Wyposażenie i Informacje o Samochodach Strażackich

Samochód pożarniczy, znany również jako wóz strażacki lub pojazd pożarniczy, to specjalnie oznakowany i przygotowany samochód (wóz bojowy) używany przez straż pożarną lub inną jednostkę ochrony przeciwpożarowej. Jego głównym przeznaczeniem jest udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych oraz innych działaniach statutowych, takich jak działania prewencyjne. Samochody pożarnicze są budowane najczęściej na podwoziach pojazdów produkowanych seryjnie, z odpowiednio dobranymi zespołami i parametrami.

Wozy strażackie należą do najbardziej rozpoznawalnych pojazdów uprzywilejowanych na drodze, często widywane mknące przez ruch uliczny z wyjącymi syrenami i migającymi światłami. Choć są symbolem natychmiastowej reakcji, ich prawdziwa wartość tkwi w szerokiej gamie sprzętu ratunkowego, który posiadają. Od narzędzi strażackich po sprzęt medyczny i ratunkowy, wóz strażacki to w zasadzie mobilna skrzynia narzędziowa zaprojektowana do radzenia sobie z szerokim zakresem sytuacji awaryjnych.

Oznakowanie i Klasyfikacja Pojazdów Pożarniczych

Pojazd samochodowy straży pożarnej, z wyjątkiem pojazdu osobowego operacyjnego, powinien mieć barwę czerwieni sygnałowej, natomiast błotniki i zderzaki - barwę białą. Kontenery pożarnicze, agregaty ciągnione, motopompy, działka oraz przyczepy ze sprzętem pożarniczym powinny być malowane na zasadach określonych dla pojazdów gaśniczych. Kontenery-pojemniki oraz kontenery-cysterny powinny posiadać napisy określające ich zawartość lub przeznaczenie - kolor i krój liter napisów jak dla numerów na sprzęcie.

Pojazdy strażackie są oznaczone w większości krajów uniwersalnym numerem umożliwiającym identyfikację wozu w czasie akcji. W Polsce oznaczenie takie nazywane jest numerem operacyjnym i składa się z trzech elementów. Sposób oznakowania pojazdów, sprzętu pływającego, silnikowego i pożarniczego określa załącznik do zarządzenia Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 10 kwietnia 2008 r. Pierwszym elementem jest trzycyfrowy numer (prefiks), określający powiat oraz typ jednostki. Drugim jest oznaczenie jednoliterowe województwa, zgodne z wyróżnikiem województwa na obecnych tablicach rejestracyjnych, z trzema wyjątkami: m.st. Warszawy - W; woj. mazowieckiego (bez Warszawy) - M; oraz jednostek centralnych Państwowej Straży Pożarnej, np. Komendy Głównej - A. Stosuje się także dodatkowo (głównie literowe) oznaczenia charakterystyki pojazdu. System oznaczeń określa norma PN-EN 1846-1:2011.

W Polsce stosuje się najczęściej oznaczenia zgodne z normą PN-79/M-51300, która od roku 2000 została zastąpiona przez PN-EN 1846-1.

Przykładowe oznaczenia samochodów pożarniczych

• Oznaczenia określają w kolejności: G - samochód ratowniczo-gaśniczy, C - ciężki, B - ze zbiornikiem wodnym, A - z autopompą, 5 - zbiornik na wodę o pojemności 5 m³, 32 - wydajność nominalna autopompy 32 hl/min.
• Oznaczenia określają w kolejności: G - samochód ratowniczo-gaśniczy, C - ciężki, B - ze zbiornikiem wodnym, A - z autopompą, 5 - zbiornik na wodę o pojemności 5 m³, 24 - wydajność nominalna autopompy 24 hl/min.
• Oznaczenie samochodu ratowniczo-gaśniczego klasy ciężkiej (S), kategorii uterenowionej (2), z załogą trzyosobową, ze zbiornikiem wody o pojemności 5000 dm³, z pompą pożarniczą o wydajności 3200 dm³/min.

Specjalistyczne Wyposażenie Wozów Strażackich

Państwowa Straż Pożarna, w celu realizacji ciążących na niej zadań ustawowych, korzysta ze specjalistycznego sprzętu i pojazdów o różnorakich funkcjach, dostosowanych do charakteru wykonywanych działań. Wyroby służące zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, wprowadzane do użytkowania w jednostkach ochrony przeciwpożarowej, mogą być stosowane wyłącznie po uprzednim uzyskaniu dopuszczenia do użytkowania.

Układ Wodno-Pianowy

Większość wozów strażackich jest wyposażona w pompę wodną o dużej wydajności, która może dostarczyć setki, a nawet tysiące litrów wody na minutę. Pompy te są często podłączone do pokładowych zbiorników wody lub hydrantów przeciwpożarowych. Do transportu wody z wozu do pożaru używa się węży strażackich o różnych rozmiarach (zazwyczaj o średnicy od 1.5 do 5 cm). Różne rodzaje dysz pozwalają strażakom dostosować strumień wody, od szerokiej mgiełki po skupiony. Wiele wozów strażackich jest również wyposażonych w systemy dozowania piany, które mieszają pianę gaśniczą z wodą. Wszystkie te elementy tworzą tzw. układ wodno-pianowy.

Chociaż sam samochód przewozi wodę, jest on również wyposażony w przenośne gaśnice do gaszenia małych pożarów lub określonych zagrożeń, takich jak pożary urządzeń elektrycznych lub smarów.

Sprzęt Ratownictwa Technicznego i Wysokościowego

Nowoczesne wozy strażackie są często wykorzystywane w akcjach ratowniczych, w tym w wypadkach samochodowych, zawaleniach budynków i awariach przemysłowych. Na wyposażeniu znajdują się:

• Narzędzia hydrauliczne, takie jak nożyce i rozpieracze, które są potężnymi urządzeniami służącymi do podważania pojazdów, przecinania metalu lub podnoszenia gruzu w celu uwolnienia uwięzionych osób.
• Frezy - do przecinania metalowych elementów.
• W przypadku akcji ratunkowych na dużych wysokościach, na przykład w budynkach, na klifach lub wąwozach, wozy strażackie są wyposażone w liny, uprzęże, bloczki i karabinki.
• Oprócz głównej drabiny wysuwanej (często montowanej na górze wozu strażackiego) noszonych jest kilka przenośnych drabin o różnej długości.
• Podnośnik hydrauliczny - składana konstrukcja z koszem ratowniczym, składająca się z jednego sztywnego lub teleskopowo wysuwanego elementu lub kilku takich elementów, lub z mechanizmu nożycowego, ewentualnie z kombinacji tych elementów, z drabiną lub bez drabiny.

Sprzęt Ratownictwa Medycznego

Wozy strażackie pełnią również funkcje ratownictwa medycznego. Na ich wyposażeniu znajduje się sprzęt do udzielania pierwszej pomocy, a także:

• AED (Automatyczny Defibrylator Zewnętrzny) - urządzenia ratujące życie, stosowane w przypadku zatrzymania krążenia.
• Samochody ratownictwa medycznego są obsługiwane przez strażaków i przeznaczone do opieki nad pacjentami i transportu pacjentów.

Środki Ochrony Indywidualnej i Łączności

Strażacy muszą chronić się podczas pracy w niebezpiecznych warunkach, dlatego wozy strażackie przewożą również:

• Sprzęt bunkrowy, znany również jako ubranie specjalne, obejmuje ognioodporną kurtkę i spodnie, rękawice, buty i hełm.
• Aparaty ochrony dróg oddechowych (SCBA) są niezbędne do pracy w atmosferze zadymionej lub toksycznej.
• Każdy strażak ma przy sobie radiotelefon, aby utrzymywać kontakt z członkami zespołu i jednostkami dowodzenia.

Dodatkowe Urządzenia i Akcesoria

Stosuje się również inne urządzenia dodatkowe, zamontowane na stałe, jak np. maszt oświetleniowy czy wciągarka. Do dodatkowego wyposażenia wozów strażackich zaliczyć można również: działko wodne, dodatkowy wąż, kamerę cofania czy falę świetlną LED. Sytuacje kryzysowe nie zawsze zdarzają się w ciągu dnia, dlatego niezawodne systemy oświetleniowe są kluczowe.

W samochodzie strażackim można również znaleźć walizkę sprzętową, najczęściej stosowaną do przewożenia i przechowywania ważnych narzędzi. Można tam umieścić narzędzia ręczne, takie jak młotki, łomy, śrubokręty i latarki. Oprócz tego można tam umieścić narzędzia hydrauliczne, takie jak nożyce, a nawet i rozpieracze.

Wyposażenie osobiste strażaków

Ilość zadań do wykonania w czasie akcji wymaga od strażaków często wcielania się w wiele ról: od operatora prądownicy, przez strażaka działającego na wysokości, do ratownika udzielającego kwalifikowanej pierwszej pomocy. W każdej z tych sytuacji wymagane jest posiadanie przez nich narzędzi do wykonywania określonych czynności. Poniżej przedstawiono przykładowe, przydatne elementy wyposażenia osobistego:

Niezbędne i często używane

• Rękawiczki nitrylowe/lateksowe: Podstawowa rzecz do zapewnienia bezpieczeństwa podczas działań, używane nie tylko w Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy, ale również pod rękawicami specjalnymi stanowią barierę przed brudem, wchłanianiem pierwiastków i substancji rakotwórczych. Ich przechowywanie w plastikowym opakowaniu po "Kinder Niespodziance" zabezpiecza przed zabrudzeniem i uszkodzeniem.
• Klucze płaskie 10-13: Obowiązkowe przy kolizjach i wypadkach do wyłączenia napięcia w pojazdach poprzez odłączenie klem przy akumulatorach.
• Zbijak do szyb i nóż do pasów bezpieczeństwa: Niezastąpione narzędzia podczas wypadków komunikacyjnych. Zbijak sprężynowy jest skuteczniejszy niż "młotkowy". Nóż do pasów z łatwością radzi sobie z unieruchomionymi pasami bezpieczeństwa.
• Kliny, blokady do drzwi: Pomocne w codziennej służbie do blokowania drzwi, szczególnie tych z samozamykaczami, oraz do utrzymania otworów podczas siłowego wejścia. Występują w różnych rodzajach (metalowe, z diodami LED).
• Pętla ratownicza: Coraz bardziej rozpowszechniony przyrząd o wielu zastosowaniach, wykonany z taśmy rurowej. Najbardziej uniwersalna wydaje się pętla 150 cm. Służy m.in. do zabezpieczania stanowiska gaśniczego, pilarki, przenoszenia sprzętu, budowy auto-asekuracji, ewakuacji osób nieprzytomnych, redukcji siły odrzutu prądów wody.
• Zatyczki do uszu: Chronią słuch w środowisku nadmiernego natężenia dźwięku (np. piły tarczowe do metalu do 115 dB, silniki spalinowe do 125 dB).
• Maseczki przeciwpyłowe: Chronią przed wdychaniem szkodliwych substancji, takich jak produkty spalania (cząsteczki stałe) lub pyły (np. szklany). Zaleca się stosowanie masek FFP2 lub FFP3 (skuteczność filtracji odpowiednio 94% i 97%).
• Chusteczki nawilżające/żel antybakteryjny: Niezbędne do wstępnego oczyszczania skóry (dłoni, twarzy, karku) z brudu i substancji kancerogennych na miejscu akcji.
• Okulary/gogle ochronne: Alternatywa dla zaparowanej przyłbicy, chroniąca oczy.

Inne przydatne przedmioty

• Opatrunek osobisty i/lub staza taktyczna
• Handbook
• Miś ratownik
• Torba z ubraniem zastępczym i batonem energetycznym
• Gwizdek
• Kreda/marker, długopis
• Przyrząd do otwierania okien
• Multitool
• Nożyczki atraumatyczne
• Uniwersalny klucz serwisowy
• Klucz (ściągacz) tapicerski
• RES-Q-RENCH
• Klamka do drzwi balkonowych i okien
• Maseczka do tlenoterapii dla zwierząt
• Taśma naprawcza
• Folia stretch
• Piłeczka
• Trytytki (opaski kablowe)
• Lusterko rewizyjne

System Standaryzacji Wyposażenia

W jednostkach organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej wprowadzono system standaryzacji wyposażenia pojazdów pożarniczych i innych środków transportu. Celem tego systemu jest ujednolicenie przede wszystkim typów samochodów pożarniczych i ich minimalnego wymaganego wyposażenia. System ten dotyczy również innych środków transportu.

Podstawy systemu standaryzacji określone zostały w dokumencie „Wytyczne standaryzacji pojazdów pożarniczych i innych środków transportu Państwowej Straży Pożarnej”, zatwierdzonym w dniu 14 kwietnia 2011 r. przez Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej. W wytycznych zawarto ogólne zasady całego systemu standaryzacji, zasady tworzenia nowych standardów wyposażenia lub nowelizacji istniejących, jak również zasady służbowego stosowania standardów przez jednostki organizacyjne PSP.

Standaryzacja wyposażenia została skonstruowana jako system otwarty, tzn. możliwe jest dodawanie nowych standardów wyposażenia jako kolejnych załączników do wytycznych. Nowe standardy wyposażenia będą opracowywane pod nadzorem Biura Logistyki KG Państwowej Straży Pożarnej w uzgodnieniu z KCKRiOL oraz CNBOP-PIB, zależnie od potrzeb zgłaszanych przez jednostki organizacyjne Państwowej Straży Pożarnej.

Regulacje Prawne dotyczące Dopuszczenia do Użytkowania

Wyroby służące zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, wprowadzane do użytkowania w jednostkach ochrony przeciwpożarowej oraz wykorzystywane przez te jednostki do alarmowania o pożarze lub innym zagrożeniu oraz do prowadzenia działań ratowniczych, a także wyroby stanowiące podręczny sprzęt gaśniczy, mogą być stosowane wyłącznie po uprzednim uzyskaniu dopuszczenia do użytkowania. Proces ten regulują następujące rozporządzenia:

• Rozporządzenie MSWiA z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (Dz.U. Nr 143 poz. 1002 z późn. zm.).
• Rozporządzenie MSWiA z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych czynności wykonywanych podczas procesu dopuszczania, zmiany i kontroli dopuszczenia wyrobów, opłat pobieranych przez jednostkę uprawnioną oraz sposobu ustalania wysokości opłat za te czynności (Dz.U. Nr 143 poz. 1003).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 kwietnia 2010 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (Dz.U. 2010 nr 85 poz. 553).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 maja 2018 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (Dz.U. 2018 poz. 1014).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 października 2022 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (Dz.U. 2022 poz. 2378).

Na stronie internetowej www.monit.straz.gov.pl dostępna jest aplikacja przeznaczona do zgłaszania uwag i propozycji zmian w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 czerwca 2007 r.

tags: #woz #strazacki #wuposazenie