Bezpieczeństwo przeciwpożarowe w obiektach przemysłowych, mieszkalnych i użyteczności publicznej jest jednym z najważniejszych aspektów zarządzania ryzykiem. Jednym z podstawowych elementów systemu ochrony przeciwpożarowej jest przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP). Choć często bywa niedoceniany, jego rola jest kluczowa w zapobieganiu rozprzestrzeniania się ognia oraz minimalizacji szkód powstałych wskutek pożaru.
Czym jest Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP)?
Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) to specjalne urządzenie elektryczne przeznaczone do szybkiego i bezpiecznego odcięcia zasilania elektrycznego w sytuacji zagrożenia pożarowego. Jego zadaniem jest odcięcie dopływu energii elektrycznej do wszystkich obwodów, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru. Odcinany przez niego dopływ prądu nie może powodować samoczynnego załączenia drugiego źródła energii elektrycznej (w tym zespołu prądotwórczego), z wyjątkiem źródła zasilającego oświetlenie awaryjne, jeżeli występuje ono w budynku, a także innych urządzeń elektrycznych, które muszą funkcjonować w czasie pożaru.
W praktyce, zadaniem znajdującego się w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza - i odpowiednio oznakowanego - przycisku, zwanego powszechnie PWP, jest odłączenie zasilania budynku od źródła energii elektrycznej w trakcie pożaru, podczas akcji ratowniczo-gaśniczej.
Wymogi Prawne Dotyczące PWP
Konieczność stosowania przeciwpożarowych wyłączników prądu w instalacjach elektrycznych w budynkach wynika z zapisów Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1225). Rozporządzenie to wymaga (zob. § 183) stosowania PWP w instalacjach elektrycznych.
Ponadto, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. z 2010 r. nr 109, poz. 719 z późn. zm.), przeciwpożarowe wyłączniki prądu są urządzeniami przeciwpożarowymi. W związku z tym powinny zostać wykonane zgodnie z projektem uzgodnionym przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Warunkiem dopuszczenia ich do użytkowania jest przeprowadzenie odpowiednich prób i badań, potwierdzających prawidłowość ich działania.
Według Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 grudnia 2015 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej - każdy projekt obiektu budowlanego należy sprawdzić pod kątem spójności z wymaganiami dot. ochrony przeciwpożarowej.
Gdzie i kiedy jest obowiązkowy PWP?
Przeciwpożarowy wyłącznik prądu należy stosować w budynkach lub strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m3 lub zawierających strefy zagrożone wybuchem. Nawet, jeżeli jest to obiekt zabytkowy.
PWP jest wymagany w budynkach i obiektach, w których istnieje podwyższone ryzyko pożaru oraz tam, gdzie przepisy określają obowiązek stosowania takich zabezpieczeń, takich jak:
- hale produkcyjne i magazyny z materiałami łatwopalnymi,
- pomieszczenia techniczne i serwerownie,
- parking podziemny lub garaże wielopoziomowe,
- budynki użyteczności publicznej o dużym natężeniu ruchu osób,
- obiekty o zwiększonym ryzyku pożaru, np. laboratoria, stacje paliw, kotłownie,
- budynki mieszkalne wielorodzinne powyżej określonej wysokości (np. powyżej 12 m), gdzie konieczne jest szybkie odcięcie zasilania w razie pożaru,
- szpitale i placówki ochrony zdrowia.
W pomieszczeniach z instalacjami o podwyższonym ryzyku iskier, np. kotłownie, serwerownie, pomieszczenia techniczne, stosowanie PWP jest wręcz obowiązkowe ze względu na ryzyko zapłonu. W niektórych branżach, np. przemysł chemiczny czy petrochemiczny, wymogi mogą być jeszcze bardziej restrykcyjne i określone w szczegółowych przepisach lub standardach branżowych.
Lokalizacja i oznakowanie PWP
Przeciwpożarowy wyłącznik prądu powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza i odpowiednio oznakowany. Musi być on odpowiednio oznakowany, aby był łatwo identyfikowalny w sytuacji awaryjnej. Obowiązek oznakowania wynika z przepisów dotyczących urządzeń przeciwpożarowych.
Funkcjonowanie i Budowa PWP
Czym różni się przycisk PWP od elementu wykonawczego?
Oznakowany, znajdujący się w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza przycisk, zawierający także układ sygnalizujący uszkodzenia lub awarie PWP, nie jest urządzeniem odcinającym zasilanie budynku. Aparat elektryczny stanowiący element wykonawczy PWP (sterowany przy pomocy wspomnianego „czerwonego przycisku”) zazwyczaj jest instalowany w rozdzielnicy głównej budynku, zlokalizowanej w pomieszczeniu wydzielonym pożarowo lub rozdzielnicy pożarowej.
Przeciwpożarowy wyłącznik prądu składa się z trzech komponentów:
- urządzenie uruchamiające UU PWP - przycisk lokalizowany zwykle w pobliżu wejścia do budynku,
- urządzenie sygnalizujące US PWP - sygnalizator potwierdzający wyłączenie prądu,
- urządzenie wykonawcze UW PWP - rozdzielnia elektryczna w oddzielnej obudowie, wewnątrz której dokonywane jest rozłączenie prądu.
Przeciwpożarowy wyłącznik prądu nie może być zabudowany we wspólnej rozdzielni (obudowie) wraz z innymi urządzeniami. Musi być zainstalowany w oddzielnej obudowie, na której producent umieszcza znak „B” wraz z oznakowaniem numeru certyfikatu CNBOP. Wyjątek może tu stanowić możliwość zabudowy w jednym standardzie elektrycznym sekcji PWP z zasilaczem tego samego producenta oraz centralą sterującą, co może przyczynić się do poprawy ergonomii rozdzielni przeciwpożarowej prądu.
Wyjątki od odcięcia zasilania
W następstwie wyłączenia PWP nie powinno załączać się drugie źródło energii elektrycznej, z wyjątkiem:
- źródła zasilającego oświetlenie awaryjne, jeśli występuje w budynku,
- innych urządzeń elektrycznych, które muszą funkcjonować w czasie pożaru (np. pompy pożarowe, wentylacja oddymiająca).
Certyfikacja i Dokumentacja PWP
PWP, jako urządzenie przeciwpożarowe, podlega obowiązkowi certyfikacji zgodnie z polskim prawem. Obowiązek ten wynika z:
- Rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (DzU z 2016 r., poz. 1966 z późn. zm.), które wprowadziło obowiązek certyfikacji PWP - później rokrocznie wydłużano okres przejściowy, aż do 1 stycznia 2021 r.
- Rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 4 grudnia 2020 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (DzU z 2020 r., poz. 2297), które nie wydłużyło wspomnianego okresu poprzez nie ujęcie na liście urządzeń, dla których obowiązuje okres przejściowy.
Wymagane dokumenty certyfikujące
Dla PWP wymagane są następujące dokumenty certyfikujące:
- Krajowa Ocena Techniczna oraz Krajowy Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych, które wydaje Jednostka Certyfikująca,
- Krajowa Deklaracja Właściwości Użytkowych, którą wystawia producent.
Przeciwpożarowy wyłącznik prądu nie widnieje na wykazie wyrobów Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 kwietnia 2010 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (DzU z 2010 r. nr 85, poz. 553, z późn. zm.), dlatego nie wymaga Świadectwa Dopuszczenia. Ponadto, dla PWP nie ma zharmonizowanej normy UE, więc znakowanie CE nie jest możliwe.
Komponenty PWP a certyfikacja
Certyfikacja dotyczy wszystkich trzech komponentów PWP: urządzenia uruchamiającego UU PWP, urządzenia sygnalizującego US PWP oraz urządzenia wykonawczego UW PWP.
Obowiązek certyfikacji a data pozwolenia na budowę
Obowiązek stosowania przeciwpożarowego wyłącznika prądowego z certyfikatem powstał od 1 stycznia 2021 r. Jeśli dokumentacja projektowa przewidywała zastosowanie PWP na podstawie §183 WT, to zmiana polega wyłącznie na tym, że dla wyrobu o tej samej nazwie i funkcji w obiekcie powstał dodatkowy obowiązek certyfikacji. Kluczowe jest to, że projekt budowlany nie określa zasad formalnych wprowadzania wyrobów do stosowania, a tylko wskazuje ich rodzaj, wymagane własności użytkowe i oczekiwane funkcje (zadania), a tym samym data uzyskania pozwolenia na budowę nie ma żadnego znaczenia ani wpływu na dokumenty wymagane do wprowadzenia wyrobu na rynek. Certyfikowany PWP należy również stosować w obiektach będących w trakcie budowy lub modernizacji, jeśli PWP nie został jeszcze dostarczony na budowę, co zostało potwierdzone w „Dzienniku budowy”.
Czym ROZŁĄCZNIK IZOLACYJNY różni się od WYŁĄCZNIKA NADMIAROWO-PRĄDOWEGO?
Zalety Stosowania PWP
Prawidłowo funkcjonujący wyłącznik przeciwpożarowy prądu zwiększa bezpieczeństwo zarówno ewakuujących się osób, jak i strażaków. Może zapobiec ryzyku rozprzestrzeniania się ognia, a także przyczynia się do skuteczniejszej walki z ogniem. Do najważniejszych zalet stosowania PWP należą:
- Zwiększenie bezpieczeństwa osób i mienia - szybkie odcięcie prądu eliminuje ryzyko iskier i zapłonu.
- Minimalizacja szkód pożarowych - ogranicza rozprzestrzenianie ognia przez przewody elektryczne.
- Ochrona sprzętu i instalacji - zapobiega uszkodzeniom urządzeń elektrycznych.
- Spełnienie wymogów prawnych i norm - zgodność z przepisami BHP i przeciwpożarowymi.
- Ułatwienie akcji ratowniczej - pozwala na bezpieczniejsze działania straży pożarnej.
Przeglądy i Konserwacja PWP
Aby urządzenie było niezawodne w najbardziej potrzebnym momencie, należy przeprowadzać regularne przeglądy przeciwpożarowego wyłącznika prądu. PWP, jako urządzenie przeciwpożarowe, podlega obowiązkowi przeprowadzenia przeglądu technicznego i czynności konserwacyjnych w terminie ustalonym przez producenta. Warunkiem jest jednak fakt, by przegląd nie odbywał się rzadziej niż raz w roku. Przegląd przeciwpożarowych wyłączników prądu to inwestycja w bezpieczeństwo osób przebywających w danym obiekcie - bez względu na to, czy jest to budynek mieszkalny, firmowy, przemysłowy czy publiczny.
Częste awarie PWP
Warto pamiętać o tym, że nawet najlepszy przeciwpożarowy wyłącznik prądu może czasem ulec awarii. Do najczęstszych zalicza się śniedzenie styków, gdy urządzenia są umieszczone w miejscach o podwyższonym poziomie wilgoci. W efekcie może to spowodować nieprawidłowe działanie wybranych układów. Przyczyną niefunkcjonowania PWP może być także niewłaściwe podłączenie.
Kto może konserwować PWP?
Konserwacji PWP nie może wykonywać każdy elektryk z uprawnieniami. Reguluje to §3 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r., w myśl którego czynności takie (podobnie jak dla innych urządzeń przeciwpożarowych) należy wykonywać zgodnie z zasadami określonymi w:
- Polskich Normach,
- Dokumentacji Techniczno-Ruchowej - opracowanej przez producenta,
- Instrukcji obsługi - opracowanej przez producenta,
w okresach ustalonych przez producenta (nie rzadziej niż 1 raz w roku). Wynika z tego, że producent w Instrukcji obsługi wskazuje podmioty upoważnione do wykonywania okresowych przeglądów i napraw.
PWP a scenariusz pożarowy i fotowoltaika
Przeciwpożarowy wyłącznik prądu z certyfikatem jest przystosowany do współpracy z SSP, Integratorem, Centralą Sterującą urządzeniami przeciwpożarowymi czy BMS budynkowym. Może działać z opóźnieniem, np. w celu umożliwienia bezawaryjnego zamknięcia serwerów. Podstawowe funkcje, które należy założyć w scenariuszu, to kontrola stanu załączony/wyłączony oraz kontrola uszkodzenia.
Jeśli instalację fotowoltaiczną (PV) zastosowano w budynku o kubaturze powyżej 1000 m³, to stosowanie PWP jest obowiązkowe. W innych przypadkach jego zastosowanie jest według uznania projektanta. Istnieje możliwość multiplikowania poszczególnych urządzeń PWP, np. do celów ochrony wielu obiektów w jednym systemie; jest to kwestia projektowa.