Odznaczenia dla Strażaków Ochotniczych Straży Pożarnych – Uzasadnienie Wniosków

Ochotniczy ruch strażacki w Polsce od lat zaznacza swoje istnienie na kartach historii narodu i państwa, zyskując niezmiennie najwyższe uznanie społeczne. Przykłady poświęcenia w niesieniu ratunku i pomocy są udziałem licznej rzeszy strażaków ochotników, którzy swoją działalnością przyczyniają się do walki z żywiołem ognia i siłami przyrody, ratowania zdrowia, życia i mienia w obliczu wypadków, katastrof oraz zdarzeń losowych.

Ponadto członkowie OSP uczestniczą w kultywowaniu rodzimych tradycji i dorobku kulturalnego, a także prowadzą działalność wychowawczą, docierając do młodzieży i organizując ją we wspólnym działaniu dla dobra rodziny, środowiska i kraju. Te wysoce pozytywne przykłady postaw strażaków znajdują między innymi uhonorowanie w przyznawanych im przez władze państwowe i związkowe odznaczeniach.

Podmioty odpowiedzialne za nadawanie odznaczeń i ogólne zasady

Za nadawanie odznaczeń, odznak i wyróżnień członkom OSP odpowiada Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP. O nadanie odznaczenia OSP wnioskuje zarząd oddziału Związku OSP, choć Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP może również przyznać strażakowi odznaczenie z własnej inicjatywy. Wniosek o odznaczenie, poza podstawowymi danymi kandydata, musi uwzględniać także uzasadnienie.

Wymogi dotyczące uzasadnienia wniosków

Uzasadnienie wniosków o nadanie odznaczenia ma wskazywać na konkretne dokonania strażaka ochotnika z okresu po przyznaniu mu poprzedniego odznaczenia. Pismo nie powinno być ogólnikowe. Ważne jest, aby uzasadnienie zawierało:

• Konkretne zasługi z opisem, np. zamiast ogólnego stwierdzenia o udziale w kilkudziesięciu akcjach, należy opisać, w jakich akcjach uczestniczył i czym się w nich przysłużył, ze szczególnym uwzględnieniem akcji z narażeniem życia, długotrwałych lub nietypowych.
• Umiejscowienie wszystkich informacji w czasie - jeśli strażak pełnił jakieś funkcje, należy podać, od kiedy i na jakim stanowisku, oraz czym się w tej roli zasłużył (np. wprowadził nowy regulamin, szkolił młodzież). Samo pełnienie funkcji, np. prezesa, naczelnika czy kronikarza, jest mniej przekonujące niż opis konkretnych osiągnięć z danego okresu (np. "pełnił funkcję gospodarza i w tym okresie zinwentaryzowano majątek straży, wprowadzono księgi inwentarzowe").
• Skupienie się na zasługach od nadania poprzedniego odznaczenia (niższego stopnia), chyba że jest to pierwszy wniosek o dany rodzaj odznaczenia. Należy unikać powtarzania tych samych informacji.
• Unikanie opisu cech charakteru (np. odpowiedzialny, przykładny), ponieważ medale nie są przyznawane za takie przymioty.
• Wniosek powinien być wypełniony bez błędów ortograficznych i stylistycznych.
• Nie należy wypisywać rubryk zastrzeżonych dla innych (np. opinie zarządów, sygnatury, numery wniosków).
• Wniosek musi zawierać poprawną nazwę odznaczenia.
• Nie należy zmyślać zasług, gdyż osoby oceniające wnioski często znają kandydatów.
• Unikać kopiowania zasług dla kilku osób w jednym wniosku.
• Nie pisać uzasadnienia skrótami, z wyjątkiem powszechnie stosowanych.
• Wskazany jest rok rozpoczęcia działalności kandydata w OSP.
• Należy przestrzegać określonych w regulaminach czasookresów od nadania poprzednich odznaczeń.

Nowe formy honorowania strażaków OSP po 2022 roku

Aż do końca 2021 r. nie istniały odznaczenia wyłącznie dedykowane członkom OSP. Tę lukę próbowały wypełnić władze Zarządu Głównego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej, nadaniami korporacyjnych medali i odznaczeń pożarniczych. Niestety, pomimo wysokiego mandatu społecznego, te odznaki formalno-prawnie nie wchodziły w skład polskiego państwowego systemu odznaczeniowego.

Sytuacja zmieniła się z wejściem w życie 1 stycznia 2022 r. ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o Ochotniczych Strażach Pożarnych (uosp), która wprowadziła nowe formy honorowania zasług i ponadstandardowych zachowań. Przedmiotem analizy są w szczególności przesłanki podmiotowe i przedmiotowe nadania Odznaki Świętego Floriana „Za Zasługi dla Społeczności Lokalnej” oraz Krzyża Świętego Floriana. Ustawa o Ochotniczych Strażach Pożarnych petryfikuje istniejący w systemie odznaczeniowym dualizm honorowania wybitnych osiągnięć i zasług obywatelskich, tj. odrębnie za działania ponadstandardowe w postaci odznaki resortowej oraz osobno w postaci orderów i odznaczeń w wyróżnianiu zasług, cnót obywatelskich i wybitnych osiągnięć.

Odznaka Świętego Floriana „Za Zasługi dla Społeczności Lokalnej”

Odznaka Świętego Floriana „Za Zasługi dla Społeczności Lokalnej” to honorowe odznaczenie resortowe, przewidziane w art. 30 ust. 1 uosp. Jest to polskie odznaczenie cywilne, nadawane przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych za czyny podejmowane w ramach służby, jak i poza nią. Nie jest wymagany udowodniony bezpośredni związek przyczynowy między podejmowanymi przez członka OSP działaniami a osiągnięciami uzasadniającymi wyróżnienie.

Przesłanki nadania Odznaki Świętego Floriana

Odznakę tę przyznaje się osobom wyróżniającym się w podejmowaniu działań w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska. Jest to odznaczenie jednostopniowe, nadawane wyłącznie członkom OSP, w tym członkom młodzieżowej drużyny pożarniczej. Brak ustawowego rozróżnienia na poszczególne stopnie nie tamuje możliwości wielokrotnego jej nadania. Bez znaczenia jest przy tym staż w OSP, wiek, uzyskane odznaczenia, wyróżnienia i nagrody, jak również inne cechy charakteryzujące kandydata. Dopuszczalne jest również nadawanie pośmiertne Odznaki.

Wykładnia zwrotu „w celu” wskazuje, że celem ustawodawcy było odznaczenie nie tylko za działania ratownicze, ale także za wszelkie inne działania, które pośrednio przyczyniają się do możliwości prowadzenia działań ratowniczych przez OSP. Praktycznie każda działalność strażaka OSP, która przyczynia się do istnienia OSP i realizacji zadań statutowych lub szerzej - zadań wskazanych w art. 3 uosp, jest działalnością podejmowaną „w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska”. Takie stanowisko jest trafne, ponieważ ustawodawca nie zawarł ograniczenia tylko do strażaków ratowników OSP.

Krzyż Świętego Floriana

Krzyż Świętego Floriana, wprowadzone w przepisie art. 17c ustawy z dnia 16 października 1992 r. o orderach i odznaczeniach (uoio), to jedno z najwyższych odznaczeń państwowych. Jest to nagroda za wybitne osiągnięcia w realizacji zadań wynikających z bycia członkiem ochotniczej straży pożarnej. Podobnie jak w przypadku Odznaki Świętego Floriana, również w tym przepisie nie ma ograniczenia do strażaków ratowników OSP.

Wnioski o nadanie Krzyża Świętego Floriana przedstawia Prezydentowi Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (art. 31 ust. 8 uoio). To minister dysponuje dozą uznania, czy i w jaki sposób przedstawiać członka OSP do danego odznaczenia, w szczególności do Krzyża Świętego Floriana, czy też poprzestać na wyróżnieniu Odznaką Świętego Floriana „Za Zasługi dla Społeczności Lokalnej”.

Inne odznaczenia dla strażaków

Oprócz Odznaki i Krzyża Świętego Floriana, przepisy uosp przewidują również możliwość wyróżniania pracy i osiągnięć zawodowych członków OSP na zasadach ogólnych. Najbardziej znaczącymi, nadawanymi przez Prezydenta RP najwyższymi odznaczeniami państwowymi są Ordery: „Orła Białego” i „Odrodzenia Polski”. Szczególne znaczenie dla osób zasłużonych dla ochrony przeciwpożarowej mają Krzyże: Zasługi (art. 16 uoio); Zasługi za Dzielność (art. 17 uoio), jak również Medal za Ofiarność i Odwagę (art. 18 uoio).

Z systematyki uoio wynika starszeństwo Krzyża Świętego Floriana, który w hierarchii znajduje się za Krzyżami, a przed Medalami.

Odznaczenia korporacyjne Związku OSP RP

Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP nadaje szereg odznaczeń korporacyjnych, które honorują zasłużonych strażaków i jednostki OSP:

Złoty Znak Związku OSP RP

Nadawany jest za długoletnią aktywną działalność w Ochotniczej Straży Pożarnej lub w ZOSP RP. Kandydat powinien posiadać Złoty Medal "Za Zasługi dla Pożarnictwa".

Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza

Przyznawany jest za zasługi dla rozwoju i umacniania Związku OSP RP oraz Ochotniczych Straży Pożarnych. Mogą go otrzymać OSP i ich członkowie, działacze Związku OSP RP oraz osoby, instytucje i organizacje społeczne. Wymogiem jest posiadanie Złotego Medalu "Za Zasługi dla Pożarnictwa", a instytucje i organizacje (w tym OSP) powinny posiadać 75-letni staż działalności.

Medal "Za Zasługi dla Pożarnictwa" (złoty, srebrny, brązowy)

Nadawany jest za wyróżniającą się działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Może być przyznawany osobom, instytucjom i organizacjom (w tym OSP, ich członkom oraz działaczom Związku OSP RP). Warunkiem nadania medalu wyższej klasy jest posiadanie medalu klasy niższej przez co najmniej 5 lat. OSP charakteryzujące się aktywną działalnością mogą być uhonorowane tym medalem.

Odznaka "Strażak Wzorowy"

Może być nadawana czynnym członkom OSP za wzorową działalność, zaangażowanie i godną postawę społeczną. Wymagane są: złożenie ślubowania, uzyskanie wyszkolenia odpowiadającego pełnionej funkcji oraz posiadanie co najmniej trzyletniego stażu działalności w OSP. Staż ten wlicza również działalność w Młodzieżowych Drużynach Pożarniczych (MDP).

Odznaka "Za Wysługę Lat"

Przewidziana jest dla członków Ochotniczych Straży Pożarnych i Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych oraz działaczy Związku OSP RP, wykazujących się działalnością przez co najmniej pięć lat. Prawo do odznaki można uzyskać po 10 latach działalności, następną po 20 latach, a kolejne uzupełniane są w cyklu pięcioletnim oznaczeniem liczby lat w OSP (X, XX, XXV, XXX, XXXV, 40, 45, 50, 55, 60, 65, 70, 75).

Odznaka "Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza" (trzystopniowa)

Jest wyróżnieniem nadawanym członkom młodzieżowych i harcerskich drużyn pożarniczych za aktywną działalność w drużynie przy Ochotniczej Straży Pożarnej. Dzieli się na trzy stopnie: brązową, srebrną i złotą.

• Pierwszego stopnia (brązowa): Może być nadana po złożeniu ślubowania i posiadaniu rocznego stażu w drużynie.
• Drugiego stopnia (srebrna): Może być nadana po upływie co najmniej dwóch lat od uzyskania odznaki pierwszego stopnia. Członkom MDP w wieku 17-18 lat można przyznać srebrną odznakę z pominięciem brązowej po złożeniu ślubowania.
• Trzeciego stopnia (złota): Może być nadana po upływie co najmniej dwóch lat od uzyskania odznaki drugiego stopnia. Złotą odznakę można nadać po półrocznym okresie posiadania odznaki srebrnej i wykonywaniu funkcji instruktorskich w szkoleniu drużyny. Złota odznaka MDP może być przyznawana także działaczom Związku OSP RP pracującym z młodzieżą pożarniczą.

Odznaka "Zasłużony dla Ochrony Przeciwpożarowej"

Odznaka "Zasłużony dla Ochrony Przeciwpożarowej" to polskie odznaczenie resortowe, ustanowione w 1997 r. na mocy rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych i administracji, będące prawnym następcą odznaki "Za Zasługi dla Ochrony Przeciwpożarowej" z 1984 r. Obecnie kwestie prawne reguluje rozporządzenie z 2008 r. Organem nadającym odznakę jest minister właściwy do spraw wewnętrznych (obecnie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji).

Zasady i przesłanki nadawania

Odznaka nadawana jest na wniosek komendanta głównego Państwowej Straży Pożarnej, który może działać z własnej inicjatywy lub z inicjatywy komendantów wojewódzkich PSP, komendantów szkół PSP, dyrektorów jednostek badawczo-rozwojowych i dyrektora Centralnego Muzeum Pożarnictwa. Ponadto z inicjatywą mogą występować kierownicy urzędów centralnych, wojewodowie oraz organy samorządu terytorialnego.

Odznaka w każdym stopniu (brązowa, srebrna, złota) może być nadana tylko jeden raz. Zachowuje się kolejność stopni, a rozporządzenie określa okres, jaki należy zachować między przyznaniem wyższych stopni:

• Z wnioskiem o nadanie odznaki brązowej można wystąpić nie wcześniej niż po 10 latach służby w PSP lub działalności na rzecz ochrony przeciwpożarowej.
• O nadanie odznaki srebrnej - nie wcześniej niż po 4 latach od dnia nadania odznaki brązowej.
• O nadanie odznaki złotej - nie wcześniej niż po 6 latach od dnia nadania odznaki srebrnej.

Wyjątek stanowi nadanie odznaki osobom, które wykazały ofiarność i odwagę w bezpośrednich działaniach ratowniczo-gaśniczych w czasie pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia. Odznaka ta może zostać nadana pośmiertnie.

Weryfikacja zaistnienia przesłanek odbywa się w drodze oceny treści uzasadnienia wniosku. Zarówno weryfikacja wniosków, jej wynik, jak i ostateczna decyzja co do odznaczenia danej osoby odbywa się w ramach sprawy indywidualnej i należy do sfery władzy dyskrecjonalnej ministra. Przyjętą praktyką jest nadawanie odznaki z okazji Dnia Strażaka.

Wygląd i symbolika odznaki

Odznaka ma kształt krzyża równoramiennego o wymiarach 44 x 44 mm z ramionami pokrytymi na awersie czerwoną emalią. Ramiona krzyża spoczywają na tarczy z wieńcem dębowym. W każdym stopniu odznaki na krzyż nałożony jest srebrzony orzeł (dawniej nazywany orłem strażackim) z atrybutami strażackimi: hełmem, dwoma bosakami, dwoma toporkami i dwiema prądownicami. Na rewersie ukazano obrys krzyża na tle tarczy z wieńcem dębowym. Materiałem użytym do wykonania odznaki jest metal, a w zależności od stopnia jest ona złocona, srebrzona albo oksydowana lub patynowana na brąz.

Odznaka zawieszona jest na wstążce o szerokości 39 mm o kolorach: po obu brzegach czerwień, pośrodku pionowy ciemnogranatowy pas o szerokości 10 mm, a po jego bokach - w kolejności ku brzegom wstążki - pas niebieski o szerokości 5 mm i pas biały o szerokości 2 mm. Twórcą projektu odznaczenia był artysta medalier Piotr Gorol. W warstwie wizualnej odznaka prezentuje się bardzo dobrze, co sprawia, że jest ceniona przez jej posiadaczy. Ma także bogatą warstwę symboliczną, zarówno w kontekście wykorzystanych atrybutów, jak i użytej kolorystyki.

tags: #zaluzony #strazak #uzasadnienie