Samochód pożarniczy, znany również jako wóz strażacki, pojazd pożarniczy, czy pożarowóz, to specjalnie oznakowany i przygotowany wóz bojowy. Jest on wykorzystywany przez straż pożarną lub inne jednostki ochrony przeciwpożarowej do udziału w akcjach ratowniczo-gaśniczych oraz innych działaniach statutowych, takich jak prewencyjne. Pojazdy te są kluczowe dla skuteczności działań ratowniczych, a ich konstrukcja i wyposażenie są ściśle regulowane normami i przepisami.
Charakterystyka Ogólna i Podwozie
Większość ludzi wyobraża sobie wóz strażacki jako duży, czerwony pojazd z wyjącą syreną, pędzący na miejsce zdarzenia. Chociaż ten obraz jest dokładny, termin "wóz strażacki" odnosi się do szerokiej kategorii pojazdów specjalistycznych, z których każdy ma swój rozmiar, konfigurację i przeznaczenie.
Samochody pożarnicze budowane są najczęściej na podwoziach pojazdów produkowanych seryjnie, o odpowiednio dobranych zespołach i parametrach. Pojazd samochodowy straży pożarnej (z wyjątkiem pojazdu osobowego operacyjnego) powinien mieć barwę czerwieni sygnałowej, natomiast błotniki i zderzaki - barwę białą. Kontenery pożarnicze, agregaty ciągnione, motopompy, działka oraz przyczepy ze sprzętem pożarniczym powinny być malowane na zasadach określonych dla pojazdów gaśniczych. Kontenery-pojemniki oraz kontenery-cysterny powinny posiadać napisy określające ich zawartość lub przeznaczenie.
Klasyfikacja i System Oznaczeń
Wozy strażackie są oznaczane w większości krajów uniwersalnym numerem umożliwiającym identyfikację wozu w czasie akcji. W Polsce oznaczenie takie nazywane jest numerem operacyjnym i składa się z trzech elementów:
- Pierwszym jest trzycyfrowy numer (prefiks), określający powiat oraz typ jednostki.
- Drugim jest oznaczenie jednoliterowe województwa (zgodne z wyróżnikiem województwa na obecnych tablicach rejestracyjnych, z trzema wyjątkami: m.st. Warszawy - W; woj. mazowieckiego (bez Warszawy) - M; oraz jednostek centralnych Państwowej Straży Pożarnej, np. Komendy Głównej - [A]).
- Stosuje się także dodatkowo (głównie literowe) oznaczenia charakterystyki pojazdu.
Sposób oznakowania pojazdów, sprzętu pływającego, silnikowego i pożarniczego określa załącznik do zarządzenia Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 10 kwietnia 2008 r. W Polsce stosuje się najczęściej oznaczenia zgodne z normą PN-EN 1846-1:2011 (która zastąpiła PN-79/M-51300 z roku 2000).
Przykładowe Oznaczenia Pojazdów:
- Oznaczenia określające w kolejności: G - samochód ratowniczo-gaśniczy, C - ciężki, B - ze zbiornikiem wodnym, A - z autopompą, 5 - zbiornik na wodę o pojemności 5 m³, 32 - wydajność nominalna autopompy 32 hl/min.
- Oznaczenia określające w kolejności: G - samochód ratowniczo-gaśniczy, C - ciężki, B - ze zbiornikiem wodnym, A - z autopompą, 5 - zbiornik na wodę o pojemności 5 m³, 24 - wydajność nominalna autopompy 24 hl/min.
- Oznaczenie samochodu ratowniczo-gaśniczego klasy ciężkiej (S), kategorii uterenowionej (2), z załogą trzyosobową, ze zbiornikiem wody o pojemności 5000 dm³, z pompą pożarniczą o wydajności 3200 dm³/min.
Typy Wozów Strażackich i Ich Przeznaczenie
Straż pożarna używa różnorodnych pojazdów strażackich dostosowanych do konkretnych sytuacji awaryjnych. Nie ma jednej, uniwersalnej odpowiedzi na pytanie „Jak duży jest wóz strażacki?”, ponieważ typ i funkcja pojazdu znacząco wpływają na jego rozmiar i możliwości.
- Samochody gaśnicze: To najczęściej spotykane wozy strażackie w akcji gaśniczej. Wyposażone są w podręczny sprzęt gaśniczy, zbiornik wodny (np. ok. 100 l w lekkich jednostkach, do tysięcy litrów w ciężkich), wysoko wydajną pompę, aparaty ochrony dróg oddechowych, łomy itp.
- Wozy drabinowe: Te pojazdy są wyposażone w wysuwaną drabinę, która może sięgać na wysokość od 75 do ponad 100 metrów. Należą do największych wozów strażackich i wymagają doświadczonych kierowców ze względu na swoją długość i tylny zwis.
- Samochody z podnośnikiem hydraulicznym: Podobne do wozów drabinowych, ale zamiast prostej drabiny wykorzystują platformę (łyżkę) zamontowaną na wysięgniku teleskopowym. Podnośnik hydrauliczny to składana konstrukcja z koszem ratowniczym, składająca się z jednego sztywnego lub teleskopowo wysuwanego elementu, lub kilku takich elementów, lub z mechanizmu nożycowego, ewentualnie z kombinacji tych elementów, z drabiną lub bez drabiny.
- Samochody ratownictwa technicznego: Przeznaczone do specjalistycznych operacji ratunkowych, takich jak wydobywanie pojazdów, ratownictwo wodne i usuwanie skutków zawaleń budynków.
- Samochody ratownictwa medycznego: Pojazdy obsługiwane przez strażaków i przeznaczone do opieki nad pacjentami oraz ich transportu.
- Samochody lotniskowe: Masywne i potężne, te specjalistyczne wozy strażackie zostały zaprojektowane do ratownictwa lotniczego. To jedne z największych obecnie istniejących wozów strażackich, mogące przewieźć od 3000 do 5000 litrów środków gaśniczych.
- Samochody do wsparcia logistycznego: Zadaniem tych wozów jest zabezpieczenie zaplecza logistycznego, np. poprzez przewożenie wyłącznie węży.
- Samochody ze sprzętem BSP (Drony): Wyposażone w BSP oraz niezbędny sprzęt do prowadzenia operacji lotniczych, ich głównym zadaniem jest wsparcie działań Specjalistycznych Grup Dronowych.
Wymiary, Masa i Mobilność
Mówiąc ogólnie, standardowy wóz strażacki w Stanach Zjednoczonych ma około 12 do 14 metrów długości, 2.4 do 3 metrów szerokości i 3 do 3.7 metrów wysokości. Liczby te znacznie się różnią w zależności od typu i funkcji pojazdu. Rozmiar wozu strażackiego bezpośrednio wpływa na jego możliwości i mobilność. Większe pojazdy mogą przewozić więcej narzędzi, personelu i wody, ale mogą napotkać trudności w ciasnych przestrzeniach miejskich. W jednostkach miejskich priorytetem jest zwrotność, dlatego wozy strażackie mogą być tam nieco mniejsze lub budowane na krótszych podwoziach. Wozy strażackie muszą spełniać lokalne wymogi dotyczące ograniczeń drogowych i przepisów dotyczących prześwitu.
Zgodnie z normą PN-EN 1846-1 samochód ratowniczo-gaśniczy klasy ciężkiej to pojazd, którego całkowita masa rzeczywista przekracza 16 tys. kg. Dla samochodu dwuosiowego, zgodnie z rozporządzeniem ministra infrastruktury z 31 grudnia 2002 r. (DzU z 2015 r., poz. 305), dopuszczalna masa całkowita nie może przekroczyć 18 tys. kg. Samochody ciężkie zabudowywane są na podwoziach różnego typu i wielkości, a dopuszczalna masa całkowita pojazdu uzależniona jest od liczby osi. W Polsce użytkowane są w tej klasie samochody ratowniczo-gaśnicze mające nie więcej niż cztery osie, co pozwala na sprawne manewrowanie.
Układy Wodno-Pianowe i Autopompy
Wymienione elementy tworzą tzw. układ wodno-pianowy, który jest sercem każdego wozu gaśniczego. Standardowe autopompy osiągają wydajność rzędu 24-32 hl/min (2400-3200 l/min).
Wyposażenie Dodatkowe
Stosuje się również inne urządzenia dodatkowe, zamontowane na stałe, jak np. maszt oświetleniowy czy wciągarka. Do dodatkowego wyposażenia wozów strażackich zaliczyć można również: działko wodne, dodatkowy wąż, kamerę cofania czy falę świetlną LED.
Wśród specjalistycznego sprzętu wyróżnić można:
- Agregat hydrauliczny z napędem spalinowym z funkcją ECO. Podstawowe dane techniczne: napęd: silnik benzynowy, 4-suwowy, 3KM. Zasilanie: dwa narzędzia jednocześnie. Zbiornik oleju: 4L.
- Narzędzia hydrauliczne ratownicze (np. rozpieracz): Siła rozpierania PN-EN 13204: 49 kN. Maksymalne rozwarcie ramion: 710 mm. Maksymalna siła rozpierania: 330 kN. Siła ciągnięcia: 48 kN. Dystans ciągnięcia: 600 mm.
- Przewody hydrauliczne jednowężowe: przewód systemu jednowężowego składającego się z przewodu zasilającego w ciecz roboczą pod wysokim ciśnieniem (630-720 atm) umieszczonego wewnątrz przewodu oraz powrotnego pod niskim ciśnieniem (20-40 atm).
- Aparaty ODO (ochrony dróg oddechowych) Fenzy XPro - często w zestawach 4 kpl. i 4 kpl. (zapasowe).
Product Demonstration Pentheon - English
Przykłady Specyfikacji Technicznych Wozów Strażackich
1. Ciężki Samochód Ratowniczo-Gaśniczy (Przykład Scania P450)
Pojazd ten, zabudowany na podwoziu Scania P450B4X4HZ, charakteryzuje się imponującymi parametrami:
- Podwozie (typ): Scania P450B4X4HZ
- Układ napędowy (koła bliźniacze): (4x4)
- Masa (DMC): 24 000 kg
- Kabina (liczba miejsc, układ): Sześcioosobowa (1+1+4)
- Silnik (moc max.): 331 kW (450 KM)
- Rama pomocnicza: Spawana, galwanizowana
- Zabudowa (materiał): Aluminium
- Liczba skrytek (strona zabudowy): 5 (2+2+1)
- Zbiornik na wodę (materiał): 7 000 l (kompozyt)
- Zbiornik na środek pianotwórczy (materiał): 700 l (kompozyt)
- Autopompa: 5271 l/min przy 8 barach lub 390 l/min przy 40 barach
- Nasady: Tłoczne 4 x 75 mm, Zasilania hydrantowego 2 x 75 mm, Ssawne 3 x 110 mm
- Dozownik środka pianotwórczego (ręczny lub automatyczny): 3% lub 6%
- Linia szybkiego natarcia: 60 m z prądownicą o wydajności 200 l/min
- Działko wodno-pianowe: 1 600 - 3 200 l/min
- Zraszacze (liczba): 4 szt.
- Maszt oświetleniowy: Pneumatyczny, 5,4 m, LED (36 000 lm)
- Wyciągarka elektryczna (siła uciągu): 9 979 kg
2. Ciężki Samochód Ratowniczo-Gaśniczy (Przykład MAN TGM 18.340 BB)
Ostatnio do Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej PSP nr 2 w Bydgoszczy trafił ciężki samochód ratowniczo-gaśniczy P.S. Bocar Sp. z o.o. zabudowany na podwoziu MAN TGM 18.340 BB (4x4), o dopuszczalnej masie całkowitej 18 t. Jednostkę napędową stanowi sześciocylindrowy silnik wysokoprężny z turbodoładowaniem o mocy maksymalnej 340 KM. Napęd na obie osie przenoszony jest za pośrednictwem dziewięciostopniowej skrzyni przekładniowej oraz skrzyni rozdzielczej. Zawieszenie obydwu osi składa się z parabolicznych stalowych resorów piórowych, amortyzatorów teleskopowych oraz stabilizatorów. Dach nadwozia wykonano w formie podestu roboczego, dostępnego dzięki składanej, aluminiowej drabince. Zamontowano na nim aluminiową skrzynię do przewożenia węży ssawnych, sprzętu i armatury. W układ wodno-pianowy wbudowano dwuzakresową autopompę TO3000 EN 1028-1-FPN 10-3000/ FPH 40-400 niemieckiego producenta Johstadt PF Pumpen und Feuerlöschtechnik GmbH, o wydajności 3705 l/min przy 8 barach lub 430 l/min przy 40 barach. Samochód ten, poza standardowym wyposażeniem, ma system piany sprężonej CAFS (Compressed Air Foam System), którego elementem wyróżniającym Bocar PWPSystem 2400 jest wykorzystanie sekcji wysokiego ciśnienia do tłoczenia wody. Może on zostać uruchomiony także podczas podawania prądów gaśniczych niskiego ciśnienia. Wyposażenie w system piany sprężonej znacznie rozszerza możliwości taktyczno-techniczne, skracając czas gaszenia i zmniejszając straty pożarowe, obniżając jednocześnie koszty użycia piany.
3. Średni Samochód Ratowniczo-Gaśniczy (Przykład BoCar na Scanii P370)
Średni samochód ratowniczo-gaśniczy w zabudowie BoCar charakteryzuje się modularną konstrukcją z materiałów odpornych na korozję. Jego kabina przystosowana jest do przewozu 6 osób (1+1+4). Pojazd posiada zbiornik wody o pojemności 2500 litrów oraz zbiornik piany 250 litrów. Jest uterenowiony (4×4), a jego dopuszczalna masa całkowita wynosi 19 500 kg.
- Podwozie (typ): Scania P370B4X4NZ XT
- Układ napędowy (koła bliźniacze): (4x4)
- Masa (DMC): 19 500 kg
- Kabina (liczba miejsc, układ): Sześcioosobowa (1+1+4)
- Silnik (moc max.): 272 kW (370 KM)
- Rama pomocnicza: Spawana, galwanizowana
- Zabudowa (materiał): Aluminium
- Liczba skrytek (strona zabudowy): 7 (3+3+1)
- Zbiornik na wodę (materiał): 2 500 l + 2000 l (kompozyt)
- Zbiornik na środek pianotwórczy (materiał): 450 l (kompozyt)
- Autopompa: 2 846 l/min przy 8 barach lub 429 l/min przy 40 barach
- Nasady: Tłoczne 2 x 75 mm, Zasilania hydrantowego 1 x 75 mm, Ssawne 1 x 110 mm
- Dozownik środka pianotwórczego (ręczny): 3% lub 6%
- Linia szybkiego natarcia: 60 m z prądownicą o wydajności 200 l/min
- Działko wodno-pianowe: 800 - 3 200 l/min
- Zraszacze (liczba): 4 szt.
- Maszt oświetleniowy: Pneumatyczny, 5,2 m, LED (36 000 lm)
- Wyciągarka elektryczna (siła uciągu): 9 979 kg
4. Lekki Samochód Ratowniczo-Gaśniczy (Przykład PS Dudek na Peugeot Boxer)
Nowy lekki samochód ratowniczo-gaśniczy PS Dudek powstał na podwoziu Peugeot Boxer L335 L3 z najnowocześniejszą jednostką napędową o pojemności 2.0 litra generującą 163 koni mechanicznych mocy i napędem na przednią oś, co pozwala na uzyskiwanie lepszych właściwości trakcyjnych w stosunku do podwozi o napędzie na oś tylną. Nowy silnik spełnia standardy emisji spalin na poziomie EURO 6, wymagane przez Unię Europejską.
Producent skupił się na rozwiązaniu problemu przeciążenia samochodów o dopuszczalnej masie całkowitej do 3,5 tony po załadunku sprzętu. Opracowano zabudowę kontenerową w oparciu o najnowocześniejszą technologię lekkich profili anodowanych, co przy zachowaniu wytrzymałości i trwałości pozwoliło odchudzić konstrukcję o zbędne kilogramy. Ładowność tego samochodu wynosi 1010 kilogramów z kierowcą, co jest największą wartością w tej klasie pojazdów, przy zachowaniu objętości zabudowy kontenerowej oraz ilości osób załogi (6 osób) w kabinie.
Producent kładzie również nacisk na inne innowacje, takie jak wzmocnione zawieszenie pod stałe obciążenie czy system grip control. Specjalne zawieszenie eliminuje problem odkształcania się resorów, kiedy pojazd pozostaje przez dłuższy okres w spoczynku z pełnym obciążeniem, a także poprawia stabilność, przez co tył zawieszenia nie „siada” podczas jazdy czy postoju. Oświetlenie pojazdu zapewnia maszt z najaśnicami LED o mocy 1000 W (2x500W), hydrauliczny bądź elektryczny, o osi obrotu 360 stopni. Pozostałe oświetlenie również wykonano w technologii LED sterowanego zdalnie z pulpitu (oświetlenie pola pracy oraz oświetlenie ostrzegawcze). Zasilanie umożliwia elektromagnetyczne gniazdo ładowania 12 V, służące do ładowania akumulatorów.
Inny przykład lekkiego wozu to lekki wóz z automotopompą i zbiornikiem na wodę. Dopuszczalna masa całkowita wynosi 3490 kg, a masa własna 3030 kg.