W pracy strażaków, gdzie każda sekunda ma znaczenie, liczy się nie tylko wyszkolenie i sprzęt, ale także pomysłowość i doświadczenie. Strażacy o krótszym stażu służby często przejmują, powielają, a nawet udoskonalają sprawdzone metody, które nie są nauczane na kursach czy w szkołach pożarniczych. Wynikają one wyłącznie z praktyki i doświadczenia. Te tzw. "strażackie patenty" znacząco wpływają na wygodę i sprawność działań ratowniczych.
Ergonomia w Pracy Strażaka
Pojęcie ergonomii, wywodzące się z greckiego "ergon" (praca) i "nomos" (prawa naturalne), oznacza naukę o pracy. Definicja ergonomii, która najlepiej oddaje jej sens w kontekście pracy strażaka, przedstawia ją jako dyscyplinę naukową zajmującą się dostosowaniem pracy do możliwości psychofizycznych człowieka. Jej celem jest humanizowanie pracy poprzez taką organizację układu: człowiek - maszyna - warunki otoczenia, aby wykonywana ona była przy możliwie niskim koszcie biologicznym i najbardziej efektywnie [2].
Uzupełnieniem jest ergonomia korekcyjna, która zajmuje się modernizacją istniejących maszyn i urządzeń oraz wprowadzaniem elementów zabezpieczających ludzi przed niekorzystnymi wpływami środowiska pracy [3]. Patenty strażackie, takie jak sposoby wykorzystania taśmy alpinistycznej, notes dowódcy - handbook czy skrzynka ze sprzętem do zabezpieczenia pojazdu, stanowią doskonałe przykłady zastosowania zasad ergonomii w praktyce, skracając czas rozwinięć i zwiększając efektywność działań.
Patenty Ułatwiające Przygotowanie do Działań
Szybkie Zakładanie Umundurowania Specjalnego
Najprostszym przykładem jest powszechnie już znany alarmowy sposób przygotowania spodni i butów umundurowania specjalnego. Spodnie nałożone na buty pozwalają na jednoczesne i niemal natychmiastowe założenie tych środków ochrony osobistej. Czas przygotowania do wyjazdu ratownika skraca się znacznie w porównaniu do sytuacji, w której najpierw trzeba założyć spodnie, a dopiero później buty.
Mocowanie Rękawic Ochronnych
Noszenie rękawic ochronnych jest często niewygodne, a ich zgubienie przed wejściem do strefy działań może opóźnić lub uniemożliwić pracę. Aby temu zapobiec, wielu ratowników mocuje we wnętrzu rękawic niewielkie linki lub mocne sznurki, zszywane w postaci pętelek. Pętelki wpięte w karabinek doskonale zabezpieczają rękawice przed zagubieniem. Alternatywnie można stosować niewielkie paski z klipsem lub rzepem, dostępne w sklepach pożarniczych lub wykonane samodzielnie, które przypina się do kurtki za pomocą karabinka.
Przechowywanie Rękawiczek Medycznych
Ratownicy często mają przy sobie rękawiczki lateksowe lub nitrylowe, co ułatwia ich szybkie założenie, np. podczas dojazdu do zdarzenia drogowego, zabezpieczając strażaka przed zagrożeniami biologicznymi. Trzymanie ich luzem w kurtce jest niepraktyczne. Z pomocą przychodzi tu niewielki pojemniczek z tworzywa sztucznego, który doskonale mieści jedną parę rękawiczek.
Patenty w Ratownictwie Technicznym
Pakowanie Sprzętu
Przenoszenie większej liczby różnego rodzaju sprzętu jest utrudnione. Popularne jest zabieranie przez rotę gaśniczą spiętego razem młota lub topora i halligana. Możliwe jest wykonanie prostego pokrowca na to wyposażenie. Potrzebny jest pasek taśmy alpinistycznej, odcinek węża W75 (jako pokrowiec spajający całość) oraz kilka śrub jako elementy łączące. Wąż docina się na długość narzędzi z zakładką jako zamknięcie, a następnie montuje paski do przenoszenia i zamknięcia, zaślepiając dno pokrowca śrubami.
Podwieszanie Sprzętu do Noszaka Aparatu ODO
Strażacka linka ratownicza często jest pakowana w brezentowy, nieporęczny pokrowiec, z którego łatwo wypada, a jej sklarowanie i ponowne umieszczenie jest trudne. Problemy te znikają, gdy wykorzystamy worki wysokościowe. Niewielki wór (ok. 10 l) bez problemu mieści dwudziestometrową linkę strażacką. Całość można dopiąć do noszaka aparatu ODO za pomocą karabinka.
Usuwanie Przedmiotów z Palca
W przypadku konieczności zdjęcia za ciasnej obrączki, nakrętki czy sitka zlewowego z palca, z pomocą przychodzi mocny sznurek. Jeden z jego końców należy przeciągnąć pod przedmiotem, a resztę nawinąć ciasno wokół palca. Następnie rozwijanie sznurka, począwszy od końca przełożonego pod przedmiotem, powoduje sukcesywne przesuwanie zdejmowanego przedmiotu.
Pasek do Otwierania Uchylonych Okien
Ciekawym przyrządem, który można łatwo wykonać, jest pasek do otwierania uchylonych, jednoskrzydłowych okien. Do jego wykonania potrzebna jest cienka, płaska taśma transportowa i kawałek gumowego węża ogrodowego. Taśmę przecina się w połowie i zszywa tak, by pośrodku wypadała pętla przechodząca jednocześnie przez odcinek węża. Gumową część zakłada się na klamkę, a taśmę przerzuca w poprzek skrzydła okiennego, aby domknąć okno. Po jego zamknięciu pociągnięcie za jeden koniec taśmy spowoduje przesunięcie klamki do pozycji otwierającej okno.
Stabilizacja Pojazdów po Wypadkach
Każdy samochód podczas wypadku należy ustabilizować, a także zabezpieczyć przed toczeniem. Aby mieć pewność i pełną kontrolę, wykonuje się dwa kliny pod koła, które dodatkowo łączy się linką. Zabezpieczenie przed toczeniem powinien wykonywać jeden ratownik, aby uniknąć sytuacji, w której kliny zostaną umieszczone po dwóch różnych stronach pojazdu, co zmniejsza efektywność zabezpieczenia.
Dobór Rozpieraczy Kolumnowych
Dobór odpowiedniej długości rozpieraczy kolumnowych może być problematyczny. Na taśmie mierniczej można nanieść punkty charakterystyczne - długości w stanie złożonym i maksymalnym poszczególnych rozpieraczy. Wówczas od razu będzie wiadomo, który jest najodpowiedniejszy w danej sytuacji.
Utrzymywanie Zamka Drzwi w Pozycji Otwartej
O wiele łatwiej usunąć drzwi samochodu, jeśli zamek pozostaje w pozycji otwartej. Ciągłe trzymanie klamki jest niewygodne. Doskonale sprawdzają się tu niewielkie, miękkie i sprężyste piłki-zabawki, które można zgnieść i umieścić tak, aby utrzymały klamkę w pozycji otwartej.
Przygotowanie Pasów Transportowych
W ratownictwie technicznym często używa się pasów transportowych z systemem naciągu. Długi pas nośny warto przewlec przez system naciągu na stałe, a jego nadmiar zwinąć w krąg. W ten sposób pas jest praktycznie gotowy do użycia, a dobór niezbędnej długości odbywa się przez rozwijanie pasa z kręgu.
Inne Pomysły i Zastosowania Sprzętu
Wszechstronność Mininożyc Hydraulicznych
Mininożyce hydrauliczne, potocznie nazywane „nożycami do pedałów”, mogą być wykorzystywane do cięcia wielu innych elementów samochodu. Są mniejsze, lżejsze i poręczniejsze niż duże nożyce hydrauliczne, a w wielu miejscach mogą wykonać te same zadania, oszczędzając czas i siły ratowników.
Kamera Termowizyjna w Wypadkach Drogowych
Kamera termowizyjna może być niezwykle przydatna w wypadkach drogowych, zwłaszcza w nocy i poza terenem zabudowanym. Jeśli nie ma możliwości uzyskania informacji od kierowcy o liczbie pasażerów, termowizja pozwala wykryć ślad ciepłego ciała na fotelu, wskazując na obecność innej osoby, która mogła wypaść podczas zdarzenia lub oddalić się w szoku.
Higiena na Miejscu Akcji
Wzrost świadomości zagrożeń związanych z substancjami szkodliwymi naraża strażaków podczas pożarów. Dobrą praktyką jest przewożenie w samochodzie gaśniczym skrzynki do higieny na miejscu akcji, zawierającej zapas mydła w płynie, nawilżonych chusteczek, ręczników papierowych oraz niewielki zbiornik z kranikiem na wodę do mycia.
Specjalna Skrzynka Narzędziowa
Elementem ułatwiającym wiele działań jest specjalna skrzynka narzędziowa, gromadząca oprócz typowych narzędzi wszelki sprzęt niestandardowy. Jej zawartość może obejmować klucze do wind, klucze do szafek, klamki do okien, kliny różnego kształtu, taśmy klejące, noże, sznurki, plastikowe zapinki, szczypce, nożyce, zapas sznura, drutu, karabinki, piłę do obrączek itp. Nieraz to właśnie mały element, np. klin drewniany do uszczelnienia wycieku paliwa, decyduje o sukcesie działań.
Skuteczne Szkolenia i Ćwiczenia
Aby szkolenie było skuteczne i dawało wymierne rezultaty, musi mieć wymiar praktyczny. Najlepsze skutki przynosi szkolenie zbliżone do warunków prawdziwych działań. Zamiast drogich urządzeń zadymiających, maski aparatów ODO można zakleić folią typu stretch. Do realnych warunków zbliży także budowanie konstrukcji z płyt OSB do nauki technik ewakuacji, poruszania się w ciasnych przestrzeniach czy wzywania pomocy przez strażaków. Warto również stosować imitacje ran i urazów podczas szkoleń i ćwiczeń ratownictwa medycznego.
