Bezpieczeństwo instalacji elektrycznej w budynku jest jednym z kluczowych elementów ochrony przeciwpożarowej. Jego podstawowym zadaniem jest szybkie odłączenie zasilania instalacji elektrycznej budynku w sytuacji zagrożenia pożaru lub podczas prowadzenia akcji gaśniczej. W przypadku pożaru instalacja elektryczna może stanowić dodatkowe zagrożenie dla ekip ratowniczych. Po uruchomieniu przeciwpożarowego wyłącznika prądu następuje odłączenie zasilania instalacji użytkowej budynku.
Wymogi prawne dotyczące przeciwpożarowych wyłączników prądu (PWP)
Obowiązek stosowania PWP
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1225), a w szczególności § 183, w instalacjach elektrycznych wymagane jest stosowanie przeciwpożarowego wyłącznika prądu (PWP). Urządzenie to ma za zadanie odciąć dopływ prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem tych, które zasilają instalacje i urządzenia niezbędne do funkcjonowania podczas pożaru. Wyłącznik jest konieczny w strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m3 lub zawierających strefy zagrożone wybuchem, również w obiektach zabytkowych.
Konieczność stosowania PWP wynika również z Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. z 2010 r. nr 109, poz. 719 z późn. zm.), które zalicza PWP do urządzeń przeciwpożarowych.
Umiejscowienie i oznakowanie PWP
Przeciwpożarowy wyłącznik prądu powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza i odpowiednio oznakowany. Znak ppoż „Wyłącznik Prądu” PS (31P) to tablica informacyjna wskazująca lokalizację wyłącznika prądu w przypadku pożaru. Znak ten umożliwia szybkie odłączenie zasilania, co jest kluczowe dla bezpieczeństwa podczas akcji ratowniczej oraz minimalizacji szkód.
Zasada działania i wyjątki
Odcinany przez PWP dopływ prądu nie może powodować samoczynnego załączenia drugiego źródła energii elektrycznej, w tym zespołu prądotwórczego. Wyjątek stanowi źródło zasilające oświetlenie awaryjne, jeżeli występuje ono w budynku, a także inne urządzenia elektryczne, które muszą funkcjonować w czasie pożaru (np. systemy wentylacji pożarowej, pompy pożarowe). W następstwie wyłączenia PWP nie powinno załączać się drugie źródło energii elektrycznej, z wyjątkiem wcześniej wymienionych.
Projektowanie i dopuszczenie do użytkowania
PWP jako urządzenie przeciwpożarowe, powinno zostać wykonane zgodnie z projektem uzgodnionym przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Warunkiem dopuszczenia ich do użytkowania jest przeprowadzenie odpowiednich prób i badań, potwierdzających prawidłowość ich działania.
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 grudnia 2015 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej - każdy projekt obiektu budowlanego należy sprawdzić pod kątem spójności z wymaganiami dot. ochrony przeciwpożarowej.
Praktyczne aspekty PWP
Rola przycisku sterującego PWP
W praktyce, zadaniem znajdującego się w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza - i odpowiednio oznakowanego - przycisku, zwanego powszechnie PWP, jest odłączenie zasilania budynku od źródła energii elektrycznej w trakcie pożaru, podczas akcji ratowniczo-gaśniczej. Należy wyjaśnić, że oznakowany przycisk, zawierający także układ sygnalizujący uszkodzenia lub awarie PWP, nie jest urządzeniem odcinającym zasilanie budynku, a jedynie elementem sterującym.
Aparat elektryczny stanowiący element wykonawczy PWP (sterowany przy pomocy wspomnianego „czerwonego przycisku”) zazwyczaj jest instalowany w rozdzielnicy głównej budynku, zlokalizowanej w pomieszczeniu wydzielonym pożarowo lub rozdzielnicy pożarowej.
Przeglądy i konserwacja PWP
Przeciwpożarowe wyłączniki prądu wymagają również okresowej kontroli w ramach przeglądów instalacji elektrycznej w budynku. By urządzenie było niezawodne w najbardziej potrzebnym momencie, należy przeprowadzać regularne przeglądy przeciwpożarowego wyłącznika prądu. PWP, jako urządzenie przeciwpożarowe, podlega obowiązkowi przeprowadzenia przeglądu technicznego i czynności konserwacyjnych w terminie ustalonym przez producenta. Warunkiem jest jednak fakt, by przegląd nie odbywał się rzadziej niż raz w roku. Ważne jest zatem sprawdzanie stanu technicznego urządzeń, które mogą w skuteczny sposób chronić zdrowie lub życie ludzkie.
W aktualnych przepisach nie ma kryteriów określających formę kontroli wyłącznika przeciwpożarowego. Zakres przeglądu powinien obejmować jednak najważniejsze czynniki, które pozwolą upewnić się, czy to urządzenie funkcjonuje dobrze i nie zawiedzie w najbardziej nieprzewidzianych sytuacjach.
Najczęstsze awarie PWP
Warto pamiętać o tym, że nawet najlepszy przeciwpożarowy wyłącznik prądu może czasem ulec awarii. Do najczęstszych zalicza się śniedzenie styków, gdy urządzenia są umieszczone w miejscach o podwyższonym poziomie wilgoci. W efekcie może to spowodować nieprawidłowe działanie wybranych układów. Przyczyną niefunkcjonowania PWP może być także niewłaściwe podłączenie.
Znaczenie prawidłowo działającego PWP
Prawidłowo funkcjonujący wyłącznik przeciwpożarowy prądu zwiększa bezpieczeństwo zarówno ewakuujących się osób, jak i strażaków. Może zapobiec ryzyku rozprzestrzeniania się ognia, a także przyczynia się do skuteczniejszej walki z ogniem. Przegląd przeciwpożarowych wyłączników prądu to inwestycja w bezpieczeństwo osób przebywających w danym obiekcie - bez względu na to, czy jest to budynek mieszkalny, firmowy, przemysłowy czy publiczny.
Wyłączniki przeciwpożarowe a jednostkowe zastosowanie
Kontrowersje wokół jednostkowego zastosowania PWP
Dopuszczenie do jednostkowego zastosowania urządzeń przeciwpożarowych, w tym PWP, jako wyrobów budowlanych wywołało wiele dyskusji w środowisku pożarniczym, szczególnie odkąd na rynku pojawiły się certyfikowane PWP. Wątpliwości dotyczą możliwości zastępowania seryjnie produkowanych, certyfikowanych wyrobów, wyrobami wykonanymi jednostkowo.
Definicja wyrobu przeznaczonego do jednostkowego zastosowania
Zgodnie z wyjaśnieniami GUNB i MRIT, wyrób przeznaczony do jednostkowego zastosowania:
- nie jest produkowany seryjnie, z przeznaczeniem do powszechnego stosowania,
- może być zastosowany jedynie w szczególnych przypadkach i z uwagi na specjalne potrzeby obiektu,
- musi zostać wykonany według indywidualnej dokumentacji technicznej, sporządzonej przez projektanta (konkretnego) obiektu lub z nim uzgodnionej, dla których producent wydał oświadczenie, że zapewniono zgodność wyrobu budowlanego z tą dokumentacją oraz z przepisami.
Jednocześnie konieczne jest uzasadnienie zastosowania procedury jednostkowej. Procedura jednostkowa nie powinna być stosowana w przypadku wyrobów tak powszechnie stosowanych w budownictwie, jak drzwi przeciwpożarowe czy przeciwpożarowe wyłączniki prądu.
Ograniczenia jednostkowego zastosowania
Wyroby dopuszczone jednostkowo nie podlegają badaniom (poza ewentualnym sprawdzeniem funkcjonalnym) i nie mogą być znakowane znakiem „B” - co czyni je czasami trudnymi do fizycznego zlokalizowania w obiekcie. Ponadto, wyrób w procesie jednostkowym nie może stanowić swobodnego obrotu handlowego (produkowany jest dla konkretnego obiektu), a zatem niezgodna z ustawą jest sprzedaż PWP drogą internetową, gdzie producenci, nie znając przeznaczenia wyrobu, dostarczają typową dokumentację, która nie została zindywidualizowana względem konkretnego obiektu.
Stosowanie procedury jednostkowego zastosowania ma sens prawny dla obiektów niestandardowych o szczególnych wymaganiach lub dla urządzeń, dla których z uwagi na rzadkie występowanie nie opracowano jeszcze wymagań normowych. Zastrzeżenia budzi podejście niektórych projektantów, którzy sprzedają gotowe projekty typowych rozwiązań do tzw. „zastosowań jednostkowych”, co budzi obawy rzeczoznawców ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych.
Częste błędy projektowe PWP
Niezrozumienie § 183 Warunków Technicznych
Częstym błędem powtarzanym przez projektantów jest niezrozumienie wymagań § 183 warunków technicznych, jeśli chodzi o odcięcie dopływu prądu elektrycznego do wszystkich obwodów, z wyjątkiem tzw. obwodów pożarowych. W kubaturze budynku nie może być prądu po uruchomieniu przycisku sterującego PWP we wszystkich obwodach bytowych - nieważne, czy zasilanie przychodzi od sieci energetycznej, agregatu prądotwórczego, UPS, czy z dachu lub ściany od paneli PV. Jedyne pewne wyłączenie gwarantuje certyfikowana sekcja PWP wyposażona w rozłącznik izolowany (przerwa powietrzna pomiędzy stykami), a wszystkie „elektroniczne gadżety” mogą pełnić wyłącznie funkcje pomocnicze.
Większość majsterkowiczów pomija ten WAŻNY szczegół podczas montażu wyłączników automatycznych!
Błędy w sterowaniu
Urządzenie elektroniczne o nazwie EPO uruchamiane jest najczęściej w wyniku podania sygnału zwarcia lub rozwarcia 2-przewodowego toru sygnałowego. Oba te stany: zwarcie (bo w wyniku temperatury płonie izolacja przewodu) oraz rozwarcie (bo przewód się przepalił) mogą wystąpić w warunkach pożaru, powodując efekt odwrotny do zamierzonego.
Innym spotykanym błędem jest wykorzystywanie SSP do bezpośredniego sterowania i realizacji scenariuszy dla urządzeń przeciwpożarowych pracujących w warunkach pożaru. Pomijając już fakt, że funkcjonalności takiej nie przewidują podstawowe wymagania projektowe, to urządzenia te są w całości wykonane z plastiku, więc w trakcie pożaru po prostu się spalą. Problem ten wymaga szerszego omówienia.
Pomijanie wymagań normy PN-EN 12101-10:2007
Kolejnym błędem popełnianym przy projektowaniu rozdzielnic na cele przeciwpożarowe jest pomijanie wymagań normy PN-EN 12101-10:2007 dotyczącej zasilania urządzeń wentylacji przeciwpożarowej. Zapisy normy są obowiązkowe z uwagi na przywołanie w § 12.2.1 rozporządzenia MSWiA. Często i rzeczoznawcom umyka ten wymóg - skupiają się wyłącznie na § 12 ust. 9 warunków technicznych, dotyczącym wydzielenia pożarowego rozdzielni elektrycznej, a przecież równie ważny jest odpowiedni dobór jej wyposażenia. W tym przypadku niedopuszczalna jest procedura jednostkowa, bo przywołana norma jest zharmonizowana.
Aktywna funkcja PWP w ochronie przeciwpożarowej
Przeciwpożarowe wyłączniki prądu mogą pełnić aktywną funkcję przeciwpożarową, o ile PWP został zaprojektowany do wykonania takiej funkcji, a ta funkcjonalność została potwierdzona certyfikatem niezależnej jednostki badawczej.
Wyobraźmy sobie budynek typu pensjonat, którego wykorzystanie odbywa się okresowo, nadzorowany przez instalację SSP. Pożar w takim budynku może powstać w wyniku oddziaływania cieplnego, pozostawionego bez nadzoru grzejnika elektrycznego na palnej wykładzinie dywanowej. Następuje powolny proces nagrzewania i żarzenia z emisją dymu. Czujka wykrywa pożar w pierwszej fazie i, jeśli system SSP jest sprzężony w sposób automatyczny z PWP, to ten dokonuje wyłączenia zasilania w budynku i równocześnie ustaje zasilanie grzejnika, który był źródłem zagrożenia. W takim przypadku przeciwpożarowe wyłączniki prądu mogą uratować obiekt przed pożarem. Według statystyk większość pożarów powstających w obiektach wynika z nieprawidłowej pracy (zwarcia) instalacji elektrycznej. W omawianym przypadku nie zadziałają żadne zabezpieczenia elektryczne (wyłączniki różnicowo-prądowe czy nadprądowe), ponieważ instalacja elektryczna funkcjonuje poprawnie, a zagrożenie jest wynikiem zaniedbania człowieka.
Podobna sytuacja może wystąpić w przypadku odcięcia zasilania w przestrzeni zagrożonej wybuchem, w której wcześniej wykryto awarię, np. przekroczenie niebezpiecznego stężenia wybuchowego.
Wynika z tego, że w wielu sytuacjach przeciwpożarowe wyłączniki prądu mogą przyczyniać się bezpośrednio do przeciwdziałania powstaniu pożaru, wymaga to jednak uwzględnienia takiego zastosowania w scenariuszu pożarowym i odpowiedniego zaprojektowania urządzeń. Niektóre znajdujące się na rynku konstrukcje certyfikowanych PWP mają zaimplementowany moduł kontrolno-sterujący, pozwalający na realizację takich scenariuszy. Kontrolują również stan przewodów na przerwę i zwarcie.
tags: #wylacznik #przeciwpozarowy #na #szyne #din