Piosenka „Serce w plecaku” to jedna z najbardziej rozpoznawalnych i wzruszających pieśni żołnierskich, która na trwałe wpisała się w polską kulturę i historię, szczególnie w okresie II wojny światowej. Utwór opowiada o miłości, tęsknocie i wojennej tułaczce żołnierza, niosącego w plecaku symboliczną miłość swojej ukochanej.
Geneza i autorstwo
Pieśń „Serce w plecaku” powstała w 1933 roku. Jej autorem jest podoficer Michał Zieliński, który odbywał służbę wojskową w Truskawcu i grał w orkiestrze miejscowej jednostki. Pierwotnie utwór miał formę wiersza pod tym samym tytułem i został stworzony w ramach konkursu ogłoszonego przez gazetę „Żołnierz Polski” w 1933 roku. Michał Zieliński napisał go za radą swojego pułkowego kapelmistrza.
Droga do popularności
Wiersz Michała Zielińskiego najpierw wydrukowano w prasie, a następnie opublikowano w wydanym w 1938 roku zeszycie „Wierszy żołnierskich”. Stopniowo rosła popularność utworu, który śpiewano na melodię skomponowaną również przez Michała Zielińskiego. Warto zaznaczyć, że tekst piosenki, do której dorobiony został refren, różnił się znacząco od oryginalnego wiersza.
Największą sławę w swojej historii utwór muzyczny zdobył w latach 1939-1945, stając się jednym z symboli polskiego oporu i walki na wszystkich frontach II wojny światowej.
Tekst pieśni „Serce w plecaku”
Poniżej przedstawiono zrekonstruowany tekst pieśni, łączący poszczególne fragmenty i warianty zawarte w materiałach źródłowych:
Z młodej piersi się wyrwało
W ciężkim bólu i rozterce -
I przed ludźmi uciekało
Zakochane czyjeś serce.
Żołnierz drogą maszerował,
Nad serduszkiem się użalił,
Więc je do plecaka schował
I pomaszerował dalej.
Tę piosenkę, tę jedyną
Śpiewam dla ciebie, dziewczyno;
Może właśnie jest w rozterce
Zakochane twoje serce?
Może beznadziejnie kochasz
I po nocach tęsknisz, szlochasz?
Więc piosenkę tę jedyną
Śpiewam dla ciebie, dziewczyno.
Nad żołnierza nie masz pana,
Nad karabin nie ma żony.
O dziewczyno ukochana,
Oczka twoje zasmucone.
Tam po łące, po zielonej
Żołnierz młody szedł na boje -
A w plecaku miał czerwone
Zakochane serce twoje.
Maszerował na wojenkę
Poprzez góry, lasy, pola...
Z młodej piersi się wyrwało
W wielkim bólu i rozterce,
I za wojskiem poleciało
Zakochane czyjeś serce.
Żołnierz drogą maszerował,
Nad serduszkiem się użalił,
Więc je do plecaka schował
I pomaszerował dalej.
Tę piosenkę, tę jedyną.
Śpiewam dla ciebie, dziewczyno,
Może także jest w rozterce
Zakochane twoje serce?
Może potajemnie kochasz
I po nocach tęsknisz, szlochasz?
Tę piosenkę, tę jedyną
Śpiewam dla ciebie, dziewczyno.
Annopol. Występ Chóru Reprezentacyjnego Zespołu Artystycznego Wojska Polskiego. Serce w plecaku
Źródła i wydania
Pieśń „Serce w plecaku” była wielokrotnie publikowana w różnych śpiewnikach i antologiach. Zrealizowano ją ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Oto niektóre z wydań, w których znalazł się ten utwór:
- Szewera Tadeusz, Straszyński Olgierd, Niech wiatr ją poniesie: antologia pieśni z lat 1939-1945, wyd. 2 poszerzone, Łódź, Wydawnictwo Łódzkie, 1975.
- Bednarowicz Jędrzej, Werner Stanisław, Żołnierska rzecz: zbiór pieśni wojskowych, Warszawa, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1965.
- Waśniewski Zbigniew, Kaszycki Jerzy, To idzie młodość: śpiewnik jednogłosowy, Kraków, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1962.
- Woźny Michał, Jeszcze jeden mazur dzisiaj: pieśń w łatwym układzie na fortepian, Kraków, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1987.
- Adrjański Zbigniew, Śpiewnik „Iskier”: pieśni i piosenki na różne okazje, wyd. 2, Warszawa, Wydawnictwo „Iskry”, 1976.
- Wacholc Maria, Śpiewnik polski, Warszawa, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1991.
- Wójcicki Antoni, Cieślak Antoni, Polskie pieśni i piosenki: śpiewnik polski, Warszawa, Wydawnictwo Polonia, 1989.
- Pilecka Ligia, Tam na błoniu błyszczy kwiecie: śpiewnik historyczny, wyd. 1, Kraków, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1985.
- Łochowski Leon, Korniewski Wiesław, ...pieśń ujdzie cało...: śpiewnik. T. 1, Warszawa, Oddział Kultury Departamentu Wychowania Wojska Polskiego, 1992.
- Heering Krzysztof, Śpiewnik harcerski, Warszawa, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza, 1988.
- Bogusz Stanisława, Mocarni Polski miłowaniem: antologia pieśni i wierszy Polski Walczącej 1939-1945, Warszawa, Dom Wojska Polskiego, 2006.
- Adrjański Zbigniew, Złota księga pieśni polskich: pieśni, gawędy, opowieści, Warszawa, Bellona, 1994.