Bezpieczeństwo na lotniskach to priorytet, a kluczową rolę w jego zapewnieniu odgrywa Lotniskowa Straż Pożarna (LSP). Jest to wyspecjalizowana służba wywodząca się z klasycznej straży pożarnej, działająca na terenie lotniska i obszaru przyległego. Jej zadania obejmują zarówno działania profilaktyczne, jak i interwencyjne w sytuacjach zagrożenia lub zaistniałego zdarzenia. Współczesne lotnictwo, ze względu na ogromne ilości przewożonego paliwa i liczbę pasażerów, wymaga posiadania na wyposażeniu zaawansowanych technologicznie środków ratowniczych, a przede wszystkim specjalistycznych pojazdów strażackich.
Specyfika Lotniskowej Straży Pożarnej
Statystyki pożarów i katastrof lotniczych wskazują, że około 75% zdarzeń ma miejsce na lotnisku lub w jego bezpośrednim sąsiedztwie. W Polsce Lotniskowa Straż Pożarna działa w ramach Przedsiębiorstwa Państwowego „Porty Lotnicze”. Podstawowe działania LSP obejmują udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych w rejonie działania oraz w akcjach ratunkowych w wypadkach lotniczych. Straż podejmuje akcje w sytuacjach zagrożenia statku powietrznego, likwiduje skutki wypadków lub katastrof, a także asekuruje standardowe czynności wykonywane na lotnisku, takie jak lądowanie w trudnych warunkach atmosferycznych, tankowanie samolotu z pasażerami na pokładzie czy załadunek cargo.
Obecne cele Lotniskowej Straży Pożarnej są wynikiem analiz historycznych katastrof lotniczych. Każdy port lotniczy prowadzący działalność komercyjną musi spełniać przepisy wydane przez Organizację Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (ICAO). ICAO ustala zakres i sposób działań ratowniczo-gaśniczych w zależności od wielkości (kategorii) lotniska oraz minimalne siły i środki niezbędne do ich przeprowadzenia. Przepisy te są regularnie nowelizowane.
Kluczowymi czynnikami decydującymi o powodzeniu akcji ratowniczej i uratowaniu osób są: czas, sprzęt oraz wyszkolenie ludzi. We współczesnych samolotach czas roztopienia się kadłuba nie przekracza 100 sekund. Analizy wykazały, że od ogłoszenia alarmu do pierwszego podania środka gaśniczego na płonący samolot mija około 3 minuty lub więcej. Dlatego też minimum ustalono na 3 minuty, z zaleceniem nieprzekraczalnego czasu 2 minut. W przypadku awaryjnego lądowania, czas ten nie jest brany pod uwagę, ponieważ wozy bojowe już pełnią funkcję asekuracji.
ICAO, w zależności od kategorii lotniska, określa minimalne ilości środków gaśniczych oraz liczbę samochodów bojowych. Od lat 70. XX wieku stosuje się podział na wozy bojowe szybkiej interwencji i ciężkie samochody wodno-pianowe. Ze względu na krótki czas reakcji, w latach 90. XX wieku nowe remizy Lotniskowej Straży Pożarnej zaczęto budować przy polu wzlotów, zazwyczaj na wysokości środka głównej drogi startowej (RWY).
Charakterystyka Lotniskowych Wozów Bojowych
Wozy bojowe Lotniskowej Straży Pożarnej znacząco różnią się od wozów strażackich innych jednostek, co wynika z bardzo wysokich wymagań stawianych tego typu pojazdom. Od lat 60. XX wieku europejscy producenci zaczęli opracowywać i budować specjalistyczne pojazdy z wykorzystaniem najnowocześniejszych rozwiązań technicznych.
Parametry Techniczne i Budowa
Lotniskowe ciężkie samochody pożarnicze charakteryzują się dużą prędkością, od 100 km/h do nawet 150 km/h, oraz szybkim przyspieszeniem, mierzącym się od 0 do 80 km/h. Posiadają bardzo szerokie opony, zapewniające dobrą przyczepność w trudnym terenie, w tym na grząskim lub piaszczystym podłożu, a także umożliwiające bezproblemowe przejechanie przez pola uprawne. Z tego względu wszystkie te pojazdy mają napęd na wszystkie koła.
Już w latach 70. XX wieku samochody te wykazywały wysoki współczynnik mocy: około 30 kW/tonę dla samochodów szybkiej interwencji i około 20 kW/tonę dla samochodów ciężkich. Charakteryzują się dużą wydajnością zamontowanych pomp i działek wodnych, dochodzącą do 10 000 litrów na minutę. Wszystkie lotniskowe samochody pożarnicze posiadają instalację wodno-pianową ze zbiornikiem wody i środka pianotwórczego. Linią gaśniczą jest przede wszystkim działko wodno-pianowe, sterowane zdalnie z kabiny kierowcy. Często jest ono zamontowane na wysięgniku poruszanym hydraulicznie, który może wysunąć się do 15 metrów do przodu lub 10 metrów ponad powierzchnię ziemi. Działko na wysięgniku może być wyposażone w lancę do przebijania kadłuba samolotu i podawania środka gaśniczego bezpośrednio do wnętrza. System ten określany jest nazwą HRET (High Reach Extendable Turret). Pojazdy z wysięgnikiem zazwyczaj posiadają drugie działko wodne zamontowane z przodu pojazdu.
Oprócz tego, wozy gaśnicze mają rozbudowany system własnej ochrony przed pożarem, w postaci dysz skierowanych przed samochód. Charakterystyczny, klinowaty kształt szoferki nie jest przypadkowy. Testy przeprowadzone w latach 60. XX wieku wykazały, że taki kształt ułatwia skuteczne pokonywanie przeszkód, takich jak ogrodzenia, minimalizując uszkodzenia i ułatwiając przejazd.
Ewolucja Wyposażenia i Technologii
W latach 80. XX wieku wprowadzono standardy gaszenia pianą i proszkiem jednocześnie. Samochody były wyposażane w zbiorniki na proszek, na przykład Halon, o pojemności do 3 000 kg, oraz osobne działko do podawania proszku, uruchamiane sprężonym azotem. Zasięg takiego działka powinien wynosić minimum 50 metrów. Niestety, użycie Halonu powodowało nieodwracalne uszkodzenia.
Poza zbiornikami na środki gaśnicze, wozy bojowe są wyposażone w różnorodne narzędzia: podnośniki pneumatyczne, narzędzia hydrauliczne, pneumatyczne i elektryczne do rozpierania konstrukcji, przecinania stali, duraluminium czy betonu, a także nożyce, topory, przenośne drabiny, sprzęt oświetleniowy, zestawy sanitarne oraz aparaty do ochrony dróg oddechowych lub podawania tlenu.
Największe wymagania stawiane są samochodom szybkiej interwencji, które jako pierwsze docierają na miejsce zdarzenia. Muszą one osiągać przyspieszenie od 0 do 80 km/h poniżej 25 sekund i prędkość maksymalną nie niższą niż 100 km/h, choć potrafią osiągnąć 160 km/h. Zasięg działka wodnego powinien wynosić co najmniej 50 metrów, a działko musi posiadać deflektor zmieniający kształt strumienia. Ciężkie samochody pożarnicze dysponują przyspieszeniem do 80 km/h nie większym niż 40 sekund, a ich działko ma podać strumień wodny na co najmniej 75 metrów. Te parametry wynikają z wymogu dotarcia w każde miejsce lotniska w czasie krótszym niż 3 minuty.
Ciężkie samochody gaśnicze wodno-pianowe posiadają duże zbiorniki wody o pojemnościach dochodzących do 14 000 litrów i środka pianotwórczego do 2 000 litrów. Osobno występują pojazdy ratownictwa technicznego i usuwania skutków katastrof.
Obecne przepisy nie wymagają osiągania ekstremalnych parametrów, takich jak prędkość 80 km/h w 10 sekund, co pozwala na optymalizację kosztów. Koszt nowoczesnego pojazdu może sięgać nawet 5 milionów dolarów.
Przepisy ICAO z lat 60. XX wieku niewiele się zmieniły, a współczesne samochody pożarnicze na lotniskach to zaawansowane technologicznie maszyny, przewyższające swoimi parametrami klasyczne wozy strażackie. Dorównują im jedynie specjalne wozy strażackie używane w przemyśle chemicznym.
Postęp techniczny widoczny jest w zastosowaniu automatycznych skrzyń biegów, dwóch silników wysokoprężnych z doładowaniem, mniejszych, ale wydajniejszych pomp oraz głównych działek umieszczanych na rozkładanych ramionach z lancami do przebijania kadłubów samolotów (system HRET). Trwają prace nad działkami tworzącymi mgłę wodną, co ma zwiększyć skuteczność gaszenia przy jednoczesnym zmniejszeniu ilości zużywanej wody. Systemy samoobrony pojazdu są coraz bardziej zautomatyzowane, uruchamiane na podstawie danych z kamer termowizyjnych.
Pojazdy wyposażone są w wysuwane reflektory, szerokie szyby kabiny załogi z podwyższoną odpornością na temperaturę i warstwą odbijającą promieniowanie cieplne. Drzwi kabiny otwierają się automatycznie, a wejście jest szerokie i wygodne. Budy pojazdów wykonywane są z tworzyw sztucznych, ograniczono stosowanie materiałów drewnopochodnych. Zastosowano komputeryzację i miniaturyzację - analogowe zegary zastąpiono kolorowymi ekranami ciekłokrystalicznymi.
Typowa budowa pojazdów obejmuje obszerną kabinę dla 3-5 strażaków z bocznymi drzwiami, często również tylnymi lub dachowymi. W centrum pojazdu umieszczany jest zbiornik wodny wykonany z tworzywa, o kształcie minimalizującym podnoszenie środka ciężkości. Rozmieszczenie pozostałych zbiorników to know-how poszczególnych firm. Silniki, zazwyczaj dwa wysokoprężne, umieszczane są z tyłu pojazdu. Wiodącymi producentami automatycznych skrzyń biegów są firmy takie jak Allison.
Wszystkie pojazdy są zdolne do poruszania się po drogach publicznych i są zarejestrowane. Ich teren działania obejmuje nie tylko lotnisko, ale także obszar do kilkunastu kilometrów od niego.
LOTNISKO: Oto najnowocześniejszy wóz strażacki w Europie. | Zapowiedź odcinka 3.
Producenci i Modele Lotniskowych Wozów Strażackich
Na świecie istnieje kilka firm specjalizujących się w produkcji lotniskowych pojazdów ratowniczo-gaśniczych. W Polsce znane są firmy takie jak WISS Wawrzaszek Inżynieria Samochodów Specjalnych oraz Szczęśniak Pojazdy Specjalne.
WISS Wawrzaszek
Firma WISS Wawrzaszek, założona w 1988 roku, jest liderem na polskim rynku i ważnym graczem na rynkach zagranicznych. Specjalizuje się w produkcji samochodów specjalnych. Jest częścią GRUPY WISS, w skład której wchodzą także firmy produkujące pompy pożarnicze (Ruberg AB) i podnośniki pożarnicze (F.M. "BUMAR - KOSZALIN").
Historia firmy to rozwój od serwisu podzespołów do produkcji:
- 1993: pierwszy lekki samochód ratownictwa techniczno-drogowego
- 1994: pierwszy samochód ratowniczo-gaśniczy
- 1996: pierwszy ciężki samochód ratownictwa technicznego i chemicznego
- 2001: pierwszy samochód lotniskowy na podwoziu MAN
- 2009: pierwszy polski specjalny pojazd lotniskowy WISS Wawrzaszek Felix w wersji 6×6
- 2011: WISS Wawrzaszek Felix 8×8
- 2014: samochód WISS Wawrzaszek Felix II
WISS Wawrzaszek Felix 8×8, dostępny od 2012 roku, to zaawansowany pojazd z nadwoziem wykonanym z materiałów kompozytowych. Posiada centralny panel sterowania, zbiorniki na 15 500 litrów wody i 1 000 litrów środka pianotwórczego, a także system ochronny składający się z 11 zraszaczy. Układ napędowy 8×8 z dwiema skrętnymi osiami i dwoma silnikami Volvo o mocy 612 KM każdy pozwala 50 000 kg pojazdowi rozpędzić się do 80 km/h w 20 sekund. Pojazdy tego typu są eksploatowane na lotnisku Strachowice od 2012 roku.
WISS Wawrzaszek Felix 6×6, powstały w 2009 roku, jest trzyosiowy i nieco mniejszy. Ma masę 36 000 kg, zbiornik na wodę o pojemności 10 000 litrów, zbiornik środka pianotwórczego 1 500 litrów i zbiornik na proszek 250 kg.
Rosenbauer
Firma Rosenbauer jest światowym liderem w produkcji sprzętu strażackiego. W Polsce dostarcza pojazdy dla Lotniskowych Straży Pożarnych. Przykładowo, w 2009 roku do portu lotniczego Kraków-Balice trafiły pierwsze egzemplarze „Panther 4×4” i „Panther STINGER HRET 6×6”.
Pojazdy Rosenbauer Panther uchodzą za jedne z najbezpieczniejszych i najbardziej ekologicznych. Mimo dużej masy, są szybkie - osiągają maksymalną prędkość 120 km/h i przyspieszenie od 0 do 80 km/h w mniej niż 28 sekund. Nowsze modele Panther 6×6 posiadają zintegrowane systemy podwozia, zabudowy i sprzętu pożarniczego, napędzane silnikiem VOLVO D-16 EURO 6 o mocy 750 KM. Kabina kierowcy testowana jest zgodnie z normą ECE R29-3, a układ hamulcowy wyposażono w system ESC (Electronic Stability Control).
W 2017 roku na Rzeszów-Jasionka wszedł do służby pierwszy z dwóch zakupionych pojazdów Rosenbauer Panther 6x6, współfinansowany ze środków unijnych. Całkowita wartość projektu wyniosła ponad 9,2 mln zł.
Oshkosh Corporation
Oshkosh Corporation to znany producent ciężkich pojazdów użytkowych, w tym lotniskowych pojazdów strażackich. Model Oshkosh Striker 8×8, wprowadzony do użytku w 2017 roku, jest wyposażony w dwa 16-litrowe silniki Scania V8 o mocy 770 KM każdy. Pojazd może pomieścić 17 000 litrów wody i jest zdolny do poruszania się w trudnym terenie.
Pojazdy Oshkosh Striker były wykorzystywane w akcjach ratowniczych poza terenem lotniska, na przykład po ataku na Pentagon 11 września 2001 roku oraz podczas pożarów lasów w Kanadzie.
Inni Producenci i Innowacje
Na rynku dostępne są również pojazdy innych producentów, takich jak:
- Chubb Fire (pojazdy „Panfinder”)
- Magirus (pojazdy „DRAGON”, „SUPERDRADONX8”, „IMPACT”)
- Ziegler (pojazdy „Z4”, „Z6”, „Z8”, „Z6 HYBRIDdrive”)
- NAFFCO (National Fire Fighting Manufacturing FZCO)
W 2022 roku firma ZIEGLER zaprezentowała pierwszy lotniskowy pojazd gaśniczy z napędem hybrydowym - Z6 HYBRIDdrive, który może być napędzany silnikiem elektrycznym, spalinowym lub oboma jednocześnie. W tym samym roku Rosenbauer zaprezentował w pełni elektryczny lotniskowy pojazd gaśniczy PANTHER electric 6×6.
Współczesne lotniskowe pojazdy strażackie to zaawansowane technologicznie maszyny, które odgrywają kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa na lotniskach i w ich otoczeniu. Ich rozwój technologiczny jest ściśle powiązany z ewolucją lotnictwa i rosnącymi wymaganiami w zakresie bezpieczeństwa.