Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP): Kompletny Przewodnik po Wymogach i Zastosowaniu

Bezpieczeństwo przeciwpożarowe w obiektach budowlanych, niezależnie od ich przeznaczenia (przemysłowych, mieszkalnych czy użyteczności publicznej), jest jednym z kluczowych aspektów zarządzania ryzykiem. Jednym z podstawowych i często niedocenianych, a zarazem kluczowych elementów systemu ochrony przeciwpożarowej jest Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP). Jego rola jest fundamentalna w zapobieganiu rozprzestrzenianiu się ognia oraz minimalizacji szkód powstałych wskutek pożaru.

PWP to specjalne urządzenie elektryczne, przeznaczone do szybkiego i bezpiecznego odcięcia zasilania elektrycznego w sytuacji zagrożenia pożarowego. Jego zadaniem jest odcięcie dopływu energii elektrycznej do wszystkich obwodów, z wyjątkiem instalacji i urządzeń, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru. W przypadku pożaru instalacja elektryczna może stanowić dodatkowe zagrożenie dla ekip ratowniczych, dlatego szybkie odłączenie zasilania jest kluczowe dla bezpiecznego prowadzenia akcji gaśniczej.

Podstawa Prawna i Obowiązek Stosowania PWP

Obowiązek stosowania Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu (PWP) został wprowadzony stosunkowo dawno, bo już od 2002 roku. Konieczność jego montażu wynika z zapisów Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jednolity: Dz.U. 2019 poz. 1065 z późniejszymi zmianami, a obecnie Dz. U. z 2022 r. poz. 1225).

Kiedy PWP jest obowiązkowy?

Zgodnie z § 183 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia, PWP, odcinający dopływ prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem tych, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru, należy stosować w:

• Strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m³.
• Strefach zagrożonych wybuchem.

Oznacza to, że PWP jest wymagany w obiektach o podwyższonym ryzyku pożaru, takich jak hale produkcyjne, magazyny, pomieszczenia techniczne i serwerownie, parkingi podziemne, budynki użyteczności publicznej o dużym natężeniu ruchu osób, laboratoria, stacje paliw, kotłownie, a także w budynkach mieszkalnych wielorodzinnych powyżej określonej wysokości. Nawet obiekty zabytkowe podlegają tym przepisom, jeśli spełniają kryteria kubatury lub zagrożenia wybuchem.

Wymogi dotyczące lokalizacji i funkcjonowania

Rozporządzenie precyzuje również miejsce montażu i sposób działania PWP:

• Lokalizacja: PWP powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza i odpowiednio oznakowany (§ 183 ust. 3).
• Oznakowanie: PWP musi być odpowiednio oznakowany, co potwierdza Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.
• Niezamierzone załączenie: Odcięcie dopływu prądu przeciwpożarowym wyłącznikiem nie może powodować samoczynnego załączenia drugiego źródła energii elektrycznej, w tym zespołu prądotwórczego, z wyjątkiem źródła zasilającego oświetlenie awaryjne, jeżeli występuje ono w budynku, a także innych urządzeń elektrycznych, które muszą funkcjonować w czasie pożaru (np. pompy pożarowe) (§ 183 ust. 4). PWP ma za zadanie wyłączyć wszystkie rodzaje zasilania obiektu: zasilanie podstawowe (sieć), zasilanie rezerwowe (druga sieć, agregat prądotwórczy), zasilanie awaryjne (UPS) oraz inne układy zasilania, takie jak instalacje fotowoltaiczne (PV) i magazyny energii.

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r., przeciwpożarowe wyłączniki prądu są urządzeniami przeciwpożarowymi. W związku z tym powinny zostać wykonane zgodnie z projektem uzgodnionym przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Warunkiem dopuszczenia ich do użytkowania jest przeprowadzenie odpowiednich prób i badań, potwierdzających prawidłowość ich działania.

Ewolucja Wymogów Certyfikacji PWP

Mimo wprowadzenia obowiązku stosowania PWP w 2002 roku, początkowo nie powstały żadne akty wykonawcze normalizujące wymagania dotyczące budowy oraz funkcjonalności tych urządzeń. Projektanci, bazując na powszechnej wiedzy technicznej i dostępnych na rynku urządzeniach, tworzyli rozwiązania różniące się budową, parametrami i funkcjonalnością, co utrudniało obsługę i konserwację z powodu braku unifikacji.

Wprowadzenie Krajowej Oceny Technicznej (KOT)

Sytuacja zaczęła się zmieniać w 2016 roku, wraz z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. z 2016 r. poz. 1966 z późniejszymi zmianami). Rozporządzenie to określiło sposób deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych zgodnie z krajowym systemem oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych.

W tym systemie Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP) został zakwalifikowany do grupy 10 - stałe urządzenia przeciwpożarowe (wyroby do wykrywania i sygnalizacji pożaru, wyroby do kontroli rozprzestrzeniania ciepła i dymu oraz tłumienia wybuchu, systemy ewakuacyjne). Dla wyrobów z tej grupy wymagany jest krajowy system oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych nr 1.

Krajowy system oceny nr 1 określa działania producenta oraz jednostki certyfikującej lub laboratorium badawczego. Aby wprowadzić PWP do obrotu, należy go wykonać na podstawie krajowej specyfikacji technicznej, którą w przypadku PWP stanowi Krajowa Ocena Techniczna (KOT). KOT określa typ wyrobu budowlanego, czyli zestaw reprezentatywnych poziomów lub klas właściwości użytkowych. Jej wynikiem jest wydanie Krajowego Certyfikatu Stałości Właściwości Użytkowych, wymaganego do sporządzenia krajowej deklaracji właściwości użytkowych.

Okres przejściowy i ostateczny obowiązek

Do Rozporządzenia z 2016 roku wprowadzono okres przejściowy, który był corocznie przedłużany aż do 2021 roku. Dopiero Rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 4 grudnia 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 2297) nie wydłużyło tego okresu poprzez nieujęcie PWP na liście urządzeń, dla których obowiązywał okres przejściowy. W konsekwencji, z dniem 1 stycznia 2021 roku zaczął obowiązywać krajowy certyfikat stałości właściwości użytkowych dla PWP, w tym dla jego elementów składowych: urządzeń uruchamiających, urządzeń sygnalizujących i urządzeń wykonawczych.

Warto zaznaczyć, że do 23 marca 2022 r. "prawo było martwe", ponieważ na rynku brakowało certyfikowanych wyrobów w postaci Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu.

Dopuszczenie Jednostkowe - Wyjątek, Nie Zastępstwo

W okresie przejściowym, ze względu na brak certyfikowanych produktów, do obrotu wprowadzano PWP na podstawie dopuszczenia jednostkowego, zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o wyrobach budowlanych z dnia 16 kwietnia 2004 r. (Dz. U. 2004 Nr 92, poz. 881).

Jednak, jak podkreśla Główny Urząd Nadzoru Budowlanego (GUNB), art. 10 ust. 1 ustawy znajduje zastosowanie wyłącznie w szczególnych przypadkach. Dotyczy wyrobu budowlanego, który wymaga indywidualnego zaprojektowania i wytworzenia ze względu na specjalne, niestandardowe potrzeby, przeznaczonego do jednego, konkretnego zastosowania, często wymagającego dostosowania urządzeń produkcyjnych do jego wytworzenia.

Procedura jednostkowego dopuszczenia nie może być rozwiązaniem zamiennym dla wyrobów budowlanych, w tym urządzeń przeciwpożarowych, wprowadzonych do obrotu na podstawie przepisów krajowych i oznakowanych znakiem budowlanym „B”. Droga jednostkowego dopuszczenia została wyłączona z możliwości wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych w postaci PWP w zakresie powszechnie dostępnych urządzeń z certyfikatem stałości właściwości użytkowych, objętych Krajową Oceną Techniczną (KOT), od 23 marca 2022 r.

Warunkiem dopuszczenia do jednostkowego zastosowania wyrobu budowlanego jest m.in., że wyrób:

• Nie jest przeznaczony do powszechnego stosowania.
• Nie jest objęty normą zharmonizowaną ani krajową oceną techniczną.
• Nie może być produkowany seryjnie z przeznaczeniem do stosowania powszechnego.
• Nie może stanowić przedmiotu swobodnego obrotu handlowego.

Zatem procedura jednostkowego dopuszczenia jest niezbędna jedynie w szczególnych przypadkach dla nowo powstałych technologii, dla których nie ma wyrobów dostępnych na rynku i wprowadzonych do obrotu.

Budowa i Funkcjonalność Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu

Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu to złożony system składający się z kilku kluczowych komponentów, dla których wymagany jest certyfikat. Urządzenie PWP, zwłaszcza w kontekście certyfikacji, może być rozumiane jako "zestaw" wyrobu budowlanego, wprowadzony do obrotu przez jednego producenta jako co najmniej dwa odrębne składniki, które muszą zostać połączone, aby mogły zostać zastosowane w obiektach budowlanych.

Elementy składowe PWP

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu składa się z trzech głównych komponentów:

1. Urządzenie uruchamiające (UU PWP): Jest to przycisk zdalnego sterowania PWP, lokalizowany zwykle w pobliżu głównego wejścia do budynku. Pozwala na podanie sygnału do urządzenia wykonawczego PWP w celu wyłączenia energii elektrycznej w obiekcie zgodnie z zaprogramowanym scenariuszem. Umożliwia również sygnalizację stanu dozoru wraz z informacją o stanach urządzeń wykonawczych podłączonych do UU PWP.
2. Urządzenie sygnalizujące (US PWP): To sygnalizator optyczny (np. dioda LED) wskazujący jednoznacznie o wyłączeniu zasilania obiektu. Informuje o fizycznym przełączeniu styków aparatu wykonawczego PWP, sterowany za pośrednictwem automatyki PWP lub bezpośrednio ze styków krańcowych urządzenia wyłączającego.
3. Urządzenie wykonawcze (UW PWP): Składa się z głównych aparatów wyłączających (rozłącznika lub wyłącznika) wraz z układem zasilania oraz automatyką kontrolno-sterującą. Służy do mechanicznego odłączenia dopływu energii elektrycznej do obiektu i jest zabudowane w obudowie zapewniającej odpowiednie warunki środowiskowe. Zazwyczaj jest instalowane w rozdzielnicy głównej budynku, zlokalizowanej w pomieszczeniu wydzielonym pożarowo lub w rozdzielnicy pożarowej.

Rodzaje rozwiązań PWP ze względu na złożoność

Funkcjonalność i bezpieczeństwo PWP mogą się różnić w zależności od zastosowanego rozwiązania sterującego:

1. Rozwiązanie proste

W tym wariancie urządzenia uruchamiające są połączone równolegle, co oznacza, że naciśnięcie dowolnego z nich powoduje wyłączenie urządzenia wykonawczego i w rezultacie odłączenie napięcia zasilającego budynek. Urządzenie sygnalizacyjne (sygnalizator LED) jest sterowane bezpośrednio z wyjść modułu lub ze styków krańcowych urządzenia wyłączającego. Jest to rozwiązanie najprostsze, nieposiadające kontroli nad instalacją sterującą, co może wymagać wzmożonych prac konserwacyjno-serwisowych. Zalecane dla obiektów ze stałą obsługą techniczną i możliwością czasowego wyłączenia zasilania budynku do celów testowania.

2. Rozwiązanie z wyzwalaczami

W tym wariancie stosuje się wyzwalacze:

• Wyzwalacz wzrostowy: Powoduje otwarcie styków urządzenia wykonawczego PWP w przypadku podania napięcia zasilającego na cewkę wyzwalacza.
• Wyzwalacz zanikowy: Powoduje otwarcie styków urządzenia wykonawczego w przypadku zaniku lub obniżenia się napięcia poniżej wartości dopuszczalnej przez cewkę wyzwalacza.

Zwiększa to poziom bezpieczeństwa, ale może powstać problem podczas uszkodzenia przewodu (np. zwarcia) pomiędzy urządzeniem uruchamiającym a wykonawczym, co może skutkować brakiem wyłączenia. Zasilanie niezbędne do zadziałania wyłącznika pobierane jest za pośrednictwem przerzutnika faz, zapewniającego energię nawet po zaniku napięcia na jednej lub dwóch fazach. Dopuszcza się wykorzystanie wyzwalaczy 230VAC lub 24V (napięcie bezpieczne, zwiększone bezpieczeństwo obsługi). Jeśli wykorzystywane są wyzwalacze 230V, urządzenie uruchamiające i lampki sygnalizacyjne muszą być dostosowane do pracy z tym napięciem.

3. Rozwiązanie z modułem kontrolno-sterującym (MKIN-PWP)

To rozwiązanie preferowane do rozległych i skomplikowanych obiektów przemysłowych, budynków biurowych i użyteczności publicznej, gdzie czasowe wyłączenie zasilania do celów testowych jest niemożliwe lub bardzo utrudnione. Zwiększenie bezpieczeństwa polega na zastosowaniu dedykowanego modułu kontrolno-sterującego MKIN-PWP, który:

• Natychmiast po wykryciu uszkodzenia przewodu pomiędzy urządzeniem uruchamiającym a wykonawczym wysyła sygnał o uszkodzeniu do systemu nadrzędnego (np. SSP, BMS).
• Steruje wyzwalaczem zanikowym lub wzrostowym.
• Odlicza czas opóźnienia do wyłączenia (np. w celu umożliwienia bezawaryjnego zamknięcia serwerów) w przypadku współpracy z systemami UPS i wejściem zezwalającym na wyłączenie.
• Współpracuje z integratorem lub centralą sterującą, umożliwiając zdalne wyłączenie zasilania.

Moduł MKIN-PWP posiada dodatkowe wyjścia realizujące funkcje, takie jak sygnał wyłącz do następnej sekcji wyłącznika, uszkodzenie modułu do systemów nadrzędnych, zadziałanie urządzenia wykonawczo-sygnalizującego, sygnał wyłącz do systemów UPS. Cała automatyka sterująco-sygnalizująca jest zasilana z zasilacza buforowanego z akumulatorem, co zapewnia ciągłość dostawy energii do części sygnalizacyjno-sterującej na minimum 30 minut, nawet w przypadku zaniku zasilania sieciowego. Moduł MKIN-PWP może również łączyć się z systemami integracji/integratorami lub innymi systemami wizualizacji za pośrednictwem interfejsu RS485 (np. BacNET MS/TP, Modbus).

Kluczowe Aspekty Związane z PWP - Najczęściej Zadawane Pytania

Czy PWP wymaga Świadectwa Dopuszczenia do stosowania w ochronie przeciwpożarowej wydane przez CNBOP?

Nie, Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu nie widnieje na wykazie wyrobów rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 kwietnia 2010 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (DzU z 2010 r. nr 85, poz. 553, z późn. zm.), dlatego nie wymaga Świadectwa Dopuszczenia.

Czy dla PWP wymagany jest znak CE?

Dla PWP nie ma zharmonizowanej normy EU, więc znakowanie CE nie jest możliwe.

Od kiedy istnieje obowiązek stosowania przeciwpożarowego wyłącznika prądowego z certyfikatem i jak wymóg certyfikacji jest związany z projektem budowlanym oraz datą uzyskania pozwolenia na budowę?

Obowiązek certyfikacji PWP istnieje od 1 stycznia 2021 r. Należy pamiętać, że istniał on już od 2016 r., a w dniu 1 stycznia 2021 r. upłynął okres przejściowy wyznaczony przez Ustawodawcę na dostosowanie rynku do nowych wymagań. Projekt budowlany nie określa zasad formalnych wprowadzania wyrobów do stosowania, a jedynie wskazuje ich rodzaj, wymagane własności użytkowe i oczekiwane funkcje. Tym samym data uzyskania pozwolenia na budowę nie ma żadnego znaczenia ani wpływu na dokumenty wymagane do wprowadzenia wyrobu na rynek.

Czy przeciwpożarowy wyłącznik prądu należy stosować we wznoszonych oraz modernizowanych obiektach?

Tak, certyfikowany przeciwpożarowy wyłącznik prądu należy stosować również w obiektach będących w trakcie budowy lub modernizacji, jeśli PWP nie został jeszcze dostarczony na budowę, co zostało potwierdzone w "Dzienniku budowy".

Czy przeciwpożarowy wyłącznik prądu można zabudować we wspólnej rozdzielni (obudowie) wraz z innymi urządzeniami?

Nie, przeciwpożarowy wyłącznik prądu musi być zainstalowany w oddzielnej obudowie, na której producent umieszcza znak „B” wraz z oznakowaniem numeru certyfikatu. Wyjątek może tu stanowić możliwość zabudowy w jednym standardzie elektrycznym sekcji PWP z zasilaczem tego samego producenta oraz centralą sterującą, co może przyczynić się do poprawy ergonomii rozdzielni przeciwpożarowej prądu.

Czy przeciwpożarowy wyłącznik prądu należy uwzględnić w scenariuszu pożarowym?

Tak, przeciwpożarowy wyłącznik prądu z certyfikatem jest przystosowany do współpracy z SSP, Integratorem, Centralą Sterującą urządzeniami przeciwpożarowymi czy BMS budynkowym. Może działać z opóźnieniem (np. w celu umożliwienia bezawaryjnego zamknięcia serwerów). Podstawowe funkcje, które należy założyć w scenariuszu, to kontrola stanu załączony/wyłączony oraz kontrola uszkodzenia.

Czy przeciwpożarowy wyłącznik prądu należy stosować w przypadku montażu fotowoltaiki (PV)?

Tak, jeśli instalację PV zastosowano w budynku o kubaturze powyżej 1000 m³. W innych przypadkach stosowanie PWP jest według uznania projektanta.

Czy można multiplikować poszczególne urządzenia PWP, np. do celów ochrony wielu obiektów w jednym systemie?

Tak, jest to kwestia projektowa i wymaga odpowiedniego zaprojektowania systemu.

Czy przeciwpożarowy wyłącznik prądu musi być okresowo konserwowany?

Tak, podobnie jak inne urządzenia przeciwpożarowe, PWP podlega obowiązkowi przeprowadzania przeglądów technicznych i czynności konserwacyjnych. Przeglądy powinny odbywać się nie rzadziej niż raz w roku. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. wskazuje, że czynności takie należy wykonywać zgodnie z zasadami określonymi w Polskich Normach, Dokumentacji Techniczno-Ruchowej oraz Instrukcji obsługi opracowanej przez producenta.

Czy każdy elektryk z uprawnieniami może konserwować PWP?

Nie, czynności konserwacyjne powinny być wykonywane przez podmioty upoważnione przez producenta, zgodnie z Instrukcją obsługi. Przepisy nie określają szczegółowych kryteriów formy kontroli wyłącznika, ale zakres przeglądu powinien obejmować najważniejsze czynniki pozwalające upewnić się, czy urządzenie funkcjonuje prawidłowo. Częste awarie to śniedzenie styków (w miejscach o podwyższonej wilgotności) lub niewłaściwe podłączenie.

Dlaczego PWP jest Niezbędny? Zalety Stosowania

Prawidłowo funkcjonujący przeciwpożarowy wyłącznik prądu zwiększa bezpieczeństwo zarówno ewakuujących się osób, jak i strażaków, a także przyczynia się do skuteczniejszej walki z ogniem. Podsumowując, zalety stosowania PWP obejmują:

• Zwiększenie bezpieczeństwa osób i mienia: Szybkie odcięcie prądu eliminuje ryzyko iskier, zapłonu oraz porażenia prądem.
• Minimalizacja szkód pożarowych: Ogranicza rozprzestrzenianie ognia przez przewody i instalacje elektryczne.
• Ochrona sprzętu i instalacji: Zapobiega uszkodzeniom urządzeń elektrycznych, które mogłyby być źródłem dodatkowych zagrożeń.
• Spełnienie wymogów prawnych i norm: Zapewnia zgodność z przepisami BHP i ochrony przeciwpożarowej.
• Ułatwienie akcji ratowniczej: Pozwala na bezpieczniejsze i skuteczniejsze działania straży pożarnej.

Wykaz Aktów Prawnych (Bibliografia)

1. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jednolity: Dz.U. 2019 poz. 1065 z późniejszymi zmianami, obecnie Dz. U. z 2022 r. poz. 1225).
2. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. z 2016 r. poz. 1966 z późniejszymi zmianami).
3. USTAWA z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (Dz. U. poz. 542, 1228 i 1579).
4. Rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 4 grudnia 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. z 2020 r. poz. 2297).
5. USTAWA o wyrobach budowlanych z dnia 16 kwietnia 2004 r. (Dz. U. 2004 Nr 92, poz. 881).
6. USTAWA - Prawo budowlane z dnia 7 lipca 1994 r. (Dz.U. 1994 Nr 89 poz. 414).
7. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r. ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylające dyrektywę Rady 89/106/EWG.
8. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. z 2010 r. nr 109, poz. 719 z późn. zm.).

tags: #wylacznik #pozarowy #budynku