Samochody specjalne stanowią szeroką grupę aut specjalistycznych dostosowanych do prowadzenia wyspecjalizowanych działań. Aby usprawnić komunikację między ratownikami prowadzącymi działania ratownicze oraz stanowiskiem kierowania, strażacy posługują się specyficznym językiem oznaczającym konkretne pojazdy bojowe. Oznakowanie pojazdów straży pożarnej składa się z ciągu liter i cyfr, z których każda ma swoje znaczenie. Poniżej wyjaśniamy oznaczenia kodowe poszczególnych pojazdów, z którymi można spotkać się w czasie działań ratowniczo-gaśniczych.
Ogólne Zasady Oznakowania Pojazdów Straży Pożarnej
W oznaczeniach pojazdów Państwowej Straży Pożarnej (PSP) i Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) kolejne litery określają bliższe dane identyfikujące budowę i wyposażenie samochodu. Do najczęściej spotykanych oznaczeń ogólnych zaliczamy GBA, GCBA, SD, SRd, SRt.
Oznaczenia Literowe
Litery w nazwie pojazdu wskazują na jego typ i przeznaczenie:
- G - gaśniczy
- S - specjalny
- L - lekki (do 3,5 tony masy własnej)
- M - średni (od 3,5 tony do 12 ton masy własnej)
- C - ciężki (od 12 ton masy własnej)
- B - ze zbiornikiem na wodę
- A - z autopompą
- M - z motopompą
- Pr - samochód ze zbiornikiem z proszkiem gaśniczym
- Sn - samochód gaśniczy z instalacją śniegową
- D - autodrabina
- H - podnośnik hydrauliczny
- R - ratownictwo (np. Rt - techniczne, Rd - drogowe, Rchem - chemiczne, Rekol - ekologiczne, Rwod - wodno-nurkowe, Rmed - medyczne, Rwys - wysokościowe, Rr - ratowniczo-rozpoznawczy)
- Dz - dźwig
- W - wężowy
- Kn - kontenerowy
- Kw - kwatermistrzowski
- On - oświetleniowy
- Op - operacyjny
- DiŁ - dowodzenia i łączności
- Pgaz-pdym - służący do przewozu aparatów ochrony dróg oddechowych
Oznaczenia Cyfrowe Samochodów Gaśniczych
Samochody gaśnicze posiadają dodatkowe oznaczenie cyfrowe charakteryzujące pojemność zbiornika na wodę w metrach sześciennych oraz wydajność pompy w hektolitrach. Symbole te oddzielone są znakiem `/`.
- Pierwsza liczba: oznacza pojemność zbiornika w metrach sześciennych (tonach).
- Druga liczba: oznacza wydajność pompy w hektolitrach na minutę (hl/min) przy ciśnieniu roboczym 8 bar.
I tak, oznaczenie 2,5/20 oznacza zbiornik o pojemności 2,5 metra sześciennego i autopompę o wydajności 20 hektolitrów na minutę przy ciśnieniu roboczym 8 bar. Inny przykład to 2,7/26, co wskazuje na zbiornik o pojemności 2,7 metra sześciennego i autopompę o wydajności 26 hektolitrów na minutę przy ciśnieniu roboczym 8 bar.
System Oznaczeń Operacyjnych Państwowej Straży Pożarnej (PSP)
Od połowy 2002 roku samochody Państwowej Straży Pożarnej zostały oznakowane numerami operacyjnymi w formacie XXX[z]YY (XXX-prefiks; z-infiks; YY-sufiks). Numery operacyjne mają za zadanie usprawnienie kierowania i prowadzenia działań ratowniczych, przekazując istotne informacje o przynależności pojazdu do jednostki ochrony przeciwpożarowej, jego rodzaju oraz o kryterium radiowym. Numer operacyjny jest umieszczany na samochodach straży pożarnych oznakowanych jako pojazdy uprzywilejowane w ruchu drogowym oraz na statkach pożarniczych. Numer operacyjny zawiera istotne fragmenty kryptonimu radiowego pojazdu i odnosi się do jednego i tylko jednego samochodu lub statku. Numer operacyjny lub numer na sprzęcie powinien mieć barwę kontrastującą z elementem lub nadwoziem, na którym został umieszczony.
Struktura Numeru Operacyjnego XXX[z]YY
- XXX (Prefiks): Pierwsze trzy cyfry określają rodzaj jednostki organizacyjnej, z której pochodzi pojazd.
- Przedział 210-249 zarezerwowano dla jednostek szczebla wojewódzkiego.
- Przedział 300-720 dla jednostek szczebla powiatowego i niższego.
- Ostatnia cyfra prefixu ma określone znaczenie.
- [z] (Infiks): Litera pośrodku informuje o regionie (województwie), z którego pochodzi wóz.
Litera (Infiks) Województwo B, BB Podlaskie C, CC Kujawsko-Pomorskie D, DD Dolnośląskie E, EE Łódzkie F, FF Lubuskie G, GG Pomorskie H, Y Lubelskie J, JJ Podkarpackie K, KK Małopolskie M, MM Warmińsko-Mazurskie N, NN Opolskie P, R Wielkopolskie S, SS Śląskie T, TT Świętokrzyskie U, UU Zachodniopomorskie W, WW Mazowieckie - YY (Sufiks): Ostatnie dwie cyfry oznaczają rodzaj pojazdu pożarniczego lub sprzętu.
- 01-19: Samochody stanowisk funkcyjnych.
- 20-99: Samochody pożarnicze i sprzętowe.
Sufiksy dla pojazdów pożarniczych (YY)
- 20: lekki gaśniczy
- 21: pierwszy wyjazdowy
- 22: średni gaśniczy
- 23: średni gaśniczy
- 24: średni gaśniczy
- 26: ciężki gaśniczy
- 27: ciężki gaśniczy
- 28: ciężki gaśniczy
- 29: ciężki gaśniczy
- 30: ciężki gaśniczy
- 31: ciężki gaśniczy
- 32: ciężki gaśniczy
- 33: ciężki gaśniczy
- 34: ciężki gaśniczy
- 35: pierwszy proszkowy
- 36: proszkowy
- 37: proszkowy
- 38: cysterna wodna
- 39: cysterna wodna
- 40: ratownictwa drogowego
- 41: ratownictwa drogowego
- 42: ratownictwa drogowego
- 43: ratownictwa technicznego
- 44: ratownictwa technicznego
- 45: ratownictwa technicznego
- 46: samochód oświetleniowy
- 47: samochód oświetleniowy
- 48: samochód dźwig
- 49: ciężki ratownictwa drogowego
- 50: przeciw gazowo-dymowy
- 51: autodrabina
- 52: autodrabina
- 53: autopodnośnik
- 54: autopodnośnik
- 55: mikrobus, autobus
- 56: mikrobus, autobus
- 57: mikrobus, autobus
- 58: mikrobus, autobus
- 59: ambulans
- 60: ratownictwo chemiczno-ekologiczne
- 61: ratownictwo chemiczno-ekologiczne
- 62: ratownictwo chemiczno-ekologiczne
- 63: ratownictwo chemiczno-ekologiczne
- 64: ratownictwo chemiczno-ekologiczne
- 65: ratownictwo chemiczno-ekologiczne
- 71: pojazd specjalistycznej grupy
- 72: pojazd specjalistycznej grupy
- 73: pojazd specjalistycznej grupy
- 74: pojazd specjalistycznej grupy
- 75: pojazd specjalistycznej grupy
- 76: pojazd specjalistycznej grupy
- 77: pojazd specjalistycznej grupy
- 78: pojazd specjalistycznej grupy
- 79: pojazd specjalistycznej grupy
- 80: samochód wężowy
- 81: pojazd kwatermistrzowski
- 82: pojazd kwatermistrzowski
- 83: pojazd kwatermistrzowski
- 84: pojazd kwatermistrzowski
- 85: pojazd kwatermistrzowski
- 86: pojazd kwatermistrzowski
- 87: pojazd kwatermistrzowski
- 88: pojazd kwatermistrzowski
- 89: pojazd kwatermistrzowski
- 90: samochód operacyjny
- 91: samochód operacyjny
- 92: samochód operacyjny
- 98: samochód dowodzenia i łączności
- 99: samochód dowodzenia i łączności
Sufiksy dla sprzętu i kontenerów (YY)
- A **: agregaty (np. powietrzne, sprężarki, AODO, prądotwórcze, stacje uzdatniania wody, najaśnice)
- B **: butle ciśnieniowe do gazów
- C **: aparaty oddechowe
- H **: sprzęt hydrauliczny, piły
- K **: kontenery
- Ł **: łodzie i pontony
- M **: motopompy
- N **: naczepy
- P **: przyczepy (z wyposażeniem ratowniczym oraz ciągnione: motopompy, działka i agregaty)
- R **: sprzęt medyczno-ratowniczy (nosze, sanie, zestawy ratownicze)
- W **: działka i kurtyny przenośne, armatura wodno-pianowa, węże pożarnicze
- Z **: zapory, skokochrony, namioty
Przykłady Oznaczeń Operacyjnych PSP
- 531[D]22 GBA 2,2/16:
- 531 to Jednostka Ratowniczo-Gaśnicza (JRG) Polkowice.
- [D] oznacza województwo Dolnośląskie.
- 22 oznacza samochód średni gaśniczy.
- GBA 2,2/16 to średni samochód gaśniczy z autopompą, ze zbiornikiem o pojemności 2,2 m³ wody i wydajnością pompy 16 hl/min.
- 581[S]43 SRt:
- 581 to JRG Rybnik.
- [S] oznacza województwo Śląskie.
- 43 oznacza samochód ratownictwa technicznego.
- SRt to średni samochód ratownictwa technicznego.
- 491[K]81 SCKn:
- 491 to JRG Nowy Targ.
- [K] oznacza województwo Małopolskie.
- 81 oznacza pojazd kwatermistrzowski.
- SCKn to ciężki samochód kontenerowy.
Oznaczenia Wozów Bojowych w Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP)
Oznaczenie wozów bojowych w jednostkach OSP różni się od systemu PSP. Sufiks (YY) na wozach ochotniczej straży pożarnej nie ma związku z pełnionymi przez te pojazdy funkcjami, natomiast ostatnia cyfra prefixu ma już określone znaczenie, informując o przynależności jednostki.
- Jeżeli w powiecie (mieście) znajduje się do 6 jednostek JRG/PSP, jednostki OSP włączone do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) otrzymują numer 9, a numery 7 i 8 należą do jednostek OSP spoza KSRG.
- Jeżeli w powiecie (mieście) znajduje się więcej niż 6 jednostek JRG/PSP, jednostki OSP w takim powiecie (mieście) albo nie ma, albo jest ona w KSRG i ma automatycznie numer 9 lub inny wolny.
JAK CZYTAĆ NUMERY OPERACYJNE I OZNACZENIA SAMOCHODÓW STRAŻACKICH?!
Systemy Klasyfikacji Pojazdów Pożarniczych
Klasyfikacja według Polskiej Normy PN-79/M-51300
Norma ta obowiązywała od 1974 do 2004 roku i dzieliła samochody pożarnicze według typu, wagi i rodzaju.
- Typów samochodów:
- G - gaśniczy
- S - specjalny
- Wagi samochodu:
- L - lekki (do 3,5 tony masy własnej)
- M - średni (od 3,5 tony do 12 ton masy własnej)
- C - ciężki (od 12 ton masy własnej)
- Rodzajów samochodów gaśniczych (G):
- Ze zbiornikiem na wodę (pojemność podaje się w m³)
- Z autopompą (wydajność podaje się w m³ na minutę)
- Z motopompą (wydajność podaje się w m³ na minutę)
- Proszkowy (masę proszku podaje się w kilogramach)
- Śniegowy
Przykład: Oznaczenie GCBA 5/24 oznacza Ciężki Samochód Gaśniczy ze zbiornikiem na wodę o pojemności 5 m³ i autopompą o wydajności 2,4 m³ na minutę. Każdy samochód ze zbiornikiem na wodę posiada także zbiornik na środek pianotwórczy, który przeważnie stanowi 10% pojemności zbiornika głównego - w tym przypadku pojemność zbiornika na środek pianotwórczy wynosi 500 litrów.
Klasyfikacja według Europejskiej Normy PN-EN 1846-2:2001
Norma ta obowiązuje od 14 października 2004 roku i określa kryteria do charakteryzowania samochodów, ustalając klasy i kategorie w zależności od przeznaczenia i masy samochodu.
Klasy Pojazdów Samochodowych (w zależności od masy)
- Lekka (L): Samochody, których masa jest nie mniejsza niż 2 tony i nie większa/równa 7,5 tony.
- Średnia (M): Samochody, których masa jest nie mniejsza niż 7,5 tony i nie większa/równa 14 ton.
- Ciężka (S): Samochody, których masa jest większa niż 14 ton.
Kategorie Pojazdów Samochodowych (w zależności od zdolności do poruszania się po określonych nawierzchniach)
- Kategoria 1 - MIEJSKA (drogowa): Pojazdy samochodowe przeznaczone do poruszania się po drogach o twardej nawierzchni.
- Kategoria 2 - UTERENOWIONA: Pojazdy samochodowe zdolne do poruszania się po wszystkich drogach o twardej nawierzchni i w ograniczonym zakresie poza tymi drogami.
- Kategoria 3 - TERENOWA: Pojazdy samochodowe zdolne do poruszania się po wszystkich drogach i bezdrożach.
Grupy Pojazdów Samochodowych (w zależności od zastosowania)
- Samochody ratowniczo-gaśnicze:
- Samochody ratowniczo-gaśnicze z pompą - wyposażone w pompę pożarniczą i zazwyczaj w zbiornik na wodę, a także w inny sprzęt używany podczas akcji ratowniczo-gaśniczej.
- Samochody ratowniczo-gaśnicze specjalne - ze specjalnym sprzętem, z dodatkowymi specjalnymi środkami gaśniczymi lub bez nich.
- Samochody z drabiną mechaniczną i/lub podnośnikiem hydraulicznym:
- Drabina mechaniczna - wysuwana konstrukcja z przęsłami w kształcie drabiny, z koszem lub bez kosza ratowniczego, zamontowana obrotowo na podstawie.
- Podnośnik hydrauliczny - składana konstrukcja z koszem ratowniczym, składająca się z jednego sztywnego lub teleskopowo wysuwanego elementu lub kilku takich elementów, lub z mechanizmu nożycowego, ewentualnie z kombinacji tych elementów, z drabiną lub bez drabiny. Urządzenie jest montowane obrotowo na podstawie.
- Samochody ratownictwa technicznego: Pojazdy z wyposażeniem umożliwiającym prowadzenie akcji ratowniczych, m.in.: poszukiwania i ratowania osób, usuwania skutków wypadków (drogowych, lotniczych, kolejowych), awaryjnego odblokowywania wejść, ratowania zwierząt.
- Samochody ratownictwa medycznego: Pojazdy obsługiwane przez strażaków i przeznaczone do opieki nad pacjentami i transportu pacjentów. Może być wyposażony w inne urządzenia związane ze specyficznymi warunkami działania straży pożarnej.
- Samochody sprzętowe ratownictwa chemicznego: Pojazdy wyposażone w środki ochrony indywidualnej i sprzęt do ograniczania szkód w środowisku naturalnym, na przykład takich jak: niebezpieczeństwo skażenia środowiska, wypadki z niebezpiecznymi środkami chemicznymi, niebezpieczeństwo działania substancji radioaktywnych, niebezpieczeństwo zakażeń biologicznych, wypompowanie substancji.
- Samochody dowodzenia: Pojazdy wyposażone w środki łączności i sprzęt do kierowania akcją.
- Samochody do przewozu osób: Pojazdy przystosowane do transportu strażaków i ich osobistego wyposażenia.
- Samochody zaopatrzeniowe: Pojazdy przystosowane do przewozu sprzętu lub środków gaśniczych w celu zaopatrywania jednostek będących w akcji.
- Samochód specjalny nośnik kontenerowy S-3-3: Oznaczenie specjalnego samochodu nośnika kontenerowego - klasy ciężkiej (S), kategorii terenowej (3), z trzema miejscami dla załogi w kabinie.