Ukształtowanie terenu i budowa geologiczna
Ukształtowanie powierzchni gminy Pęcław jest mało urozmaicone, co znajduje odbicie w niewielkich deniwelacjach wynoszących 0-5 m. Dominują obszary równinne, położone poniżej 90 m n.p.m., charakteryzujące się bardzo małymi wysokościami względnymi. Rzeźba terenu jest płaska i tworzy jeden poziom, a w ukształtowaniu powierzchni występuje niewielki spadek w kierunku zgodnym z biegiem Odry (SE-NW), znajdujący się w zachodniej części gminy koło miejscowości Wojszyn.
W podziale regionalnym gmina Pęcław leży w obrębie makroregionu Obniżenia Milicko-Głogowskiego, na terenie Pradoliny Barycko-Głogowskiej. Jest to forma wklęsła, poligeniczna, genetycznie związana z postojem lądolodu w stadium brandenburskim. Pradolina ta stanowi wielką depresję końcową, z której dna lądolód skandynawski wydarł materiały podłoża podczwartorzędowego, spiętrzając je we Wzgórzach Dalkowskich.
Pod względem budowy geologicznej gmina leży w obrębie monokliny przedsudeckiej. Najstarszy kompleks skalny, zalegający głęboko, tworzą skały krystaliczne starszego paleozoiku. Na nich spoczywają poziomo utwory permu, osady triasu i kredy. Najmłodszy kompleks kenozoiczny stanowi przykrycie pokładów monokliny. Utwory trzeciorzędowe, powstałe w śródlądowym basenie sedymentacyjnym, składają się z naprzemianległych ławic mułków, piasków, iłów, żwirów oraz pokładów węgla brunatnego. Ich miąższość wynosi od 160 do 400 metrów.
Wszystkie te pokłady przykryte są utworami czwartorzędowymi (40-60 m, lokalnie do 100 m). Plejstocen reprezentują osady wodnolodowcowe: piaski drobne i średnie, gliny aluwialne oraz żwiry. Utwory holocenu, powstałe w wyniku akumulacyjnej działalności Odry, tworzą gliny i piaski stropowe, lokalnie żwiry i torfy.
Hydrologia obszaru
Główną arterią wodną gminy jest rzeka Odra, a cały obszar należy do jej lewego dorzecza. Do głównych cieków należą: Kanał Północny, Południowy, Środkowy, Zaborski oraz rzeka Czarna. Pozostałe wody mają charakter rowów melioracyjnych. Liczne są także obszary bagniste i podmokłe, położone w sąsiedztwie Odry i starorzeczy, często zalewane podczas roztopów wiosennych. Średni przepływ Odry na tym obszarze wynosi 350 m³/s, a średni spadek poziomu kształtuje się na poziomie 250 cm/100 m.
Wody podziemne dzieli się na przypowierzchniowe („wierzchówki”) oraz głębinowe. Zwierciadło wód wierzchówkowych stabilizuje się płytko (0,5-2,5 m) na glinie zwałowej. Wody te są przeważnie zanieczyszczone, mają odczyn obojętny lub kwaśny, a ich zasoby zmieniają się w zależności od opadów i roztopów.
Szata roślinna i lasy
Zgodnie z podziałem geobotanicznym gmina Pęcław leży w okręgu lubuskim, w krainie Wielkopolsko-Kujawskiej. Lasy zajmują obecnie ok. 664 ha, co stanowi ok. 10% powierzchni gminy. Około 80% ich obszaru znajduje się w dolinie Odry. Ze względu na dużą wilgotność gleby dominują bory bagienne, lasy wilgotne oraz łęgi.
- Brzegi Odry: Porastają je zarośla wierzbowe (wierzba biała, migdałowa, purpurowa, wiciowa).
- Drzewostan: Występują topole czarne i białe, jesiony, wiązy, lipy oraz pomnikowe dęby szypułkowe.
- Poszycie i runo: Krzewy leszczyny, czeremchy i tarniny oraz liczne rośliny zielne, m.in. przebiśnieg, zawilec gajowy, konwalia majowa, kopytnik pospolity, żywokost bulwiasty i chmiel.
Fauna i świat zwierzęcy
Pod względem faunistycznym obszar leży w okręgu doliny Odry. Dolina ta stanowi kluczowy szlak migracji wielu gatunków, w tym ptaków przelotnych (bociany, żurawie, czajki, gęsi, łabędzie). Wśród ptactwa wodnego spotyka się tracze, czaple siwe i mewy.
Szczególnie interesującym gatunkiem jest remiz (*Remiz pendulinus*), który w szuwarach nad Odrą buduje swoje misternie uwite z mchu i puchu gniazda, wplecione w cienkie gałęzie wierzby. Na terenie gminy obserwuje się również owady rzadkie, takie jak mrówki gmachówki drzewożerne (budujące gniazda na drzewach) czy szerszenie wykorzystujące próchno dębów.
W zespołach leśnych i na ich obrzeżach bytuje zwierzyna łowna (dziki, sarny, zające) oraz ptaki drapieżne (jastrzębie, myszołowy, kanie). W wilgotnych siedliskach można spotkać zaskrońce, padalce, grzebiuszkę ziemną oraz chronioną rzekotkę drzewną.