Zabytkowa remiza Ochotniczej Straży Pożarnej w Wilkowie, będąca świadectwem bogatej historii lokalnego pożarnictwa, stanowi cenną pamiątkę architektury i społecznego zaangażowania. Jej dzieje nierozerwalnie łączą się z postacią właściciela ziemskiego Jana Kleniewskiego i ofiarnością mieszkańców.
Początki Ochotniczej Straży Pożarnej w Wilkowie
Inicjatorem organizacji straży ogniowej w Wilkowie był właściciel ziemski Jan Kleniewski, a jej historia sięga roku 1888. Początkowo remiza była prawdopodobnie drewniana, jednak z czasem zapadła decyzja o wzniesieniu murowanej konstrukcji, co świadczyło o rosnącym znaczeniu i stabilizacji jednostki.
Budowa i charakterystyka historycznej remizy (1915)
Murowana strażnica, czyli obecna zabytkowa remiza OSP w Wilkowie, została wybudowana w 1915 roku. Powstała ona z inicjatywy ówczesnego naczelnika OSP w Wilkowie, Józefa Kusia. Materiał budowlany - cegłę i dachówkę - ofiarował na ten cel dziedzic Witold Kleniewski, kontynuując rodzinne tradycje wspierania lokalnej społeczności. Transport niezbędnych materiałów oraz prace budowlane zostały wykonane przez mieszkańców Wilkowa i okolicznych miejscowości, co podkreśla społeczny charakter przedsięwzięcia.
Zgodnie ze wspomnieniami najstarszych strażaków, przy remizie wzniesiono również drewnianą wieżę obserwacyjną. Składała się ona z czterech słupów pionowych, belek poprzecznych, wsporników ukośnych oraz zadaszonej platformy dla obserwatora. Wewnątrz konstrukcji umieszczono drabinę umożliwiającą wejście na szczyt. Na szczycie wieży znajdowały się dwa skrzyżowane toporki i hełm strażacki. Przez wiele lat wieża pełniła kluczową funkcję, umożliwiając obserwację okolicy i szybkie lokalizowanie zagrożeń pożarowych. Była także wykorzystywana jako „wspinalnia” do ćwiczeń i suszenia węży strażackich.
Zmiany i obecny status
Wraz z upowszechnieniem telefonu rola wieży obserwacyjnej stopniowo malała - służyła ona już tylko do suszenia sprzętu i sporadycznych ćwiczeń. Konstrukcję rozebrano w 1974 roku, kiedy rozpoczęto budowę nowej strażnicy. Prawdopodobnie w jednym z narożników dawnej remizy został zabetonowany dokument zawierający nazwiska wszystkich ofiarodawców i społeczników biorących udział w jej budowie.
Obecnie zabytkowa remiza, często nazywana "starą remizą OSP Wilków", pełni funkcję magazynu. Jak mówi Marcin Charchuła, naczelnik OSP w Wilkowie, „trzymamy tam stare motopompy, węże. To czego nie używamy na bieżąco. Stara remiza jest naszym magazynem. Zaglądamy tam bardzo często, zwłaszcza, że nowa jest zaledwie pół metra dalej”. Podkreśla również, że „żaden nowoczesny wóz strażacki by się w niej nie zmieścił”. Zarówno władze gminy, jak i sami strażacy, podkreślają pilną potrzebę pozyskania funduszy na ratowanie tej pięknej zabytkowej budowli. Jej ceglany fronton do dziś zdobi wizerunek świętego Floriana, powieszony przez druhów w 1915 roku, choć w Wilkowie patron strażaków porzucił swoją pierwotną siedzibę w sensie operacyjnym.
Remiza z Wilkowa w Muzeum Wsi Lubelskiej
Na temat historycznej remizy z Wilkowa w Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie utworzono specjalną ekspozycję. W przedwojennym Muzealnym Miasteczku czynna jest replika remizy Ochotniczej Straży Pożarnej z Wilkowa. Ceglany, niewysoki obiekt stoi naprzeciwko szkoły z Bobrownik i niedaleko aresztu oraz poczty, tworząc wierną kopię dawnej zabudowy. W miasteczku, które ma się składać z 46 obiektów odtwarzających charakterystyczny dla małych miasteczek południowo-wschodniej Polski obraz z końca lat trzydziestych XX wieku, remiza z Wilkowa stanowi jeden z kluczowych elementów.
Zwiedzający mogą z zainteresowaniem oglądać zabytkowy sprzęt pożarniczy, do przemieszczania którego niegdyś potrzebne były konie. Replika ta, choć nie jest oryginalną budowlą, przyczynia się do zachowania pamięci o pierwowzorze i jego znaczeniu dla dziedzictwa Lubelszczyzny, pozwalając przyszłym pokoleniom na zapoznanie się z historią i funkcjonalnością dawnych strażnic.
