W dziedzinie bezpieczeństwa pożarowego budynków, kluczową rolę odgrywają systemy umożliwiające szybkie i skuteczne odłączenie zasilania elektrycznego. Jednym z takich elementów jest Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP), który ma za zadanie zapewnić bezpieczeństwo osobom ewakuowanym oraz służbom ratowniczym. Równie istotne są specjalistyczne przewody ognioodporne, takie jak kable HDGS, które gwarantują ciągłość działania kluczowych instalacji w warunkach pożaru. Poniższa artykuł szczegółowo omawia zasady działania, wymogi prawne oraz aspekty techniczne związane z PWP i kablami HDGS.
Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP): Zasada Działania i Wymogi
Koncepcja i Rozróżnienie: PWP vs. Główny Wyłącznik Prądu
Należy jasno rozróżnić główny wyłącznik prądu (WG) od przeciwpożarowego wyłącznika prądu (PWP). Główny wyłącznik prądu pełni funkcję rozłącznika głównego z cewką wzrostową, umożliwiającego odcięcie zasilania w budynku. PWP natomiast, jest urządzeniem sterującym tym rozłącznikiem, wyzwalanym z dedykowanego przycisku PWP. Cel PWP jest specyficzny - w razie pożaru odciąć przepływ prądu we wszystkich obwodach w chronionej strefie pożarowej, co jest kluczowe dla bezpieczeństwa akcji ratowniczo-gaśniczej.
Schemat Podłączenia i Sygnalizacja
Typowy system PWP składa się z rozłącznika głównego z cewką wzrostową oraz przycisku sterującego PWP, często wyposażonego w sygnalizację zadziałania. Problem pojawia się przy zasilaniu cewki rozłącznika i diod sygnalizacyjnych w przycisku PWP. Zasilanie cewki rozłącznika zawsze powinno być brane sprzed rozłącznika głównego. Takie rozwiązanie zapewnia, że w chwili otwarcia rozłącznika głównego, sygnalizacyjna zielona dioda, informująca strażaków o braku zasilania w budynku, zaświeci się poprawnie. W przypadku zasilania układu sterowania cewką zza rozłącznika, zielona dioda nie zaświeci się, ponieważ nie będzie już zasilania. W przyciskach PWP z sygnalizacją występują dwie diody: czerwona świeci, gdy przycisk jest w stanie gotowości, a rozłącznik główny jest zamknięty; zielona świeci dopiero, gdy rozłącznik główny jest otwarty i informuje strażaków o braku zasilania.
Aparat wykonawczy PWP musi posiadać możliwość ręcznego wyłączenia bez użycia przycisku uruchamiającego. Element sygnalizacyjny to kontrolki zabudowane na kasecie PPWP, informujące o bieżącym stanie instalacji. Wyzwalacz wzrostowy powoduje otwarcie styków aparatu wykonawczego PWP w przypadku podania napięcia zasilającego na cewkę wyzwalacza. Należy pamiętać, że w przypadku zaniku napięcia zasilającego w sieci, cewka nie zadziała. W momencie przystąpienia do akcji ratowniczo-gaśniczej, kierujący akcją ma obowiązek zbicia szybki przycisku sterującego PWP. Po zbiciu szybki, przycisk trwale pozostaje w pozycji załączonej, umożliwiając przepływ prądu przez wyzwalacz PWP natychmiast po powrocie napięcia.
Wymogi Prawne i Certyfikacja
Konieczność Projektu i Uzgodnień
PWP, jako urządzenie przeciwpożarowe, zawsze wymaga projektu uzgodnionego z rzeczoznawcą do spraw ppoż. i jest to wymóg od wielu lat. Projekt musi posiadać pieczątkę rzeczoznawcy do spraw ppoż. na schemacie PWP. Brak takiego projektu lub uzgodnień może skutkować problemami podczas odbioru obiektu przez Państwową Straż Pożarną.
Certyfikacja CNBOP i Dopuszczenie Jednostkowe
W ostatnich latach pojawiły się zmiany dotyczące certyfikacji PWP. Aktualnie urządzenia infrastruktury PWP w Polsce powinny mieć polską certyfikację ppoż lub zostać wprowadzone do użytkowania w procedurze dopuszczenia jednostkowego. Przykładem certyfikowanego urządzenia na rynku jest system Cerbex, który posiada certyfikat CNBOP. Należy jednak pamiętać, że podejście do odbiorów może się różnić w różnych komendach wojewódzkich PSP.
Zastosowany przycisk uruchamiający typu PPWP musi posiadać Krajowy Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych (np. nr 063-UWB 0338) oraz Krajową Ocenę Techniczną (np. CNBOP-PIT-KOT-2020/0215-1014 wer.2) wydaną przez CNBOP w Józefowie. Pozostałe aparaty muszą być dopuszczone do stosowania w budownictwie. Istnieje możliwość wyboru drogi dopuszczenia jednostkowego, co w inwestycjach publicznych często jest dyskutowane z projektantem i nie zawsze wymaga dodatkowego wynagrodzenia.
Podstawy Prawne
Podstawą prawną, o którą można prosić w przypadku wątpliwości dotyczących wymagań straży pożarnej, są:
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku, w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. z 2016 r. poz. 1966).
- Rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 4 grudnia 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. z 2020 r. poz. 2296).
Wyzwania i Kontrowersje wokół PWP
Kwestie Kosztów i Jakości
Pojawiają się dyskusje na temat wysokich kosztów certyfikowanych urządzeń PWP, które mogą sięgać nawet 20 kilku tysięcy złotych, co czasem jest porównywalne z kosztem całej instalacji elektrycznej w budynku. Krytyka dotyczy również jakości wykonania niektórych certyfikowanych produktów i dostarczanej dokumentacji, które bywają określane jako wymagające poprawek lub trudne do instalacji dla mniej doświadczonych elektryków. Dodatkowo, firmy z certyfikowanym urządzeniem często przesyłają inwestorom warunki gwarancji oraz propozycję współpracy, aby gwarancję utrzymać (konserwacja musi być wykonywana przynajmniej raz na kwartał przez autoryzowany serwis producenta).
Zastosowanie w Magazynach Energii
W kontekście magazynów energii, PWP gwarantuje odcięcie przepływu prądu we wszystkich obwodach w chronionej strefie pożarowej, a także musi mieć możliwość podania sygnału EPO (emergency power off) do systemu zarządzania magazynem energii (BMS). Wyzwanie stanowią wysokie poziomy napięcia bezpiecznego dla prądu stałego (30 V), podczas gdy magazyny energii pracują często w konfiguracji napięcia nominalnego ponad dziesięciokrotnie przekraczającej tę wartość. Rozwiązaniem jest wbudowanie rozłącznika w magazyn i zamknięcie go we wspólnej, metalowej i uziemionej obudowie. Koncepcja polega na wymianie fabrycznego kabla DC pomiędzy magazynem a falownikiem na kabel "ppoż", np. HDGS, co jest zdecydowanie najlepszym rozwiązaniem bez stosowania półśrodków.
Kiedy PWP jest wymagane?
Zgodnie z przepisami, PWP jest wymagane w obiektach o kubaturze powyżej 1000 m³ lub w budynkach użyteczności publicznej. Jednakże, spotyka się projekty, gdzie PWP jest projektowany "na wszelki wypadek" nawet w obiektach o kubaturze poniżej 1000 m³, co nie zawsze jest uzasadnione i może prowadzić do absurdalnych sytuacji, np. w dużych domach jednorodzinnych, gdzie inwestor krzywi się na dodatkowe koszty. Istnieją również obiekty bez obowiązku stosowania PWP, np. o małej kubaturze (poniżej 1000 m³) lub niemieszkalne, które nie są budynkami użyteczności publicznej.
Przewody Ognioodporne HDGS: Charakterystyka i Zastosowanie
Co to jest Przewód HDGS?
Kabel HDGS (np. HDGSŻO 3x2,5) to specjalistyczny przewód ognioodporny, zaprojektowany do funkcjonowania przez określony czas nawet w warunkach ekstremalnych, takich jak pożar czy bardzo wysokie temperatury. Został stworzony, aby zapewnić bezpieczeństwo ludzi i ochronę mienia, a także by podtrzymać działanie kluczowych instalacji elektrycznych w sytuacji zagrożenia pożarowego. Jest to odpowiedź na najważniejszą potrzebę związaną z korzystaniem z prądu elektrycznego - bezpieczeństwo.
Kluczowe Właściwości i Oznaczenia
Ognioodporność i Podtrzymanie Funkcji
- Ognioodporność FE180: Izolacja żył wykonana ze specjalnej usieciowanej gumy silikonowej zapewnia integralność izolacji w ogniu przez co najmniej 180 minut.
- Podtrzymanie funkcji PH120/E90 (lub PH90): Gwarantuje ciągłość dostawy energii elektrycznej do urządzeń przeciwpożarowych przez 90 do 120 minut w warunkach pełnego rozwinięcia pożaru, zapewniając prawidłowe funkcjonowanie instalacji.
Bezhalogenowość i Napięcie Znamionowe
- Bezhalogenowość (LSOH): W trakcie spalania kabel nie emituje korozyjnych gazów ani gęstego dymu, co ułatwia ewakuację i chroni czułą aparaturę elektroniczną.
- Napięcie znamionowe: Przewód przystosowany jest do pracy pod napięciem 300/500V (300 V względem otoczenia i 500 V pomiędzy sąsiednimi żyłami), co czyni go idealnym rozwiązaniem dla obwodów sterowania i zasilania niskonapięciowego.
Zgodność z Normami
Produkt spełnia rygorystyczne normy bezpieczeństwa i jakości, co jest kluczowe w procesie odbiorów technicznych budynków. Izolacja żył jest zgodna z normą PN-HD 308 S2, co ułatwia identyfikację faz podczas prac instalacyjnych. Całość konstrukcji odpowiada wymaganiom normy PN-EN 60228 w zakresie klasyfikacji żył miedzianych. Przewody te przechodzą restrykcyjne testy na nierozprzestrzenianie płomienia oraz niską emisję dymu, co potwierdza ich najwyższą klasę bezpieczeństwa pożarowego.
Zakres Temperatur Pracy
W normalnych warunkach przewody przeciwpożarowe są w stanie pracować w temperaturach od -25°C do 70°C, co sprawia, że mogą przenosić spore natężenia prądu bez ryzyka uszkodzenia. Maksymalna chwilowa temperatura żyły może wzrosnąć nawet do 90°C bez ryzyka uszkodzenia izolacji. Dopuszczalna temperatura żył podczas zwarcia to 250°C. Minimalna temperatura układania to -10°C.
Rozszyfrowanie Oznaczeń
Oznaczenia kabli HDGS są zgodne ze standardowym sposobem opisywania przewodów elektrycznych:
- Ciąg liter HDGS oznacza przewód ognioodporny bezhalogenowy.
- Oznaczenie HDGSżo opisuje wersję wyposażoną w żyłę ochronną, posiadającą żółto-zieloną izolację.
- Liczba przed znakiem „×” oznacza liczbę żył, a liczba po „×” - przekrój poprzeczny każdej z nich, podany w milimetrach kwadratowych (mm²). Przykładowo, 3×2,5 oznacza, że ten wariant ma trzy żyły, z których każda ma przekrój poprzeczny 2,5 mm².
Praktyczne Zastosowania Kabli HDGS
Przewód HDGS znajduje zastosowanie wszędzie tam, gdzie wymagane jest zapewnienie dopływu energii do urządzeń działających w trakcie pożaru. Jest niezastąpiony w:
- Systemach oświetlenia awaryjnego i ewakuacyjnego - podświetlane wyjścia ewakuacyjne oraz oznaczenia, oświetlenie na korytarzach i klatkach schodowych.
- Instalacjach oddymiania i napowietrzania (wentylatory pożarowe).
- Dźwiękowych Systemach Ostrzegawczych (DSO) oraz systemach sygnalizacji pożaru (SSP).
- Zasilaniu pomp pożarowych i wind strażackich.
- Systemach alarmowych i kontrolnych w obiektach użyteczności publicznej, takich jak szpitale, centra handlowe, lotniska, dworce czy tunele.
- Zasilaniu serwerowni - utrzymanie zasilania podczas pożaru pozwala na bezpieczne wyłączenie systemów, które nie mogą stracić zasilania w niekontrolowany sposób.
Wskazówki Montażowe
Podczas instalacji przewodu HDGS należy pamiętać o zachowaniu odpowiedniego promienia gięcia, aby nie uszkodzić struktury usieciowanej gumy silikonowej. Montaż powinien odbywać się przy użyciu certyfikowanych uchwytów i systemów nośnych o określonej klasie odporności ogniowej (np. E90), aby cały system zachował swoje parametry w warunkach pożaru. Należy unikać nadmiernego naciągu mechanicznego. W przypadku stosowania w systemach sterowania, warto upewnić się, że moment dokręcania zacisków w puszkach instalacyjnych jest zgodny z zaleceniami producenta osprzętu, co zapobiegnie poluzowaniu styków pod wpływem temperatury. Przewody te są przeznaczone głównie do instalacji wewnętrznych; w przypadku montażu zewnętrznego należy chronić je przed bezpośrednim działaniem promieniowania UV oraz wilgoci, chyba że specyfikacja projektowa stanowi inaczej.
Najczęściej Zadawane Pytania (FAQ)
Czy przewód HDGSŻO może być stosowany na zewnątrz?
Przewody te są przeznaczone głównie do instalacji wewnętrznych. W przypadku montażu zewnętrznego należy chronić je przed bezpośrednim działaniem promieniowania UV oraz wilgoci, chyba że specyfikacja projektowa stanowi inaczej.
Co oznacza skrót ŻO w nazwie?
Oznaczenie ŻO informuje, że jedna z żył w przewodzie jest żyłą ochronną w kolorze zielono-żółtym.
Czy ten kabel jest ekranowany?
Prezentowany model HDGSŻO nie posiada ekranu statycznego.