W świecie pojazdów strażackich marka STAR zajmuje szczególne miejsce, symbolizując siłę, niezawodność i adaptacyjność. Od lat 60. XX wieku Fabryka Samochodów Ciężarowych w Starachowicach oferowała modele, które stanowiły trzon polskiej floty strażackiej. Artykuł ten przybliża kluczowe modele i ich ewolucję, od historycznych konstrukcji po zmodernizowane wersje współczesne.
Star 266: Polski Terenowy Samochód Ciężarowy
Star 266 to polski terenowy samochód ciężarowy zaprojektowany do przewozu ładunków i ludzi po szosie i w terenie oraz holowania przyczepy o masie do 4 ton. Był produkowany seryjnie w latach 1973-2000 przez Fabrykę Samochodów Ciężarowych „Star” w Starachowicach.
Historia i rozwój Star 266
W 1968 roku w Ośrodku Badawczo Rozwojowym FSC Star, Biurze Konstrukcji Przemysłu Motoryzacyjnego w Warszawie oraz Wojskowym Instytucie Techniki Pancernej i Samochodowej w Sulejówku rozpoczęto prace konstrukcyjne nad nowym polskim terenowym samochodem ciężarowym, będącym następcą produkowanej od 1965 roku rodziny samochodów Star 660. Pierwszy prototyp Stara 266 zbudowano w 1969 roku, a produkcję seryjną rozpoczęto w 1973 roku.
Konstrukcja i parametry techniczne
- Nadwozie: Osadzone na podłużnicowej ramie spawanej wykonanej z blachy tłoczonej.
- Układ jezdny: Przedni sztywny most napędowy zawieszony na półeliptycznych resorach piórowych i dwóch hydraulicznych amortyzatorach teleskopowych. Zawieszenie osi środkowej i tylnej stanowiły mosty napędowe, każdy zawieszony na dwóch odwróconych półeliptycznych resorach piórowych oraz sześciu drążkach reakcyjnych. Mosty napędowe wyposażono w sterowaną pneumatycznie blokadę mechanizmu różnicowego.
- Układ hamulcowy: Dostosowany do zasilania hamulców przyczepy, wyposażony w nadciśnieniowy system wspomagania.
- Silnik: Polski, 6-cylindrowy, rzędowy silnik Diesla z bezpośrednim wtryskiem paliwa typu S359 (od 1983 roku S359M), o pojemności skokowej 6842 cm³ i mocy maksymalnej 110 kW (150 KM). Maksymalny moment obrotowy wynosił 432 Nm.
- Skrzynia biegów: Jednostka napędowa zblokowana z 5-biegową manualną skrzynią biegów S5-45, zespoloną poprzez wał rurowy ze sterowanym mechanicznie reduktorem SR-380M o dwóch przełożeniach.
- Kabina: Typu 641 (wagonowa), posiadająca dwa włazy dachowe, odchylane okna przednie oraz leżankę. W 1985 roku przeprowadzono jej modernizację, polegającą na zmianie stylistyki osłony wlotu powietrza.
- Przestrzeń ładunkowa: Jedna z dwóch metalowych skrzyń ładunkowych typu 663 lub 673. Skrzynia typu 663 posiadała dwupoziomową podłogę wykonaną z desek, odchylaną burtę tylną, opończę, montowane do ścian bocznych odchylane ławki, instalację świetlną oraz dźwiękową, służącą do komunikowania się z kabiną pojazdu.
- Zdolności terenowe: Możliwość pokonywania brodów bez przygotowania o głębokości do 120 cm, z przygotowaniem do 180 cm. Istnieje również możliwość przeprowadzania auta po dnie, po wcześniejszym przygotowaniu.
Użytkowanie i eksport Star 266
Podstawowym użytkownikiem Starów 266 było Wojsko Polskie, gdzie były używane zarówno w podstawowej wersji skrzyniowej, do transportu żołnierzy, jak i w wielu wersjach specjalistycznych. W latach 1973-1994 dla Wojska Polskiego dostarczono 17 092 samochody. Samochody te sprzedawano także na rynek cywilny, przede wszystkim dla służb wymagających pojazdów o dużej mobilności, jak energetyka i straż pożarna.
Model ten był również wykorzystywany w armiach innych krajów, w tym Angoli (2785 sztuk w latach 1977-1981), Libii (650 w 1986 r.), Jemenu (400 w latach 1999-2000), Birmy (106 w 1990 r.), Węgier (174 w latach 1986-1989) oraz ZSRR (394 w latach 1987-1989).
Star 266 w Rajdzie Paryż-Dakar
W 1988 roku dwa Stary 266 (wersji 266R) wzięły udział w Rajdzie Paryż-Dakar. Do mety dotarły dwie załogi: Jerzy Franek i Tomasz Sikora (nr 630) oraz Jerzy Mazur z Julianem Obrockim (nr 629). Stary 266R posiadały nieznaczne modyfikacje, takie jak klatka bezpieczeństwa, dodatkowe reflektory, osłony spodnie oraz częściowo synchronizowana, 5-biegowa przekładnia ZF.
Modernizacje Star 266
STAR SAN DUO 266 MODERNIZACJA
W związku z tym, że Star 266 pozostawał najliczniejszym samochodem polskich sił zbrojnych u progu XXI wieku, bez szans na zastąpienie nową konstrukcją w większej liczbie, od końca XX wieku wojsko wdrożyło kilka programów jego modernizacji. Zasadniczymi postulatami była wymiana silnika na nowocześniejszą konstrukcję, o większej mocy i momencie obrotowym, oraz zastosowanie odchylanej kabiny dla ułatwienia obsługi silnika.
Star 266M
Pierwszą wdrożoną modernizacją był Star 266M, opracowany przez producenta pojazdu - dawne zakłady Star, wchodzące w skład koncernu MAN. Model ten miał silnik MAN D0824 LFG01 o mocy maksymalnej 155 KM (114 kW) i momencie obrotowym 580 Nm, skrzynię biegów ZF i nową odchylaną długą kabinę zaadaptowaną z serii MAN L/M2000 Evolution (produkowaną w zakładach Steyr, analogiczną do Stara 1466). W latach 2002-2006 zmodernizowano w ten sposób 292 wojskowe Stary.
Star 266M2
W 2009 roku propozycję modernizacji przedstawiła spółka Autobox ze Starachowic. Od 2011 roku ciężarówki te, pod oznaczeniem Star 266M2, dostarczane są Siłom Zbrojnym RP, zarówno w wersji skrzyniowej, jak i z zabudowami specjalistycznymi. Samochody te mają silnik Iveco Tector 4 F4AE0481 o mocy 170 KM (125 kW) i maksymalnym momencie obrotowym 560 Nm oraz nową skrzynię biegów Eaton. Zastosowano nową poszerzoną skrzynię ładunkową w celu możliwości przewozu europalet (wymiary 4045×2450 mm). Początkowo stosowano oryginalną kabinę, zmodyfikowaną w celu jej podnoszenia, z nową atrapą przednią z tworzywa i reflektorami w zderzaku. Dzięki obniżeniu tunelu silnika, zastosowano trzy fotele w przednim rzędzie. Od połowy 2015 roku montowane są nowe kabiny, importowane z Chin, wywodzące się z linii kabin MAN L/M2000. Od 2011 roku zmodernizowano kilkaset pojazdów (261 w samym 2017 roku).
Propozycje modernizacji Star San Duo
W 2010 roku swoją propozycję modernizacji przedstawiła spółka Star San Duo ze Starachowic, zakładającą wykorzystanie jednej z kabin z serii MAN L/M2000 Evolution pochodzącej z rynku wtórnego (krótkiej, długiej lub czterodrzwiowej) oraz wymianę silnika. Proponowano używane silniki MAN po naprawie głównej, o mocy 155 KM (114 kW) (taki jak w Star 266M) lub o mocy 220 KM (jak w Star 1466), lub nowy silnik IVECO Tector F4AE0491 o mocy 170 KM (125 kW).
STAR 266 MAN 6x6 - Nowoczesna Adaptacja Terenowa dla Straży Pożarnej
Samochód pożarniczy STAR 266 MAN to przykład udanej modernizacji legendarnego podwozia terenowego STAR 266 z napędem 6x6. Pojazd ten został skonstruowany z myślą o trudnych warunkach terenowych, co podkreśla jego niska masa własna oraz doskonałe właściwości jezdne w terenie. Wszystkie kluczowe zespoły przeszły profesjonalną naprawę główną, objętą gwarancją, z możliwością montażu fabrycznie nowej kabiny i silnika.
Specyfikacja STAR 266 MAN 6x6
- Podwozie: Zmodernizowane w firmie STARSANDUO w Starachowicach, z zastosowaniem podzespołów firmy MAN.
- Silnik: 6-cylindrowy silnik MAN Euro 2 (typ D0826 LFG01) o mocy 224 KM, bez elektroniki, z turbosprężarką i intercoolerem.
- Skrzynia biegów: ZF 6 S-850.
- Kabina kierowcy: 6- lub 7-osobowa, czterodrzwiowy model MAN L2000, po kapitalnym remoncie lub fabrycznie nowy (za dopłatą). Kabina jest hydraulicznie podnoszona.
- Zabudowa pożarnicza: Konfigurowana indywidualnie, według potrzeb klienta.
- Rok produkcji podwozia: Około 1985, często wyposażony w pług.
Star 25: Symbol Lokalnego Pożarnictwa
Historia strażackiego STAR-a 25 z gminy Mircze to opowieść o blisko 50 latach służby. Ten wysłużony wóz strażacki, po gruntownym remoncie, zyskał drugie życie i nadal służy społeczności. Początkowo użytkowany przez jednostkę OSP w Kryłowie, następnie przekazany do Smoligowa, ostatecznie zakończył służbę bojową. Zamiast trafić na złom, postanowiono go odrestaurować i wyeksponować jako symbol historii lokalnego pożarnictwa.
Obecnie zabytkowy wóz strażacki stanowi ozdobę placu przed Gminnym Ośrodkiem Kultury w Mirczu i uświetnia gminne uroczystości. Istnieje również pomysł utworzenia unikatowej strażackiej grupy rekonstrukcyjnej. Poszukiwana jest oryginalna ręczna pompa, w którą auto było niegdyś wyposażone, a która zaginęła w niewyjaśnionych okolicznościach.
Star 244: Ikona Polskiej Motoryzacji Strażackiej
STAR 244, będący częścią serii "200" zapoczątkowanej w 1965 roku, stanowił znaczący krok w rozwoju polskich pojazdów terenowych. Prototypy Stara 200 i jego uterenowionej odmiany 244 były opracowywane we współpracy z Wojskowym Instytutem Techniki Pancernej i Samochodowej.
Charakterystyka techniczna Star 244
- Produkcja: Seryjna produkcja modelu 244 ruszyła w 1975 roku, oferując podwozie i samochód skrzyniowy.
- Kabina: Dwumiejscowa kabina typu 642, wyposażona w ogrzewanie i wentylację.
- Silnik: S359 - 6-cylindrowy, o pojemności 6842 cm³ i mocy 150 KM.
- Osiągi: Maksymalna prędkość wynosiła 82 km/h, a spalanie około 26 l/100 km.
- Napęd: Na cztery koła realizowany za pomocą 5-biegowej skrzyni ZF S5-45 i 2-biegowej skrzynki rozdzielczej.
- Ładowność: 5000 kg.
- Zdolności terenowe: Zdolność do pokonywania przeszkód wodnych o głębokości 120 cm i podjazdów o nachyleniu do 45°.
Warianty Star 244
- Star 3W244: Zaprezentowany w 1976 roku.
- Star 244R: Prototyp z 1977 roku, wyposażony w samowyładowczą skrzynię ładunkową, przeznaczony dla rolnictwa.
- Star 244RS: Specjalistyczna wersja dla rolnictwa i gospodarstw wielkotowarowych, produkowana od 1979 roku. Charakteryzowała się szczelną skrzynią ładunkową o pojemności 4,0/6,5/15,0 m³ i możliwością pracy w trudnych warunkach terenowych dzięki napędowi 4x4 i reduktorowi. Zastosowanie filtra powietrza typu multicyklonowego umożliwiało pracę w warunkach wysokiego zapylenia, a uszczelnienia pozwalały na pokonywanie przeszkód wodnych do 180 cm.
- Star 244L: Model wydłużony, zaprezentowany na Targach Poznańskich w 1978 roku.
- Star 3W244R: Opracowany i zmontowany w liczbie 50 egzemplarzy przez SHL-Kielce w 1978 roku.
Modernizacje i remonty Star 244
Współczesność przynosi przykłady odrestaurowanych STAR-ów 244, które, mimo kilkudziesięciu lat na karku, wciąż mogą służyć. Przykładem jest STAR 244L z 1983 roku, który po generalnym remoncie, obejmującym mosty i skrzynię biegów, z symbolicznym przebiegiem 22 tysięcy kilometrów, trafił na przetarg. Taki pojazd stanowi atrakcyjną propozycję dla mniejszych jednostek OSP lub kolekcjonerów.
Gmina Konstancin-Jeziorna również trzykrotnie wystawiła na sprzedaż wóz strażacki marki STAR 244, który służył w OSP Gassy. Pomimo obniżania ceny wywoławczej, sprzedaż nie dochodziła do skutku, co skłoniło do sprzedaży w trybie z wolnej ręki, z najwyższą oferowaną ceną jako kryterium wyboru kupującego. Samochód z 1996 roku z przebiegiem 32 467,7 km wciąż jest sprawny i gotowy do dalszej eksploatacji.
Star 1142: Nowa Generacja Samochodów Strażackich
Na początku lat 90. Państwowa Straż Pożarna rozpoczęła prace nad następcami starszych samochodów gaśniczych. W 1995 roku przygotowano założenia dla nowego typoszeregu samochodów wodno-pianowych, a pierwszymi modelami były ciężkie Jelcze 010 i 014. Równolegle Komenda Główna zakupiła 3 podwozia nowego wówczas Stara 1142, które zostały przekazane do zabudowy do trzech różnych firm: Jelcza, SHL i Piotr Wawrzaszek.
W drugim etapie zamówiono w SHL 3 samochody strażackie na podwoziu Stara 1142 z podwyższonymi wymaganiami dotyczącymi silnika i autopompy. Wszystkie 6 prototypów przeszło testy w jednostkach o największej liczbie interwencji. Następnie Państwowa Straż Pożarna rozpisała przetarg na produkcję i dostawę kolejnych stu sztuk, ustalając ostre warunki techniczne, wzorowane na zachodnich rozwiązaniach.
Rozwój podwozia i kabiny STAR 1142
Podwozie Star 1142 CJ, z rozstawem osi 4 m, zostało przygotowane przez Zakłady Starachowickie Star. Projekt kabiny załogowej brygadowej, mimo początkowych trudności związanych z konstrukcją ramy dla wersji 4x4, został zrealizowany. Kabina, choć cięższa od standardowej, wymagała zastosowania mocniejszych siłowników podnoszenia.
W celu zwiększenia mocy, silnik Stara 1142 został wyposażony w chłodnicę międzystopniową (intercooler) i pompy wtryskowe o ciśnieniu około 850 bar, co podniosło moc maksymalną do 180 KM i moment obrotowy do 525 Nm. Zmiany te wymusiły modernizację skrzyni biegów, do której Fabryka Przekładni Samochodowych Tczew wprowadziła nową przekładnię w 1995 roku. Kierowcy musieli przyzwyczaić się do nietypowego układu skrzyni biegów, gdzie bieg piąty znajdował się na miejscu czwartego, a czwarty obok trzeciego. Zastosowanie nadbiegu wymagało specjalnych widełek przełączających bieg 4-5. Podwozie otrzymało ogumienie bezdętkowe o rozmiarze 255/70 R22,5.
Konstrukcja nadwozia STAR 1142 w Jelczu
Równolegle z pracami w Starachowicach, w Jelczu prowadzono prace nad nadwoziem. Prototyp Jelcza 022, oznaczony jako GBA 2/20, przeszedł testy w Centrum Naukowo-Badawczym Ochrony Przeciwpożarowej w Józefowie, gdzie oceniano jego właściwości jezdne w terenie, działanie pompy oraz ergonomię konstrukcji. Pojazd ten, po wprowadzeniu niezbędnych poprawek i wygraniu przetargu, trafił do służby w Państwowej Straży Pożarnej.
Specyfikacja Jelcza 022 (GBA 2/20)
- Zbiorniki: Na wodę o pojemności 2500 litrów i na środek pianotwórczy 250 litrów.
- Autopompa: Wydajność 2000 l/min przy ciśnieniu 10 bar lub 250 l/min przy ciśnieniu 40 bar, zamontowana z tyłu nadwozia.
Inne Pojazdy Pożarnicze i Specjalistyczne
Współczesna flota strażacka obejmuje szeroką gamę pojazdów, od średnich samochodów ratowniczo-gaśniczych po specjalistyczne podnośniki i samochody techniczne. Przykłady z terenu działania Państwowej Straży Pożarnej ilustrują różnorodność:
- GBA 3,2/28 Volvo FL 4x4: Średni samochód ratowniczo-gaśniczy z zabudową Bocar.
- GBA 2,5/36 Scania P360: Średni samochód ratowniczo-gaśniczy z autopompą Ruberg R30/2.5, zabudowa ISS Wawrzaszek.
- GCBA 5/32 Scania P400: Ciężki samochód ratowniczo-gaśniczy.
- SRt Renault Midlum: Średni samochód ratownictwa technicznego.
- SHD-25 Man: Pojazd z podestem ruchomym o maksymalnym wysięgu 25 m, produkcja Fabryka Maszyn "BUMAR-KOSZALIN" S.A.
- SLOp Skoda Yeti: Lekki samochód operacyjny.
- SLBus Ford Transit: Lekki samochód do przewozu do 9 osób.
- SLKw Volkswagen: Lekki samochód kwatermistrzowski.
- SLRr Isuzu: Lekki samochód rozpoznawczo-ratowniczy.
- SLRr Nissan Pick-Up 4×4: Lekki samochód rozpoznawczo-ratowniczy.
- Quad Yamaha Grizzly.
- GBA 2,5/24 Renault Midlum: Średni samochód ratowniczo-gaśniczy.