Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu: Rola, Wymogi i Zastosowanie

Bezpieczeństwo przeciwpożarowe w obiektach przemysłowych, mieszkalnych i użyteczności publicznej jest jednym z najważniejszych aspektów zarządzania ryzykiem. Jednym z podstawowych elementów systemu ochrony przeciwpożarowej jest przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP). Choć często bywa niedoceniany, jego rola jest kluczowa w zapobieganiu rozprzestrzenianiu się ognia oraz minimalizacji szkód powstałych wskutek pożaru.

Czym jest Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP)?

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) to specjalne urządzenie elektryczne przeznaczone do szybkiego i bezpiecznego odcięcia zasilania elektrycznego w sytuacji zagrożenia pożarowego. Jego zadaniem jest odcięcie dopływu energii elektrycznej do instalacji i urządzeń, które mogą być źródłem zapłonu lub podtrzymywać pożar.

W razie pojawienia się ognia PWP umożliwia odłączenie dopływu prądu i bezpieczne prowadzenie akcji gaśniczej. Urządzenie to zaprojektowano po to, aby zapewniać maksymalne bezpieczeństwo w sytuacji zagrożenia.

PWP ma za zadanie odcinać dopływ energii elektrycznej do wszystkich odbiorników z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru (np. pomp hydrantowych, wentylatorów oddymiających). W następstwie wyłączenia PWP nie powinno załączać się drugie źródło energii elektrycznej, z wyjątkiem wspomnianych obwodów pożarowych. Dla takich urządzeń, w rozdzielni głównej lub za złączem kablowym, wydziela się sekcję obwodów pożarowych niezależną od PWP.

Podstawy Prawne i Wymogi

Przepisy regulujące stosowanie PWP

Konieczność stosowania przeciwpożarowych wyłączników prądu w instalacjach elektrycznych w budynkach wynika z zapisów rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Mówi o tym również rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. W myśl tego rozporządzenia, urządzenia przeciwpożarowe to urządzenia służące do zapobiegania powstawaniu, wykrywania oraz zwalczania pożarów lub ograniczania ich skutków (mogą to być urządzenia stałe lub półstałe, uruchamiane ręcznie lub samoczynnie). Jednym z takich urządzeń jest właśnie przeciwpożarowy wyłącznik prądu.

PWP jest wymagany w budynkach i obiektach, w których istnieje podwyższone ryzyko pożaru oraz tam, gdzie przepisy określają obowiązek stosowania takich zabezpieczeń. Zgodnie z paragrafem 183 zawartym w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. (z późniejszymi zmianami), w obiektach o kubaturze brutto przekraczającej 1000 m³ bądź w budynkach, w których znajdują się strefy zagrożone wybuchem, konieczne jest zainstalowanie przeciwpożarowego wyłącznika prądu. Warto zauważyć, że pojęcie „występowania zagrożenia wybuchem” jest o wiele bardziej pojemne niż tylko „pomieszczenie zagrożone wybuchem”.

Obowiązek certyfikacji PWP

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu podlega obowiązkowi certyfikacji zgodnie z:

• Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (DzU z 2016 r., poz. 1966 z późn. zm.), które wprowadziło obowiązek certyfikacji PWP - później rokrocznie wydłużano okres przejściowy, aż do 1 stycznia 2021 r.
• Rozporządzeniem Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 4 grudnia 2020 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (DzU z 2020 r., poz. 2297), które nie wydłużyło wspomnianego okresu przejściowego poprzez nie ujęcie PWP na liście urządzeń.

Obowiązek stosowania przeciwpożarowego wyłącznika prądowego z certyfikatem powstał od 1 stycznia 2021 r. Jeśli dokumentacja projektowa przewidywała zastosowanie PWP na podstawie §183 WT, to zmiana polega wyłącznie na tym, że dla wyrobu o tej samej nazwie i funkcji w obiekcie powstał dodatkowy obowiązek certyfikacji. Należy pamiętać, że istnieje on już od 2016 r., a w dniu 1 stycznia 2021 r. upłynął okres przejściowy wyznaczony przez Ustawodawcę na dostosowanie rynku do nowych wymagań. Kluczowe jest to, że projekt budowlany nie określa zasad formalnych wprowadzania wyrobów do stosowania, a tylko wskazuje ich rodzaj, wymagane własności użytkowe i oczekiwane funkcje (zadania), a tym samym data uzyskania pozwolenia na budowę nie ma żadnego znaczenia ani wpływu na dokumenty wymagane do wprowadzenia wyrobu na rynek.

Certyfikowany przeciwpożarowy wyłącznik prądu należy również stosować w obiektach będących w trakcie budowy lub modernizacji, jeśli PWP nie został jeszcze dostarczony na budowę, co zostało potwierdzone w „Dzienniku budowy”.

Dokumenty certyfikujące

Zgodnie z rozporządzeniami, dla PWP wymagane są:

• Krajowa Ocena Techniczna oraz Krajowy Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych, które wydaje Jednostka Certyfikująca.
• Krajowa Deklaracja Właściwości Użytkowych, którą wystawia producent.

Brak Świadectwa Dopuszczenia CNBOP i znaku CE

• Przeciwpożarowy wyłącznik prądu nie widnieje na wykazie wyrobów rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 kwietnia 2010 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (DzU z 2010 r. nr 85, poz. 553, z późn. zm.), dlatego nie wymaga Świadectwa Dopuszczenia do stosowania w ochronie przeciwpożarowej wydane przez CNBOP.
• Dla PWP nie ma zharmonizowanej normy EU, więc znakowanie CE nie jest możliwe.

Wymagane obiekty i warunki instalacji

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury dotyczącym warunków technicznych budynków (WT 2021) oraz normami przeciwpożarowymi, PWP musi być stosowany w obiektach takich jak:

• Hale produkcyjne i magazyny z materiałami łatwopalnymi.
• Pomieszczenia techniczne i serwerownie.
• Parking podziemny lub garaże wielopoziomowe.
• Budynki użyteczności publicznej o dużym natężeniu ruchu osób.
• Obiekty o zwiększonym ryzyku pożaru, np. laboratoria, stacje paliw, kotłownie.
• Budynki mieszkalne wielorodzinne powyżej określonej wysokości (np. powyżej 12 m), gdzie konieczne jest szybkie odcięcie zasilania w razie pożaru.
• Szpitale i placówki ochrony zdrowia.

W tych miejscach przeciwpożarowy wyłącznik prądu jest nie tylko zalecany, ale stanowi element wymogów ochrony przeciwpożarowej oraz warunków technicznych użytkowania budynków. W pomieszczeniach z instalacjami o podwyższonym ryzyku iskier, np. kotłownie, serwerownie, pomieszczenia techniczne, stosowanie PWP jest wręcz obowiązkowe ze względu na ryzyko zapłonu. W niektórych branżach, np. przemysł chemiczny czy petrochemiczny, wymogi mogą być jeszcze bardziej restrykcyjne i określone w szczegółowych przepisach lub standardach branżowych.

Budowa i Wybór PWP

Komponenty przeciwpożarowego wyłącznika prądu

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu składa się z trzech komponentów, dla których wymagany jest certyfikat:

• Urządzenie uruchamiające UU PWP - przycisk lokalizowany zwykle w pobliżu wejścia do budynku.
• Urządzenie sygnalizujące US PWP - sygnalizator potwierdzający wyłączenie prądu.
• Urządzenie wykonawcze UW PWP - rozdzielnia elektryczna w oddzielnej obudowie, wewnątrz której dokonywane jest rozłączenie prądu.

PWP musi być zainstalowany w oddzielnej obudowie, na której producent umieszcza znak „B” wraz z oznakowaniem numeru certyfikatu. Wyjątek może tu stanowić możliwość zabudowy w jednym standardzie elektrycznym sekcji PWP z zasilaczem tego samego producenta oraz centralą sterującą, co może przyczynić się do poprawy ergonomii rozdzielni przeciwpożarowej prądu.

Zasady wyboru odpowiedniego PWP

Przy wyborze przeciwpożarowego wyłącznika prądu należy uwzględnić:

• prąd znamionowy i wytrzymałość prądową urządzenia,
• typ wyłącznika - ręczny, automatyczny lub hybrydowy,
• stopień ochrony IP dopasowany do warunków środowiskowych,
• możliwość integracji z systemami alarmowymi,
• posiadanie wymaganych certyfikatów i norm.

Zalety stosowania PWP

Prawidłowo funkcjonujący przeciwpożarowy wyłącznik prądu znacznie zwiększa bezpieczeństwo zarówno ewakuujących się osób, jak i strażaków. Może zapobiec ryzyku rozprzestrzeniania się ognia, a także przyczynia się do skuteczniejszej walki z ogniem. Do głównych zalet należą:

• Zwiększenie bezpieczeństwa osób i mienia - szybkie odcięcie prądu eliminuje ryzyko iskier i zapłonu.
• Minimalizacja szkód pożarowych - ogranicza rozprzestrzenianie ognia przez przewody elektryczne.
• Ochrona sprzętu i instalacji - zapobiega uszkodzeniom urządzeń elektrycznych.
• Spełnienie wymogów prawnych i norm - zgodność z przepisami BHP i przeciwpożarowymi.
• Ułatwienie akcji ratowniczej - pozwala na bezpieczniejsze działania straży pożarnej.

Montaż, Oznakowanie i Konserwacja

Lokalizacja i oznakowanie

W przepisach można znaleźć informację o tym, gdzie powinien być zamontowany przeciwpożarowy wyłącznik prądu. Według ww. Rozporządzenia wyłącznik powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do budynku lub złącza. Przycisk wyzwalający, bo sam wyłącznik najczęściej jest w rozdzielnicy, powinien znajdować się w pobliżu głównego wejścia do budynku lub w pobliżu złącza, czyli miejsca, gdzie znajdują się bezpieczniki mocy (BM), często też licznik i inne elementy. Ppoż. wyłącznik prądu musi być odpowiednio oznakowany. Oznakowanie należy wykonać znakiem z błyskawicą na czerwonym tle.

Zasady montażu

Montaż wyłącznika powinien wykonać wykwalifikowany elektryk zgodnie z projektem i przepisami. PWP jako urządzenie przeciwpożarowe musi mieć projekt i uzgodnienie. Odpowiada za to projektant i rzeczoznawca ppoż.

Przeglądy i konserwacja PWP

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu, podobnie jak inne urządzenia przeciwpożarowe, musi być okresowo konserwowany. Podlega obowiązkowi przeprowadzenia przeglądu technicznego i czynności konserwacyjnych w terminie ustalonym przez producenta, jednak nie rzadziej niż raz w roku. Reguluje to §3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r., w myśl którego czynności takie należy wykonywać zgodnie z zasadami określonymi w:

• Polskich Normach,
• Dokumentacji Techniczno-Ruchowej - opracowanej przez producenta,
• Instrukcji obsługi - opracowanej przez producenta.

Wynika z tego, że producent w instrukcji obsługi wskazuje podmioty upoważnione do wykonywania okresowych przeglądów i napraw. Nie każdy elektryk z uprawnieniami może konserwować PWP.

W aktualnych przepisach nie ma kryteriów określających formę kontroli wyłącznika przeciwpożarowego. Zakres przeglądu powinien obejmować jednak najważniejsze czynniki, które pozwolą upewnić się, czy to urządzenie funkcjonuje dobrze i nie zawiedzie w najbardziej nieprzewidzianych sytuacjach. Regularne przeglądy i konserwacja są niezbędne, aby zapewnić niezawodne działanie urządzenia w sytuacji awaryjnej.

Nawet najlepszy przeciwpożarowy wyłącznik prądu może czasem ulec awarii. Do najczęstszych zalicza się śniedzenie styków, gdy urządzenia są umieszczone w miejscach o podwyższonym poziomie wilgoci. W efekcie może to spowodować nieprawidłowe działanie wybranych układów. Przyczyną niefunkcjonowania PWP może być także niewłaściwe podłączenie.

Przegląd przeciwpożarowych wyłączników prądu to inwestycja w bezpieczeństwo osób przebywających w danym obiekcie - bez względu na to, czy jest to budynek mieszkalny, firmowy, przemysłowy czy publiczny. Monitoring pożarowy oraz alarmy stanowią dodatkowe wsparcie dla systemu ochrony przeciwpożarowej.

PWP a inne Systemy i Scenariusze Pożarowe

Współpraca z systemami bezpieczeństwa

PWP z certyfikatem jest przystosowany do współpracy z Systemem Sygnalizacji Pożarowej (SSP), Integratorem, Centralą Sterującą urządzeniami przeciwpożarowymi czy BMS budynkowym. Może działać z opóźnieniem, np. w celu umożliwienia bezawaryjnego zamknięcia serwerów. Podstawowe funkcje, które należy założyć w scenariuszu pożarowym to kontrola stanu załączony/wyłączony oraz kontrola uszkodzenia.

PWP a instalacje fotowoltaiczne

Stosowanie przeciwpożarowego wyłącznika prądu jest wymagane w przypadku montażu instalacji fotowoltaicznej, jeśli została ona zastosowana w budynku o kubaturze powyżej 1000 m³. W innych przypadkach decyzja o jego zastosowaniu zależy od uznania projektanta.

Problemy i kontrowersje wokół użytkowania PWP

Pojawiają się dyskusje dotyczące tego, kto i kiedy powinien używać przycisku przeciwpożarowego wyłącznika prądu. Zgodnie z powszechną wiedzą, przycisk PWP może użyć każda osoba, która zauważy pożar na obiekcie, podobnie jak gaśnicy. Jednakże, niektórzy eksperci z branży wyrażają opinię, że powinno to być urządzenie przeznaczone dla dowódcy akcji ratowniczej, a użytkowników budynku należałoby wręcz zniechęcać do jego użycia.

Argumenty przeciwko uruchamianiu PWP przez osoby postronne często opierają się na ryzyku pogorszenia sytuacji, zwłaszcza w przypadku słabo zbudowanych instalacji, gdzie wyłączenie PWP może spowodować zgaszenie światła, a awaryjnego oświetlenia brakuje. To z kolei może utrudnić ewakuację i narobić kłopotów.

Budynek musi być jednak tak zaprojektowany, aby było jak najbezpieczniej, a oświetlenie awaryjne lub oddymianie bezwzględnie ma działać. W scenariuszach pożarowych powinno się nakazywać włączanie awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego po wykryciu pożaru przez SSP. Jeśli w budynku są hydranty DN25 lub 52, powinien być oczywisty zapis w Instrukcji Bezpieczeństwa Pożarowego (IBP), że przed puszczeniem wody należy zbić PWP, szczególnie w halach produkcyjnych z maszynami.

Kwestie dotyczące zasilania sprzed PWP urządzeń przeciwpożarowych posiadających własne akumulatory (np. centrali systemu sygnalizacji pożarowej) są dyskusyjne, a organy PSP wydały w tej sprawie sprzeczne opinie. Jeśli jest to możliwe, warto zasilać sprzed wyłącznika ppoż. również sam przycisk wyzwalający.

Istnieje możliwość multiplikowania poszczególnych urządzeń PWP, np. do celów ochrony wielu obiektów w jednym systemie - jest to kwestia projektowa.

tags: #wylacznik #pozarowy #czy #przeciwpozarowy