Wóz strażacki w Lany Poniedziałek: Zwyczaje i tradycje Śmigusa-Dyngusa

Drugi dzień Świąt Wielkanocnych, znany jako Lany Poniedziałek lub Śmigus-Dyngus, to zwyczaj sięgający dawnych czasów. Obecnie, w wielu miejscach Polski, o kultywowanie tej tradycji dbają przede wszystkim strażacy. Ich udział nadaje obchodom współczesny, widowiskowy charakter.

Historia i ewolucja Śmigusa-Dyngusa

Pochodzenie zwyczaju

Pierwsze wzmianki źródłowe o Śmigusie-Dyngusie pochodzą z XV wieku, konkretnie z ustawy synodu poznańskiego "Dingus prohibetur" z 1420 roku. Pierwotnie Śmigus-Dyngus występował jako dwa odrębne zwyczaje:

• Śmigus (niem. *schmackostern* - "wielkanocne smaganie") to dotykanie, uderzanie lub smaganie zielonymi gałązkami (lub uplecionymi z nich biczami, tzw. korwaczami) panien.
• Dyngus (niem. *dingen* - "wykupować") to świąteczna kwesta, nazywana czasem "włóczebami wielkanocnymi". Uczestniczyli w niej chłopcy i kawalerowie, często przebrani (np. podkrakowskie siudy, śmierguśnicy w Wilamowicach) lub wyposażeni w rekwizyty, takie jak wózek z kurkiem dyngusowym (tradycja znana na ziemi rawskiej, sieradzkiej, łęczyskiej, w okolicach Opoczna i Łowicza). Kwesta wiązała się z życzeniami, za które otrzymywało się jedzenie, przede wszystkim jaja wielkanocne (pisanki, kraszanki) lub potrawy świąteczne, np. bułki drożdżowe czy kiełbasę.

Z czasem te dwa zwyczaje połączyły się, tworząc jedną nazwę - Śmigus-Dyngus. Zwyczaj ten był praktykowany zarówno na wsi, jak i w mieście, różniła się jedynie jego skala.

Symbolika i wierzenia

Pierwotnie zwyczaj polewania wodą był związany z radością z odejścia zimy i budzącą się do życia przyrodą. Wierzono, że polewanie wodą miało zapobiegać chorobom i sprzyjać płodności. Według dawnych wierzeń, solidne oblanie wodą miało zapewniać pomyślność i szczęście na cały nadchodzący rok.

Rola strażaków w kultywowaniu tradycji

Druhowie z okolicznych miejscowości nie zapominają o wielkanocnych tradycjach, a w Lany Poniedziałek są prawdziwymi gwiazdami. W wielu miejscach Polski to właśnie Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) biorą na siebie ciężar organizacji „wodnego szaleństwa”.

Przykłady lokalnych obchodów

• Stary Borek: Druhowie zapraszają na „Bitwę Wodną” na boisku wiejskim.
• Korzystno: Zabawa odbywa się na boisku przy ul. Truskawkowej. Oprócz tradycyjnego lania wodą, druhowie przygotowują atrakcje sportowo-strażackie oraz słodkości, takie jak popcorn i wata cukrowa.
• Przelewice (woj. zachodniopomorskie): Organizowany jest strażacki Śmigus-Dyngus. Żeńska drużyna miejscowej straży ogniowej stoczyła bitwę wodną na sikawki z kolegami strażakami.
• Piotrowo (powiat kaliski): Strażacy z OSP czekają z sikawką na ludzi wychodzących z porannej mszy.
• Wyszomierz (woj. zachodniopomorskie): Strażacy zaczaili się na osoby wychodzące z kościoła.
• Ruszowice: Strażacy z OSP Ruszowice ruszają w trasę wozem bojowym, przemierzając ulice miejscowości na sygnałach. Zamiast gasić pożary, dbali o to, by tradycji stało się zadość.

Kazimierski Śmigus-Dyngus - wyjątkowe widowisko

Tradycja Śmigusa kazimierskiego sięga początków OSP, kiedy to strażacy jeździli po wsiach w wielkanocny poniedziałek, lali wodą po dachach, aby się nie paliły. Od lat kazimierska OSP przygotowuje ciekawe widowisko. Wozy strażackie pojawiają się na Rynku, a po tradycyjnych życzeniach od strażaków ruszają „na objazd”. Jeśli ktoś chce zostać oblany, to na pewno będzie. Na strażacki Śmigus-Dyngus przybywają mieszkańcy, turyści i liczni dziennikarze. O godzinie 12:00 na Rynku gromadzi się wesoły tłum przygotowany na bycie oblanym. Niektórzy są wyposażeni w parasolki i kurtki przeciwdeszczowe, ale większość liczy na szybkie wyschnięcie ubrań przy pięknej pogodzie. Kiedy strażacy uruchamiają armatki wodne, nikt nie jest bezpieczny.

Po wodnej akcji strażacy pozostają na Rynku, aby zaprezentować sprzęt i porozmawiać z widzami widowiska. Za wsparcie kwesty na rzecz kazimierskiej OSP można otrzymać okolicznościowy znaczek. W tym roku, po raz pierwszy, impreza była kontynuowana nad Wisłą. Strażacy wykorzystali swoją łódź desantową, która stała się bohaterem wydarzeń na Bulwarach Wiślanych, ponownie oblewając licznie zgromadzonych widzów.

Nowoczesne podejście do tradycji

Współczesny Lany Poniedziałek ze strażakami to nie tylko kultywowanie dawnych zwyczajów, ale także okazja do integracji społeczności i budowania więzi. Jak to ujęli ochotnicy z Ruszowic: „Dzięki zaangażowaniu ochotników z Ruszowic, lokalny Śmigus-dyngus stał się widowiskiem, które pokazuje, że strażacy są blisko ludzi nie tylko podczas interwencji, ale i w chwilach radosnego świętowania.”

Niektóre jednostki są wyposażone w lekkie samochody, które są wykorzystywane również do tego typu wyjazdów. Czasami, w centralnym miejscu wsi, OSP rozstawia zbiorniki brezentowe, a reszta towarzystwa może swobodnie się polewać. Istnieje jednak granica rozsądku - za polanie osób, które sobie tego nie życzą, można zostać ukaranym przez Policję. Ważne jest, aby lać wodę z umiarem.

tags: #woz #strazacki #lany #poniedzialek