Jak wozy strażackie gaszą pożary pojazdów

Jednostki ochrony przeciwpożarowej wielokrotnie wyjeżdżają w ciągu roku do pożarów samochodów osobowych, ale nierzadko przychodzi się zmierzyć ze zdarzeniem związanym z innymi pojazdami.

Najczęstsze przyczyny pożarów pojazdów

Pożary pojazdów mają różnorodne źródła, a najczęstszymi przyczynami ich powstania są:

• Nieprawidłowe użytkowanie: Przykłady obejmują zbyt niski poziom płynu w chłodnicy, zapłon spowodowany jazdą z zaciągniętym hamulcem ręcznym, brak konserwacji (np. zatarte łożyska), słoma nawinięta na wały w kombajnie lub pożar pyłu w komorze silnika szynobusu.
• Nieprawidłowo wykonywane prace naprawcze: Do takich sytuacji należy spawanie elementów pojazdu lub ingerencja w układ LPG.
• Podpalenia.

Początkowe działania strażaków na miejscu zdarzenia

Każdą akcję strażacy rozpoczynają od rozpoznania, w tym analizy ryzyka. Jest to proces ciągły, trwający przez cały czas prowadzenia działań. Kierujący działaniami ratowniczymi musi w pierwszej kolejności zwrócić uwagę na zagrożenia.

Zabezpieczenie miejsca zdarzenia

Zabezpieczenie miejsca zdarzenia jest szczególnie ważne na ruchliwych drogach. Zbliżając się dwoma samochodami ratowniczo-gaśniczymi do zdarzenia na drodze dwupasmowej (zwłaszcza na autostradzie czy drodze ekspresowej, gdzie dozwolona jest wysoka prędkość), warto zająć oba pasy i stopniowo zwalniać, spowalniając w ten sposób ruch. Uniemożliwi to wyprzedzenie pojazdu bojowego i zwiększy bezpieczeństwo osób znajdujących się na miejscu zdarzenia.

Równocześnie z zabezpieczeniem miejsca zdarzenia należy rozpoznać liczbę poszkodowanych i określić, czy zdarzenie ma charakter pojedynczy, mnogi, masowy, czy też w ogóle nie ma poszkodowanych. Trzeba przede wszystkim zwrócić uwagę, czy w płonącym pojeździe nie zostali uwięzieni ludzie. Należy również zlokalizować pożar. Niektóre pojazdy, np. szynobusy lub niektóre autobusy, wyposażone są w instalację wykrywającą pożar.

Zagrożenia podczas gaszenia pożarów pojazdów

Ze względu na różne przyczyny zdarzeń w tego typu akcjach strażacy spotykają się z wieloma zagrożeniami, które wymagają szczególnej ostrożności i specyficznych taktyk.

Gazy pożarowe

Podczas pożaru pojazdu trudno mówić o jednym spalanym materiale, ponieważ pojazdy złożone są z części wykonanych z metali (w tym stopu magnezu, który w odpowiednio wysokiej temperaturze reaguje z wodą), tworzyw sztucznych, skór, elementów drewnianych i tkanin. Na skutek reakcji spalania uwalniane są duże ilości trujących, rakotwórczych gazów.

Wysoka intensywność spalania

Ze względu na rodzaj materiału palnego oraz zazwyczaj bardzo dobry dostęp powietrza, pożary pojazdów charakteryzują się wysoką intensywnością spalania.

Wyciek łatwopalnych płynów eksploatacyjnych

Wyciek łatwopalnych płynów eksploatacyjnych może zajść zarówno przed wybuchem pożaru (w wyniku wypadku bądź uszkodzenia np. przewodu paliwowego) lub w jego trakcie, w wyniku oddziaływania ciepła na części pojazdu. Wyciek taki zintensyfikuje pożar i może również przyczynić się do jego rozprzestrzenienia. W walce o zmniejszanie zużycia paliwa producenci starają się redukować masę pojazdów, wyposażając je choćby w plastikowe zbiorniki na paliwo. Ponadto, niektóre pojazdy, na przykład koparki, zwyżki samochodowe czy żurawie samojezdne, mają w układach przeniesienia siły znaczne ilości łatwopalnego oleju hydraulicznego.

Niepełne informacje o pojeździe

Jeżeli strażacy dotrą na miejsce, gdy pożar zdąży się już rozwinąć, zebranie wielu informacji, np. o przewożonych materiałach, staje się bardzo trudne.

Nieprzewidziane ruchy pojazdu

W trakcie pożaru może dojść do niekontrolowanego odjazdu pojazdu, np. w wyniku poluzowania hamulca ręcznego. Jeżeli do pożaru doszło na terenie pochyłym, po uszkodzeniu hamulca pojazd może zjechać ze wzniesienia.

Wybuchy ładunków pirotechnicznych i nabojów gazowych

Wybuchy ładunków pirotechnicznych (z poduszek powietrznych i napinaczy pasów), naboi gazowych (ze sprężyn gazowych do podnoszenia klap bagażnika, kurtyn itp.) bądź amortyzatorów w zderzakach (dotyczy to pojazdów sprowadzanych np. z USA) spowodowane są nagrzewaniem się medium ściskanego lub ładunku pirotechnicznego do wysokiej temperatury. Ważne jest, aby pamiętać, że każda nieaktywowana kurtyna to przynajmniej jeden nabój gazowy, który może wybuchnąć.

Rutyna

Pożary pojazdów (zwłaszcza samochodów osobowych) są niestety często uważane za zdarzenia rutynowe, przez co wielu strażaków je lekceważy, co może prowadzić do niebezpiecznych sytuacji.

Środki chłodnicze w klimatyzacji

W nowych układach klimatyzacji stosowany jest środek R1234yf, który również może stanowić zagrożenie.

Porażenie prądem elektrycznym

• Pojazdy hybrydowe i elektryczne: W samochodach hybrydowych oraz o napędzie elektrycznym spotyka się różne wartości napięć instalacji elektrycznej służącej do napędzania pojazdu - w niektórych modelach (np. Toyota Highlander SUV) sięga ono nawet 650 V DC. W takich instalacjach występuje prąd stały, ratownikowi nie grozi więc porażenie w razie bezpośredniego polewania płonących akumulatorów bądź przewodów wodą (względnie pianą). Warto nadmienić, że w hybrydowych pojazdach osobowych akumulatory znajdują się zazwyczaj z tyłu (są łatwiej dostępne przez bagażnik), a w elektrycznych pod klatką pasażerską. Pod żadnym pozorem nie wolno dotykać luźnych przewodów czy odsłoniętych akumulatorów. Nie należy też próbować wykonywać otworów w obudowach baterii akumulatorów, aby uzyskać do nich lepszy dostęp.
• Tramwaje i pociągi: Porażenie prądem elektrycznym może wystąpić w przypadku pożaru tramwaju czy pociągu, gdzie w nowych konstrukcjach silniki znajdujące się w wózkach wykorzystują silniki prądu przemiennego. Kierujący działaniami musi jak najszybciej zażądać zdalnego wyłączenia energii elektrycznej w trakcji oraz nakazać ratownikom odłączenie tramwaju od sieci trakcyjnej poprzez opuszczenie pantografu. Ponadto należy odłączyć baterię akumulatorów, które są oznaczone z boku pojazdów, a do uniesienia osłaniającej je klapy potrzebny jest klucz na kwadrat lub trójkąt. Warto podkreślić, że detektor prądu AC Hotstick wykrywa jedynie napięcie prądu przemiennego i nie wykryje napięcia w trakcji zasilającej np. pociągi bądź tramwaje.
• Zagrożenia z otoczenia: Zagrożenie porażeniem prądem elektrycznym może wynikać również z miejsca, w którym doszło do pożaru - np. gdy pożar kombajnu wystąpił na polu uprawnym pod linią wysokiego napięcia bądź gdy doszło do pożaru auta, które uderzyło w latarnię. Odległość przewodów od powierzchni ziemi zależy od napięcia w przewodach i wynosi dla napięć poniżej 123 kV - 5,85 m, poniżej 245 kV - 6,70 m. W takim przypadku KDR musi zażądać odłączenia napięcia w liniach oraz przyjazdu pogotowia energetycznego. Należy uważać na spadające, przepalone przewody elektryczne!

Ponowny zapłon

W pojazdach hybrydowych i elektrycznych może nastąpić ponowny zapłon ich elementów, w wyniku niedostatecznie długiego chłodzenia płonących akumulatorów. Może do tego dojść nawet po ponad 20 godzinach od momentu, w którym wydawało się, że pożar został ugaszony.

Syndrom "śpiącego samochodu"

Stojąc obok samochodu hybrydowego lub elektrycznego, strażak może nie być w stanie stwierdzić, czy jest włączony - pracy silnika po prostu nie słychać. Należy więc, tak jak w każdym przypadku, możliwie jak najszybciej zabezpieczyć pojazd przed odjechaniem, np. klinując koła.

Kwas i jego opary

W wyniku uszkodzeń akumulatora (w przypadku pojazdów hybrydowych - akumulatorów) może dojść do wycieku kwasu, którego opary mogą poparzyć drogi oddechowe, skórę i oczy.

Wybuch/rozerwanie opony

Spowodowane przyrostem ciśnienia w oponie, są szczególnie niebezpieczne w przypadku pożaru pojazdów ciężarowych. Kilku-, kilkunastokilogramowe odłamki opon o wysokiej energii kinetycznej mogą przelecieć znaczne odległości.

Ruch uliczny

Ruch uliczny jest zagrożeniem nie tylko dla strażaków i poszkodowanych, lecz także dla osób poruszających się w tym ruchu. Zadymienie oraz możliwość wybuchu opon zagraża bezpieczeństwu innych kierowców. Należy rozważyć zamknięcie drogi na czas trwania gaszenia pożaru. Po zapadnięciu zmroku w miejscach nieoświetlonych strażacy są szczególnie narażeni na niebezpieczeństwo.

Napędy alternatywne (LPG, CNG)

Napędy alternatywne, takie jak gaz LPG i CNG, również mogą być niebezpieczne. Wbrew powszechnej opinii, mimo wbudowanych zaworów bezpieczeństwa, zbiorniki te niekiedy wybuchają. Przyczyną jest niewystarczający wydatek przepływu na zaworze bezpieczeństwa w porównaniu do tempa nagrzewania się zbiornika. Jeżeli nie można wykluczyć zasilania pojazdu gazem lub przewożenia materiałów niebezpiecznych (niekoniecznie ADR, wystarczy butla z gazem w samochodach kempingowych), trzeba prowadzić działania gaśnicze z pozycji osłoniętej. Nie wolno podchodzić do płonącego pojazdu od strony, w którą może być wyrzucany gaz, gdyż zazwyczaj natychmiast się on zapali. W pojazdach osobowych wyrzut gazu następuje zazwyczaj poziomo, w kierunku tyłu pojazdu (a czasem do tyłu, ale w górę). W autobusach napędzanych CNG zawory bezpieczeństwa skierowane są często na boki (jeśli do pożaru autobusu doszło w mieście, na ulicy o ciasnej zabudowie, będzie to na wysokości okien na parterze, gdyż to właśnie na dachu znajdują się zbiorniki na gaz!).

Dodatkowe zagrożenia z miejsca zdarzenia

Dodatkowe zagrożenia mogą wynikać z miejsca zdarzenia, np. z bliskości innych materiałów palnych. Inaczej niż podczas działań z zakresu ratownictwa technicznego, nie jesteśmy w stanie wyłączyć np. systemów bezpieczeństwa. Odłączenie akumulatora (zakładając, że pali się tył pojazdu, a jest tylko jeden akumulator z przodu pojazdu, który można byłoby odłączyć) nie spowoduje, że naboje gazowe poduszek przestaną się nagrzewać od ciepła wydzielanego z pożaru.

Co ważne, jeśli pożar nie zostanie ograniczony (np. do części wykładziny fotela) i szybko ugaszony, to ze względu na zmiany w strukturze stali samochód nada się już tylko na złom.

Jak widać, lista możliwych zagrożeń jest bardzo długa. Do płonącego pojazdu należy podchodzić jedynie od bezpiecznej strony - gdy nie wykluczono możliwości wybuchu, dopiero po wstępnym stłumieniu ognia i schłodzeniu pojazdu.

Środki gaśnicze i taktyka gaszenia pożarów pojazdów

Tak jak w przypadku każdej akcji gaśniczej, trzeba określić minimalny wydatek wody. Dobór środka gaśniczego i sposób jego podania zależne będą od zastanej sytuacji.

Proszek gaśniczy

Niewielka ilość proszku w gaśnicy pozwala na skuteczne gaszenie pożaru jedynie w jego wstępnej fazie.

Piana gaśnicza

Piana gaśnicza (z dozownika/zasysacza liniowego bądź sprężona - CAFS) cechuje się dużą skutecznością w porównaniu do wody, ale ma wyższą cenę. Pianę (zwłaszcza średnią) szczególnie docenić można w przypadku wycieków płynów towarzyszących pożarowi. Rozleje się w tym samym kierunku, co płyn, ograniczając parowanie cieczy. Odpowiedni sprzęt umożliwi strażakom wytworzenie piany ciężkiej i średniej - jej rodzaj należy dobrać do sytuacji na miejscu zdarzenia. Planując zakupy, warto zadbać o prądownicę, do której dokupić można nakładki do piany ciężkiej i średniej.

Taktyka natarcia

Akcję ratowniczo-gaśniczą rozpoczyna się od rozpoznania, równolegle prowadząc działania związane z zabezpieczeniem miejsca zdarzenia (jeśli trzeba - wyniknie to z rozpoznania) i segregacją medyczną poszkodowanych (ponownie - tylko jeśli zachodzi taka potrzeba). Do ugaszenia pożaru w zarodku można wykorzystać linię szybkiego natarcia. Kiedy mamy do czynienia z pożarem pojazdu (najlepiej widać to po pożarach samochodów osobowych) i gdy obrana taktyka w ciągu 30-60 sekund (w przypadku pożarów większych pojazdów ten czas może być nieco dłuższy) nie przynosi efektów, należy rozważyć zmianę wariantu taktycznego na bardziej skuteczny. Natarcie powinno być agresywne, czyli wykorzystywać odpowiednio wysoki strumień przepływu z prądów gaśniczych - jedna linia szybkiego natarcia na samochód osobowy objęty w całości pożarem to nierzadko za mało. W przypadku zagrożenia pojazdów znajdujących się obok (np. pożaru na parkingu) konieczne będą dodatkowe prądy gaśnicze w obronie. Niezwykle ważne, w szczególności w przypadku pożarów samochodów hybrydowych i elektrycznych, jest wykonanie odpowiedniego zasilania wodnego, ponieważ pożar akumulatorów może trwać przez dłuższy czas.

Rola wozów strażackich z pompą

Na całym świecie strażacy polegają na specjalistycznym sprzęcie do skutecznego zwalczania pożarów, a wóz strażacki z pompą stanowi podstawę większości operacji gaśniczych. Jest on wyposażony w mocną pompę wodną, zbiornik na wodę, węże strażackie i różnorodne narzędzia gaśnicze. Podstawową rolą wozu strażackiego z pompą jest transport i dostarczanie wody pod ciśnieniem do skutecznego gaszenia pożarów. Jeśli hydrant jest dostępny, pompa ciężarówki pobiera wodę i rozprowadza ją wężami.

Wozy strażackie z pompą są niezbędnym wyposażeniem strażaków, zapewniając wodę, ciśnienie i niezbędne narzędzia do skutecznego zwalczania pożarów. Zarówno na obszarach miejskich, wiejskich, jak i przemysłowych, wozy strażackie z pompą zapewniają strażakom możliwość skutecznego reagowania i ratowania życia.

Przykład działań: Pożar busów w Lesznie

Z nieznanych przyczyn nad ranem 3 września 2025 roku, przy ul. Usługowej w Lesznie, doszło do pożaru siedmiu samochodów typu bus, które jednocześnie objęte były ogniem. O tym zdarzeniu dyżurny operacyjny powiatu pełniący służbę w Stanowisku Kierowania Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej w Lesznie został powiadomiony. Natychmiast zadysponowano na miejsce trzy wozy strażackie, które po dojeździe musiały wyciąć dwa otwory w płocie w celu wykonania dostępu do posesji.

Strażacy zbudowali dwa prądy wody w natarciu na palące się pojazdy (w tym jeden piany ciężkiej) oraz dwa prądy w obronie na sąsiednie pojazdy, które zagrożone były oddziaływaniem ognia i temperatury. Pożar spowodował straty sięgające około 600 tys. zł, natomiast działania zabezpieczające pozwoliły uratować mienie o wartości około 200 tys. zł.

Zakończenie działań i higiena

Kończąc akcję, należy pamiętać o higienie. Trzeba unikać stania przy spalonym samochodzie. Nawet stojąc w oddaleniu od wraku, należy stosować półmaski filtrujące (zgodne z normą PN-EN 149 o stopniu ochrony klasy min. P2), bo nawet delikatny wiatr będzie unosić np. cząsteczki nadpalonej farby. Choć akcje związane ze zwalczaniem pożarów pojazdów zazwyczaj nie trwają zbyt długo, to niosą wiele zagrożeń. Wbrew powszechnej opinii podczas tych akcji może dojść do sytuacji niebezpiecznych.

tags: #wozy #strazackie #jak #zgaszaja #pozar