkańcy wsi. Do najbardziej zaangażowanych należeli: Eugeniusz Janusz, Stanisław Nosek, Jan Czernicki, Jan Krzyżak, Stanisław Śmietana i Adam Konopka (wieloletni radny Gminy Jasło w latach 1990-2002), który na etapie prac budowlanych był przewodniczącym komitetu budowy. Duży wkład w te prace wniósł też ówczesny sołtys Jerzy Leśniak. Dziś jest to obiekt z salą z zapleczem kuchennym i świetlicą Gminnego Ośrodka Kultury.

W 2020 roku Dom Ludowy w Wolicy to miejsce uroczystości i imprez integracyjnych dla społeczności wiejskiej. Rada sołecka organizuje w nim m.in. spotkania dla seniorów, zabawy mikołajkowe dla dzieci oraz zabawy andrzejkowe i karnawałowe dla dorosłych. Służy jednak nie tylko miejscowej ludności. Odbywają się w nim również ważne wydarzenia o szerszym wymiarze. M.in. w 2014 roku GOK w Jaśle zorganizował w nim biesiadę w ramach podsumowania cyklu zajęć przybliżających mieszkańcom całej gminy i powiatu bogactwo smaku lokalnych starodawnych potraw oraz promocji podkarpackiego miodu spadziowego. Jej uczestnicy delektowali się, kosztując tradycyjnego jadła i podziwiali występy grupy tanecznej z Niegłowic, Kapeli Ludowej „Szebnianie” oraz Zespołu Pieśni i Tańca „Jaślanie” działających przy GOK w Jaśle. Swoje wyroby zaprezentowali również miejscowi rękodzielnicy. W ramach projektu został zorganizowany cykl zajęć i spotkań, które obejmowały warsztaty: pszczelarsko-bartnicze, wypieku domowego chleba w piecu, plecionkarstwa oraz bibułkarstwa.

Z kolei w 2017 roku, podczas „Jesiennych Spotkań z Kulturą” w Domu Ludowym w Wolicy zostały wręczone nagrody za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej, upowszechniania i ochrony kultury w Gminie Jasło. Oprawę artystyczną wydarzenia zapewniły: Kapela Ludowa „Trzcinicoki”, Zespół Pieśni i Tańca „Jaślanie” z kapelą oraz dzieci z Ogniska Muzycznego z Osobnicy i Dziecięco-Młodzieżowy Zespół „Sprytne Dzieciaki” z Niegłowic.

Życie kulturalne i społeczne

Wiele dobrego od lat dzieje się w świetlicy w Domu Ludowym w Wolicy, którą początkowo prowadzili założyciele - członkowie rady sołeckiej, później Mieczysława Głowacka z d. Maślak, a obecnie instruktor Anna Bigos-Kantor. Placówka prowadzi szeroką i bogatą działalność kulturalną. Np. corocznie organizuje na feriach zawody bilardowe i tenisa stołowego. M.in. w lutym 2013 roku w ramach akcji zorganizowanej przez GOK Jasło pod hasłem „Zima na wsi nie musi być nudna” kilkadziesiąt dzieci z Wolicy, Łask, Żółkowa i Niegłowic uczestniczyło w zajęciach odbywających się w świetlicy w Wolicy. Bawiły się na świeżym powietrzu, uprawiały sporty zimowe, a w świetlicy brały udział w grach i zabawach ruchowych.

Z kolei przez dwa tygodnie sierpnia 2013 roku GOK w Jaśle zorganizował w tej świetlicy półkolonię letnią pod hasłem „Bajkowo - kolorowe wakacje” dla trzydziestki dzieci z terenu wsi. Były zawody sportowe, ogniska z pieczeniem kiełbasek i zabawą na świeżym powietrzu, kurs tańca latynoamerykańskiego z elementami aerobiku, kilka wyjazdów na krytą pływalnię do Jasła, sporo warsztatów plastycznych oraz zwiedzanie starych kapliczek znajdujących się na terenie wsi.

W latach po 2000 roku sołtys i rada sołecka kilkakrotnie zorganizowała festyny, z których dochód przekazywano na rzecz miejscowego Domu Dziecka. W listopadzie 2011 roku w Wolicy odbyło się uroczyste otwarcie drogi powiatowej. Położono nową nawierzchnię asfaltową i chodnik. Przebudowano drogę na długości kilkunastu kilometrów. Gmina Jasło na wykonanie tej inwestycji przeznaczyła kwotę 400 tysięcy złotych. W 2014 roku w Wolicy odbyły się dożynki gminne. W 2018 roku wykonano chodniki wzdłuż głównej drogi i przeprowadzony zostanie remont z termomodernizacją Domu Ludowego.

Obiekty sakralne i sołtysi

Przez kilka wieków mieszkańcy Wolicy należeli do parafii farnej w Jaśle. Kiedy w 1987 roku została wydzielona z parafii Jasło-Fara i utworzona nowa parafia sobniowska, w jej skład weszła również Wolica. Mieszkańcy wsi włączyli się też w prace Komitetu Budowy Kościoła. M.in. w tej sprawie odbyło się spotkanie w Wolicy. Utworzono wspólne grupy robocze mężczyzn z terenu parafii, w tym jedenaście z Wolicy. Na ich czele jako tzw. grupowi byli: Szczepan Wójtowicz, Roman Suski, Roman Grzesiak, Jan Królczyk, Jan Czekański, Stanisław Czekański, Stanisław Śmietana, Roman Majka, Tadeusz Sabik, Władysław Niszczak, Mieczysław Ziemski, Adam Konopka i Jan Krzyżak. Poświęcenie nowej świątyni miało miejsce w listopadzie 1991 roku.

Na terenie wsi znajduje się kilka starych kapliczek i krzyży. Kapliczka z figurą Matki Boskiej Pocieszenia z fundacji rodziny Myśliwców powstała w latach 1878-1880. W 1978 roku jej remontu dokonała rodzina Januszów. Kapliczka z figurą św. Jana Nepomucena fundacji rodziny Przyłęckich z XIX wieku po II wojnie światowej przez wiele lat była zdewastowana (brak rąk i krzyża z wizerunkiem Pana Jezusa). Na szczęście w połowie lat 90. XX wieku została odrestaurowana. Na skraju wsi, pod wiekową lipą, stoi też stara kapliczka Świętej Rodziny z 1859 roku, odnowiona w 1986 roku.

Duży wkład w funkcjonowanie społeczności wiejskiej Wolicy wnosili jej sołtysi i radni Rady Gminy Jasło. Kolejnymi sołtysami wsi byli: Józef Wiatr, Franciszek Zawiliński, Władysław Kucharski, Michalina Stygar, Alicja Dubiel, Stanisław Dubiel, Mieczysław Mytkowicz, Jerzy Leśniak, Marek Kmiecik, a od 2003 roku funkcję tę pełni Krzysztof Myśliwiec.

Ochotnicza Straż Pożarna w Wolicy koło Jasła

W 2016 roku, obok nowo wybudowanego Domu Ludowego, stanął metalowy garaż OSP, co świadczy o obecności i działalności Ochotniczej Straży Pożarnej w Wolicy. Jest to ważny element lokalnej infrastruktury, wspierający bezpieczeństwo pożarowe mieszkańców.

tags: #wolica #kolo #jasla #remiza