Zamki wpuszczane samoryglujące przeciwpożarowe – kompleksowy przewodnik

Bezpieczeństwo przeciwpożarowe obiektów mieszkalnych, przemysłowych i użyteczności publicznej to jedna z najważniejszych kwestii. W budynkach, w których montuje się drzwi przeciwpożarowe, niezbędne są także odpowiednie zamki, które stanowią integralny element całego systemu zabezpieczeń. Ich funkcja wykracza poza tradycyjne zastosowanie zamka, stając się barierą ochronną przed nieprzewidywalnym i niszczycielskim działaniem ognia.

Charakterystyka zamków przeciwpożarowych

Zamki stosowane w drzwiach przeciwpożarowych powinny być odpowiednio przystosowane. Oznacza to, że zamek do drzwi ppoż., w odróżnieniu od tradycyjnych zamków, podobnie jak same drzwi przeciwpożarowe, musi być wykonany z odpowiednich materiałów. Są to wysokiej jakości materiały, które są odporne na wysokie temperatury i pod ich wpływem w żaden sposób się nie odkształcają. Dzięki temu tego typu zamki nie odkształcają się ani nie topią, co pozwala na zachowanie pełnej funkcjonalności drzwi podczas ewakuacji.

Zamek do drzwi ppoż. różni się od standardowego modelu przede wszystkim swoją konstrukcją, która zapewnia odporność na wysokie temperatury oraz dym. Najczęściej jest on montowany wraz ze specjalną klamką do drzwi przeciwpożarowych. O skuteczności zamków przeciwpożarowych decyduje przede wszystkim ich zdolność do wytrzymania ekstremalnych warunków pożaru. Najważniejsze jest, aby zamek zachował swoją funkcjonalność, będąc narażonym na działanie wysokiej temperatury. Ograniczona zdolność do deformacji może w tym wypadku zdecydować o życiu lub zdrowiu uczestniczących w ewakuacji użytkowników budynku. Zamki do drzwi ppoż. najczęściej stosowane są w budynkach użyteczności publicznej, takich jak szkoły, szpitale czy biurowce.

Normy i certyfikaty

Ważne, aby zamek przeciwpożarowy miał odpowiedni atest bądź certyfikat potwierdzający swoją jakość. Muszą one spełniać ściśle określone normy i uzyskać odpowiednie certyfikaty, aby mogły być stosowane w drzwiach przeciwpożarowych i zapewniać odpowiedni poziom bezpieczeństwa w obiektach przemysłowych i użyteczności publicznej. Zamki przeciwpożarowe muszą spełniać europejską normę PN-EN 12209:2005 (obecnie PN-EN 12209:2016 Okucia budowlane - Zamki mechaniczne wraz z zaczepami - Wymagania i metody badań), która obejmuje takie aspekty jak wytrzymałość, trwałość, odporność na korozję oraz ogólną funkcjonalność zamków.

Przydatność zamka do zastosowania w drzwiach przeciwpożarowych/dymoszczelnych powinna być potwierdzona odpowiednią cyfrą lub symbolem w czwartej pozycji kodu klasyfikacyjnego, sporządzonego zgodnie z ww. normą. Zamek jest odpowiedni do zastosowania w takich drzwiach, jeżeli po stosownych badaniach określono dla niego klasę 1. Warto dodać, że zamki przeciwpożarowe muszą być testowane i certyfikowane pod kątem ognioodporności. Testy te sprawdzają, jak długo zamek jest w stanie wytrzymać w warunkach pożaru, zanim zacznie się deformować lub przestanie działać, np. EI 30, EI 60, EI 90.

Obecnie istnieją trzy podstawowe normy dotyczące zamków:

• norma EN 12209:2005 klasyfikująca jednopunktowe zamki mechaniczne,
• prenorma prEN 15685:2009 klasyfikująca wielopunktowe zamki mechaniczne,
• norma EN 14846:2008 klasyfikująca zamki elektromechaniczne.

Każda z nich określa odporność ogniową zamka na czwartej pozycji klasyfikacji normatywnej za pomocą cyfr lub liter oznaczających klasę zamka odpowiedniego do stosowania w drzwiach przeciwpożarowych i dymoszczelnych:

• klasa 1 normy EN 12209:2005,
• klasa B prenormy prEN 15685:2009,
• klasa C, D, E lub F normy EN 14846:2010.

Typy zamków wpuszczanych w zastosowaniach przeciwpożarowych

Niniejsza publikacja odnosi się do zamków mechanicznych. Ze względu na usytuowanie podzielić je można na:

• zamki wpuszczane - osadzane całkowicie wewnątrz skrzydła drzwiowego,
• zamki wierzchnie - mocowane na płaszczyźnie skrzydła drzwiowego.

W drzwiach przeciwpożarowych najczęściej stosuje się zamki wpuszczane zapadkowo-zasuwkowe. Mają one zazwyczaj wzmocnioną konstrukcję, z wyeliminowaniem części tworzywowych lub aluminiowych. Stanowią je głównie okucia o rozstawie 72 mm (odległość od osi wkładki do osi klamki), przystosowane do wyposażenia we wkładkę bębenkową. Do drzwi profilowych dedykowane są zamki posiadające węższe kasety niż zamki przeznaczone do drzwi drewnianych i stalowych, co wynika z ograniczeń wymiarowych profili aluminiowych.

Zamki jednopunktowe i wielopunktowe

Z zakresu zamków jednopunktowych najczęściej stosuje się zamki wpuszczane zapadkowo-zasuwkowe z wkładką bębenkową, często z dodatkowym zamkiem wierzchnim zasuwkowym. Coraz większe zastosowanie w drzwiach ppoż. znajdują jednak zamki wielopunktowe (zwane też zasuwnicą), zawierające zwiększoną liczbę punktów zamknięcia pomiędzy skrzydłem a ościeżnicą. Drzwi wyposażone w zamek wielopunktowy zabezpieczają przed włamaniem zarówno w części środkowej, gdzie standardowo instaluje się podstawowy zamek wpuszczany, jak i w dolnej oraz górnej części skrzydła, w których są usytuowane dodatkowe zamki, także wpuszczane.

Poprzez zainstalowanie kilku zamków otwieranych jednym kluczem uzyskuje się lepsze przyleganie skrzydła do ościeżnicy, co zdecydowanie zmniejsza jego podatność na odkształcenie w trakcie próby włamania. Ponadto zamki mogą być wyposażone w różnego rodzaju zasuwki ryglujące. Inne rozwiązanie stanowi zamek z ryglowaniem automatycznym, następującym po zatrzaśnięciu drzwi. Po zamknięciu skrzydła wysuwają się automatycznie dodatkowe rygle, a otwarcie drzwi wymaga naciśnięcia klamki lub przekręcenia klucza.

W literaturze fachowej można znaleźć zastrzeżenie, iż warunki instalowania zamka wielopunktowego nie powinny niekorzystnie wpływać na obniżenie jego odporności na włamanie - po osadzeniu w skrzydle drzwiowym.

Funkcje specjalne zamków przeciwpożarowych

Zamki z funkcją antypaniczną i awaryjną

Zamki antypaniczne są najczęściej stosowane w drzwiach ewakuacyjnych, szczególnie w budynkach użyteczności publicznej. Zasada działania tego rodzaju zamków polega na wydostaniu się z pomieszczenia nawet bez użycia klucza. Otwiera się je przy pomocy specjalnej dźwigni, która znajduje się wewnątrz pomieszczenia. Po jej naciśnięciu drzwi natychmiast się otworzą. Rozwiązanie to ma na celu ułatwić jak najszybsze opuszczenie budynku w przypadku zagrożenia, przykładowo pożaru, i ograniczyć do minimum panikę, która może się pojawić w przypadku ucieczki.

Zamki stosowane w drzwiach ewakuacyjnych muszą spełniać normę EN 1125:2009, która określa wymagania dla zamków z mechanizmem antypanicznym, używanych w miejscach publicznych z dużym natężeniem ruchu. Sama funkcja antypaniczna regulowana jest przez normę EN 179. Zarówno w przypadku okuć przeciwpanicznych, jak i awaryjnych, istnieje możliwość otwarcia drzwi od wewnątrz w każdej chwili, nawet jeśli zamek został zamknięty od zewnątrz.

Różnica między zamknięciami przeciwpanicznymi i awaryjnymi:

• W okuciach antypanicznych zastosowanie listwy lub dźwigni antypanicznej umożliwia intuicyjne otwarcie drzwi przez napierający w panice tłum uciekających ludzi.
• W przypadku zamknięć awaryjnych osoby przebywające w danym pomieszczeniu mają możliwość wcześniejszego zapoznania się ze sposobem działania danego okucia i w celu otwarcia drzwi muszą posłużyć się płytką naciskową lub klamką.

Istnieje również możliwość uzbrojenia drzwi dwuskrzydłowych w okucia przeciwpaniczne, gdzie ewakuacja realizowana jest na każdym ze skrzydeł drzwiowych. Wówczas stosuje się na skrzydle biernym przeciwzamki serii 212 wraz z akcesoriami, a na skrzydle czynnym zamek 214. Do wyjść ewakuacyjnych dedykowane są również przeciwpożarowe zamki antywłamaniowe Multiblindo Easy Exit (wersja mechaniczna z automatycznym ryglowaniem) i Multiblindo eMotion Exit (wersja elektromotoryczna z automatycznym ryglowaniem), które współpracują z zamknięciem przeciwpanicznym Pro Exit. Oba zamki posiadają najwyższą (7) klasę zabezpieczenia przed włamaniem.

Zamki elektromotoryczne ze sterowaniem elektronicznym

Jednymi z najbardziej zaawansowanych pod kątem technicznym są zamki elektromotoryczne ze sterowaniem elektronicznym. Wykorzystują one napęd zasilany prądem o napięciu 24 V do automatycznego otwierania drzwi. Od strony wewnętrznej zachowują jednak funkcję ewakuacyjną, umożliwiając szybkie odblokowanie drzwi po naciśnięciu klamki lub dźwigni, bez potrzeby dodatkowych działań. Zamki elektromotoryczne ze sterowaniem elektronicznym są integralną częścią systemów sterowania bezpieczeństwem. Po otrzymaniu sygnału alarmowego z centralki przeciwpożarowej zamek zwalnia rygiel, umożliwiając automatyczne otwarcie drzwi przez siłownik lub napęd.

Modele Multiblindo eMotion występują w wersji wielopunktowej i przeznaczone są do jednoskrzydłowych drzwi zewnętrznych i wewnętrznych o maksymalnym ciężarze 200 kg. Oba zamki posiadają rygle z hartowanej stali zabezpieczone przed przewierceniem i przecięciem, które w pozycji zamkniętej wysuwane są na 27 mm. Dzięki zastosowanym rozwiązaniom, oba modele zamków oferują najwyższą (7) klasę zabezpieczenia antywłamaniowego.

Zamki Multiblindo eMotion mogą działać w jednym z trzech trybów pracy (Total, Light lub Free):

• Tryb Total zapewnia najwyższe możliwe zabezpieczenie drzwi; po zamknięciu drzwi wszystkie rygle się wysuwają.
• Tryb Light znajduje zastosowanie w systemach kontroli dostępu; po zamknięciu drzwi wysuwa się tylko zaczep zamka (do zastosowania z elektrozaczepem).
• Tryb Free zapewnia nieograniczony dostęp do pomieszczenia w obydwu kierunkach, od wewnątrz i od zewnątrz. W tym trybie po zamknięciu drzwi zarówno rygle, jak i zaczep zamka pozostają schowane wewnątrz kasety zamka, a drzwi domykane są za pomocą zamykacza.

System Master Key

System Master Key (zwany także systemem klucza generalnego) to mechaniczne rozwiązanie technologiczno-konstrukcyjne, w którym każdy użytkownik otwiera kluczem tylko te pomieszczenia, do których ma uprawnienia. W systemach Master Key mogą być stosowane każde zamki wpuszczane i wierzchnie, które są przystosowane do wyposażenia we wkładkę bębenkową, w tym również zamki przeciwpożarowe. Jednocześnie specjalny układ kołków wewnątrz wkładek, wraz z odpowiednimi nacięciami na kluczach, umożliwiają praktycznie dowolną konfigurację dostępów do określonych pomieszczeń. Występuje więc klucz generalny otwierający wszystkie zamknięcia, następnie klucze grupowe (np. dla poszczególnych dyrektorów), a na końcu klucze indywidualne do poszczególnych pomieszczeń. Zaletą tego systemu jest zapewnienie bezpieczeństwa w sytuacjach awaryjnych, wymagających szybkiego dostępu do pomieszczeń, np. przez służby ratunkowe.

Wybór, montaż i konserwacja zamka przeciwpożarowego

Przy wyborze zamka do drzwi pożarowych należy zwrócić uwagę na jego certyfikaty zgodności z normami bezpieczeństwa oraz kompatybilność z materiałem, z którego wykonane są drzwi. Ważne jest również, aby zamek był łatwy w obsłudze i nie wymagał skomplikowanej konserwacji. Określenie poszczególnych cech zamka jest możliwe po sprawdzeniu jego klasyfikacji według obowiązujących w Europie norm, które definiują między innymi: kategorię użytkowania, trwałość i obciążenie zapadki, ciężar drzwi i siłę zamykającą, odporność ogniową, odporność na korozję i temperaturę, zabezpieczenie i odporność na wiercenie oraz inne cechy danego modelu zamka.

Producent drzwi wskazuje, które wkłady i zamki są akceptowane dla danego typu skrzydła. Zamki przeciwpożarowe powiązane są z dokumentami dopuszczającymi całych zestawów drzwiowych. W praktyce oznacza to, że dobór zamka wymaga weryfikacji świadectwa dopuszczenia lub deklaracji producenta drzwi. Poprawna instalacja obejmuje dopasowanie rozstawu (odległość od osi orzecha zamka do osi klucza otworu), głębokości gniazda i współpracujących elementów. Zamek musi być zamocowany w gnieździe o parametrach zgodnych z obudową zamka, a wkładka, klamka i szyldy muszą być dopuszczone do łączenia z danym modelem. Regularna kontrola działania i podstawowa konserwacja przedłużają bezawaryjną pracę zamka. Kontrole okresowe powinny być wykonywane zgodnie z zaleceniami producenta i zasadami eksploatacji obiektu. Wymiana jest możliwa, ale wymaga sprawdzenia zgodności z dokumentacją drzwi.

Przykładowe modele i dodatkowe akcesoria

Na rynku dostępne są zamki wpuszczane przeciwpożarowe od znanych i cenionych producentów, takich jak NEMEF, THIRARD, ECO Schulte, GU-BKS, Assa Abloy Nemef, NOVET. Modele Multiblindo Easy i Multiblindo eMotion to przykłady zamków wielopunktowych przeznaczonych do jednoskrzydłowych drzwi zewnętrznych i wewnętrznych, oferujących najwyższą klasę zabezpieczenia antywłamaniowego.

Przykładowe specyfikacje zamków wpuszczanych przeciwpożarowych:

• Zamek wpuszczany p.poż. BMH1000 wkł 72/65/24 Stal nierdz.: atest p.poż, rozstaw 72 mm i dormas 65 mm, czoło ze stali nierdzewnej 24×3 mm.
• Zamek wpuszczany p.pożarowy: atest p.pożarowy, czoło ocynk 24×3 mm i rozstaw 72/65 mm.
• Zamek wpuszczany przeciwpaniczny: jednopunktowy mechanizm do drzwi jednoskrzydłowych, współpracujący z okuciami przeciwpanicznymi i awaryjnymi. Rozstaw 72 mm, głębokość 65 mm, otwór na trzpień 9 mm dzielony.
• Zamek wpuszczany P.poż wkł 72/55/20 Stal nierdz.: certyfikowany mechanizm (klasa 3) do drzwi wewnętrznych i zewnętrznych, zapewniający bezpieczne ryglowanie. Czoło stal nierdz. 20×3 mm; rozstaw 72 mm, dormas 65 mm.

Dodatkowe akcesoria

W zależności od sposobu okuwania drzwi przeciwpożarowych, istnieje możliwość zastosowania dodatkowych akcesoriów. Oprócz zamków przeciwpożarowych do wyboru są także blachy zaczepowe, podkładki dystansowe, maskownice podłogowe, pręty ryglujące do przeciwzamka czy zaczepy. Wszystkie te produkty dostępne są na osobne zamówienie.

Gwarancja

Gwarancja na zamki może się różnić w zależności od producenta i typu mechanizmu. Przykładowo, wszystkie zamki sterowane mechanicznie dostępne w ofercie Novet posiadają 10-letnią gwarancję na mechanizm, natomiast zamki elektromotoryczne objęte są 3-letnią gwarancją.

tags: #zamek #wpuszczany #samoryglujacy #przeciwpozarowy