Wóz strażacki na sygnale: Przepisy i zasady zachowania na drodze

Pojazdy uprzywilejowane, takie jak wozy strażackie jadące na sygnale, odgrywają kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa i ratowaniu życia oraz mienia. Ich widok i dźwięk na drodze często wywołują stres u innych uczestników ruchu, dlatego niezwykle ważne jest zrozumienie przepisów i odpowiedniego zachowania. Niewiedza może doprowadzić do utrudnienia działań służb, a nawet do niebezpiecznych sytuacji.

Definicja pojazdu uprzywilejowanego w świetle prawa

Pojazdy uprzywilejowane to oddzielna, uregulowana prawnie kategoria pojazdów. Prawo o ruchu drogowym bardzo szczegółowo określa, czym są, jak również jakie warunki muszą spełniać, aby mogły być za nie uznane.

Zgodnie z Art. 2. 38. Prawa o ruchu drogowym, pojazd uprzywilejowany to:

• pojazd wysyłający sygnały świetlne w postaci niebieskich świateł błyskowych i jednocześnie sygnały dźwiękowe o zmiennym tonie,
• jadący z włączonymi światłami mijania lub drogowymi.

Określenie to obejmuje również pojazdy jadące w kolumnie, na której początku i na końcu znajdują się pojazdy uprzywilejowane wysyłające dodatkowo sygnały świetlne w postaci czerwonego światła błyskowego.

Kiedy pojazd nie jest uprzywilejowany?

W świetle ustawy Prawo o ruchu drogowym, pojazd nie będzie uznawany za uprzywilejowany, jeśli ma jedynie włączone niebieskie lub czerwone światła błyskowe bez sygnału dźwiękowego. Służby poruszające się takimi samochodami, a nie spełniające powyższej definicji, powinny być traktowane tak samo jak pozostali uczestnicy ruchu drogowego. Podobnie również organy, które spełniają wyłącznie pojedyncze kryterium (np. tylko sygnalizację świetlną), nie korzystają z przywilejów.

Co ważne, pomarańczowe światła, używane np. przez służby remontowe, pomoc drogową, śmieciarki lub pogotowie techniczne, nie dają żadnych specjalnych uprawnień. Takie pojazdy nie są uprzywilejowane.

Kolumna pojazdów uprzywilejowanych

Nie tylko pojedyncze samochody mogą uchodzić za uprzywilejowane, ale również całe kolumny pojazdów. W takiej sytuacji pojazd uprzywilejowany musi zarówno otwierać, jak i zamykać kolumnę. Dodatkowo, poza sygnałem dźwiękowym i świetlnym niebieskim, musi wysyłać sygnały świetlne w postaci czerwonego światła błyskowego. Tak oznakowana kolumna jest uprzywilejowana, nawet w momencie, gdy nie wszystkie pojazdy jadące w ciągu wysyłają sygnały świetlne czy dźwiękowe. Ma to miejsce zazwyczaj w przypadku samochodów przewożących głowy państw.

Liczba pojazdów jadących w zorganizowanej kolumnie nie może przekraczać:

• 10 - w przypadku samochodów osobowych, motorowerów lub motocykli;
• 15 - rowerów, wózków rowerowych lub hulajnóg elektrycznych;
• 5 - w przypadku pozostałych pojazdów.

W świetle ustalonych przepisów zabrania się kierowcom poruszającym się w ruchu drogowym wjeżdżać pomiędzy pojazdy znajdujące się w kolumnie uprzywilejowanej.

Zakres przywilejów i warunki ich używania

Kierujący pojazdem uprzywilejowanym może, pod warunkiem zachowania szczególnej ostrożności, nie stosować się do przepisów o ruchu pojazdów, zatrzymaniu i postoju oraz do znaków i sygnałów drogowych. Jest to możliwe tylko wtedy, gdy spełnione są określone warunki, o których mowa w Art. 53 ust. 2 Ustawy Prawo o ruchu drogowym:

• pojazd uczestniczy w:
  • akcji związanej z ratowaniem życia, zdrowia ludzkiego lub mienia albo koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa lub porządku publicznego, albo
  • przejeździe kolumny pojazdów uprzywilejowanych,
  • wykonywaniu zadań związanych bezpośrednio z zapewnieniem bezpieczeństwa osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, którym na mocy odrębnych przepisów przysługuje ochrona;
• pojazd wysyła jednocześnie sygnały świetlny i dźwiękowy (po zatrzymaniu pojazdu nie wymaga się używania sygnału dźwiękowego);
• w pojeździe włączone są światła drogowe lub mijania.

Jeśli te warunki nie są spełnione, pojazd nie może korzystać z przywilejów. Art. 96a Kodeksu wykroczeń stanowi, że kto, nie będąc do tego uprawnionym, używa w pojeździe sygnałów świetlnych w postaci niebieskich lub czerwonych świateł błyskowych albo sygnału dźwiękowego o zmiennym tonie, podlega karze aresztu do 14 dni albo grzywny.

Czy pojazd uprzywilejowany zawsze ma pierwszeństwo?

Pojazd uprzywilejowany ma pierwszeństwo w każdym przypadku, pod warunkiem spełnienia wspomnianych warunków. Tramwaj, autobus albo samochód musi przepuścić policję, straż pożarną czy też karetkę, które jadą z włączonymi sygnałami świetlnymi oraz dźwiękowymi.

Kiedy pojazd uprzywilejowany nie ma pierwszeństwa?

Istnieje jeden ważny wyjątek: przed wjazdem na przejazd kolejowy w momencie nadjeżdżania pociągu, pojazd uprzywilejowany powinien poczekać na otwarcie rogatek (jeżeli są) i zgaśnięcie czerwonego światła razem z innymi kierowcami. Według Polskich Linii Kolejowych S.A. droga hamowania rozpędzonego pociągu wynosi nawet 1300 m, więc maszynista nie będzie w stanie wyhamować na czas, gdy pojazd uprzywilejowany pojawi się na torowisku.

Obowiązki innych uczestników ruchu drogowego

Każdy uczestnik ruchu drogowego - kierowca, motorniczy, motocyklista, rowerzysta i pieszy - ma obowiązek ułatwienia przejazdu pojazdowi uprzywilejowanemu. Zwykle oznacza to natychmiastowe usunięcie się z jego toru jazdy, a w razie potrzeby zatrzymanie się. O tym mówi Art. 9. Prawa o ruchu drogowym.

Ustąpienie pierwszeństwa

Jak tylko zauważymy sygnały dźwiękowe i świetlne, powinniśmy zachować spokój i nie hamować gwałtownie. Należy zjechać pojazdem do krawędzi jezdni, a jeśli droga jest wąska, dozwolone jest wjechanie na pas zieleni lub zjechanie na pobocze i zatrzymanie się. W takiej sytuacji mamy prawo wykorzystać wszelkie możliwe miejsca do zatrzymania się, np. przystanki autobusowe, zatoki postojowe lub pasy drogi dla rowerów. Kierowcy mogą też wyjątkowo zatrzymać się na przejściu dla pieszych, o ile jest to jedyny sposób na ustąpienie pierwszeństwa i odbywa się z zachowaniem szczególnej ostrożności.

Pamiętaj, że stojąc na czerwonym świetle w celu ułatwienia przejazdu pojazdowi uprzywilejowanemu, zachowując pełną ostrożność, możesz przejechać linię zatrzymania. Takiego przypadku przepisy nie precyzują, jednak jest to społecznie akceptowane i nigdy nie było karane. Ważne jest, aby nie opuszczać skrzyżowania ani nie kontynuować jazdy - trzeba zatrzymać się w miejscu, które nie stworzy zagrożenia.

Uczestnicy ruchu drogowego są zobowiązani ułatwić przejazd każdemu pojazdowi uprzywilejowanemu, w szczególności przez niezwłoczne zjechanie z pasa ruchu, skrzyżowania, po którym porusza się pojazd uprzywilejowany. Obowiązek ustąpienia pierwszeństwa pojazdom uprzywilejowanym spoczywa na wszystkich uczestnikach ruchu drogowego, również na pieszych i rowerzystach. Słysząc/widząc nadjeżdżający pojazd uprzywilejowany, nie wolno przechodzić przez przejście dla pieszych, czy przejeżdżać przez ścieżkę rowerową - nawet jeśli mamy zielone światło.

Według najnowszego taryfikatora mandatów nieustąpienie pierwszeństwa pojazdowi uprzywilejowanemu grozi karą od 500 do 5000 zł, a sąd może nałożyć grzywnę w wysokości 30000 zł. Za nieułatwienie przejazdu pojazdowi uprzywilejowanemu kierowca może otrzymać mandat w wysokości 2500 zł i 5 pkt karnych.

Korytarz życia

W grudniu 2019 r. powstały przepisy o obowiązku utworzenia przez kierowców tzw. korytarza życia. Na jezdni z dwoma pasami ruchu w tym samym kierunku, kierujący pojazdem poruszający się lewym pasem ruchu musi zjechać jak najbliżej lewej krawędzi pasa ruchu, a kierujący pojazdem jadącym prawym pasem - zjechać jak najbliżej prawej krawędzi pasa ruchu.

Na jezdni z więcej niż dwoma pasami ruchu w tym samym kierunku, kierujący pojazdem poruszający się skrajnym lewym pasem ruchu ma obowiązek zjechać jak najbliżej lewej krawędzi pasa ruchu, a kierujący pojazdami jadącymi pozostałymi pasami ruchu w takiej sytuacji zjeżdżają jak najbliżej prawej krawędzi.

Gdy na autostradzie lub drodze ekspresowej jest pas awaryjny, kierowcy poruszający się skrajnym prawym pasem powinni zjechać w stronę jego krawędzi. Wtedy korytarz życia tworzy się między lewym pasem a pozostałymi pasami ruchu.

Kierowcy pojazdów innych niż uprzywilejowane nie mogą korzystać z utworzonego korytarza życia. Za jego nieutworzenie na czas lub ewentualnie korzystanie z niego grozi mandat wynoszący od 500 zł do 2500 zł i 8 pkt karnych. Kierowcy mogą kontynuować jazdę po uprzednio zajmowanym pasie ruchu po tym, jak pojazd uprzywilejowany przejedzie.

Zakaz wyprzedzania pojazdu uprzywilejowanego

W sytuacji, gdy pojazd uprzywilejowany jedzie na sygnale dźwiękowym, kierowca ma kategoryczny zakaz wyprzedzania go w obszarze zabudowanym, co potwierdza zapis w Prawie o ruchu drogowym - Art. 24 ust. 11. Za to wykroczenie grozi 10 punktów karnych i mandat w wysokości 1000 złotych, a w przypadku recydywy 2000 złotych.

Wyprzedzanie jest możliwe jedynie poza terenem zabudowanym, na autostradach oraz drogach szybkiego ruchu, które mają więcej niż jeden pas ruchu w jedną stronę. Kierowca powinien wcześniej upewnić się, że manewr jest bezpieczny i nie zakłóca jazdy pojazdu uprzywilejowanego.

Lista służb uprawnionych do używania pojazdów uprzywilejowanych

Wbrew pozorom pojazdy uprzywilejowane to nie tylko karetka pogotowia, policyjny radiowóz czy wóz strażacki. Nieznajomość tego, które z nich są uprzywilejowane i nieustąpienie im pierwszeństwa może w konsekwencji skutkować nie tylko otrzymaniem mandatu, ale również spowolnieniem przeprowadzenia różnego rodzaju akcji.

Lista 21 służb mogących poruszać się pojazdami uprzywilejowanymi znajduje się w Art. 53 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym:

1. jednostek ochrony przeciwpożarowej;
2. zespołu ratownictwa medycznego;
3. Policji;
4. jednostki ratownictwa chemicznego;
5. Straży Granicznej;
6. Biura Nadzoru Wewnętrznego;
7. Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego;
8. Agencji Wywiadu;
9. Centralnego Biura Antykorupcyjnego;
10. Służby Kontrwywiadu Wojskowego;
11. Służby Wywiadu Wojskowego;
12. Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej;
13. Służby Więziennej;
14. Służby Ochrony Państwa;
15. straży gminnych (miejskich);
16. podmiotów uprawnionych do wykonywania zadań z zakresu ratownictwa górskiego;
17. Służby Parku Narodowego;
18. podmiotów uprawnionych do wykonywania zadań z zakresu ratownictwa wodnego;
19. Krajowej Administracji Skarbowej wykorzystywany przez Służbę Celno-Skarbową;
20. Inspekcji Transportu Drogowego.

Art. 53 ust. 1 pkt 12 ustawy Prawo o ruchu drogowym stanowi o zezwoleniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na używanie pojazdów samochodowych jako uprzywilejowanych w ruchu drogowym (innych niż wyżej wymienionych) na podstawie stosownego pozwolenia wydawanego w przypadkach wykorzystywania tych pojazdów w związku z ratowaniem życia lub zdrowia ludzkiego.

Pojazdy zaangażowane w ochronę osób pełniących kluczowe funkcje w państwie, np. prezydent czy premier, również mogą korzystać ze specjalnych uprawnień na drodze. Dotyczy ono wyłącznie tych osób, którym na mocy odrębnych przepisów przysługuje prawo do ochrony.

Specyfika wozów strażackich jadących na sygnale

Wozy strażackie, nawet te ciężkie, bez trudu osiągają prędkości dopuszczalne na drogach. W przeciwieństwie do cywilnych ciężarówek, które poza obszarem zabudowanym mogą poruszać się z prędkością do 70-80 km/h (technicznie do 90 km/h z ogranicznikami), w przypadku wozu strażackiego ograniczenia te nie obowiązują. Ciężarowy pojazd pożarniczy jadący do akcji może przekroczyć dopuszczalną prędkość na drodze, a jego konstrukcja umożliwia poruszanie się z prędkością nawet 100-110 km/h.

Zalecenia dotyczące wyprzedzania

Decydując się na wyprzedzenie ciężkiego wozu strażackiego jadącego do akcji, należy pamiętać, że jedzie on wypełniony tysiącami litrów wody. Należy więc uwzględnić, że wykonanie gwałtownego manewru przez kierowcę jest mocno utrudnione. Dodatkowo, kiedy dojedziesz do obszaru zabudowanego, będziesz obowiązany zwolnić, a wóz strażacki (w przeciwieństwie do cywilnej ciężarówki) nie musi tego robić, więc może cię dogonić. I trzeba będzie go przepuścić.

Dlatego nim podejmiesz decyzję o wyprzedzeniu wozu strażackiego, uwzględnij te czynniki i dobrze przemyśl, czy na pewno chcesz to robić. Wyprzedzanie wozu pożarniczego, o ile jest dopuszczalne poza obszarem zabudowanym, o tyle nie jest zalecane. Jeśli nie jesteś na drodze ekspresowej czy autostradzie, lepiej się powstrzymaj. Tym bardziej że na zwykłych drogach pomiędzy miejscowościami i tak nie możesz jechać szybciej niż wóz strażacki.

Wymogi dla kierowców pojazdów uprzywilejowanych

Zgodnie z przepisami, aby kierować pojazdem uprzywilejowanym, należy mieć specjalne uprawnienia, które otrzymuje się po ukończeniu kursu na pojazdy uprzywilejowane. Z tego obowiązku są wyłączeni m.in. żołnierze, policjanci, strażacy oraz funkcjonariusze BOR, ABW i ITD, ponieważ te jednostki robią odpowiednie kursy we własnym zakresie.

Do kursu może przystąpić osoba, która ma:

• ukończone 21 lat;
• prawo jazdy odpowiedniej kategorii w zależności od tego, jakim pojazdem uprzywilejowanym będzie kierował kursant;
• orzeczenie lekarskie oraz psychologiczne o braku przeciwwskazań do prowadzenia tego typu pojazdów.

W trakcie szkolenia kierowcy zdobywają wiedzę i umiejętności m.in. dotyczące poruszania się pojazdami w warunkach podwyższonego stresu oraz w sytuacjach zagrożenia życia i zdrowia innych osób. Zezwolenie na kierowanie pojazdami uprzywilejowanymi jest ważne przez 5 lat, ale nie dłużej niż na okres wynikający z terminu ważności orzeczenia lekarskiego i psychologicznego.

Obowiązki kierowcy pojazdu uprzywilejowanego

Podstawowym obowiązkiem kierującego pojazdem uprzywilejowanym jest bezpieczne prowadzenie pojazdu. W sytuacjach, w których zdecyduje o niestosowaniu się do przepisów drogowych, znaków i sygnalizacji - musi zawsze zachować szczególną ostrożność. W przypadku kolizji pojazdu uprzywilejowanego ze zwykłym autem zawsze badane są okoliczności zdarzenia i na ich podstawie policja lub sąd stwierdza, kto jest sprawcą. Kierowcy takich aut nie są bezkarni i mogą też być uznani za winnych.

Ponadto obowiązkiem kierowcy jest posiadanie aktualnych uprawnień do kierowania pojazdem uprzywilejowanym.

Badania techniczne pojazdów służb

Przepisy dotyczące badań technicznych pojazdów służb, w tym pojazdów uprzywilejowanych, są szczegółowo określone w Ustawie Prawo o ruchu drogowym (Art. 86) oraz rozporządzeniach Ministrów. Dopuszcza się możliwość przeprowadzania badań technicznych pojazdów służb w stacjach kontroli pojazdów prowadzących odpowiednią działalność. Dane pojazdów służbowych Krajowej Administracji Skarbowej wykorzystywanych przez Służbę Celno-Skarbową oraz dane pojazdów innych służb nie są widoczne w centralnej ewidencji pojazdów (CEP) dla Stacji Kontroli Pojazdów, co wynika z przepisów (Art. 80ba ust. 1, Art. 73 ust. 3 ustawy).

Studium przypadku: Kolizja wozu strażackiego w Bochni

Na kanale "Stop Cham" w mediach społecznościowych regularnie publikowane są filmy ukazujące zdarzenia drogowe. W jednym z najnowszych filmów ukazano kolizję wozu strażackiego i samochodu osobowego, która miała miejsce 24 października w Bochni, w województwie małopolskim. Na nagraniu widać, jak jadący na sygnale wóz strażacki zahaczył opuszczonym podestem o stojące na ulicy auto.

Pod nagraniem pojawiło się wiele reakcji oraz komentarzy internautów, które ukazują różnorodne opinie na temat zdarzenia. Niektórzy użytkownicy wskazywali na to, że "podest otworzył się za zakrętem", sugerując, że strażak nie miał pełnej kontroli nad sytuacją. Inni internauci zauważali, że "zdarza się najlepszym" i wyrażali frustrację wobec kierowców, którzy parkują na jezdni.

Wśród komentarzy nie zabrakło także krytyki dotyczącej ulicy. "Jak każdy stawia samochody na tak wąskiej ulicy, to nie ma się co dziwić, że ktoś w końcu uderzy" - napisał internauta. Wiele osób podkreśliło, że "było to nieszczęśliwe zdarzenie", w którym nie można obarczać winą ani kierowcy wozu strażackiego, ani właściciela stojącego pojazdu. "Po prostu zwykły przypadek, że otworzył się podest roboczy" - czytamy w komentarzach. Użytkownicy podkreślali, że strażak nie działał celowo, a po incydencie zachował się odpowiedzialnie, kontynuując swoją misję ratunkową.

tags: #woz #strazacki #jadacy #na #sygnale