Zasłużony Strażak: Wymagania, Kwalifikacje i Odznaczenia w Polskiej Straży Pożarnej

Kariera strażaka w Polsce wymaga spełnienia szczegółowych kwalifikacji i odbycia odpowiednich szkoleń, a wybitne zasługi są honorowane specjalnymi odznaczeniami. Artykuł ten przedstawia kluczowe aspekty dotyczące wymagań kwalifikacyjnych, ścieżek edukacyjnych oraz prestiżowej odznaki „Zasłużony dla Ochrony Przeciwpożarowej”.

Ogólne Zasady Kwalifikacyjne dla Strażaków

Szczegółowe wymagania kwalifikacyjne, które powinni spełniać pracownicy na poszczególnych stanowiskach pracy w jednostkach ochrony przeciwpożarowej, a także zakres oraz formy realizacji szkolenia w zawodzie strażak, określa rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie wymagań kwalifikacyjnych oraz szkoleń dla strażaków jednostek ochrony przeciwpożarowej (Dz. U. poz. 1962). Wymagania te, obejmujące wykształcenie i staż pracy w ochronie przeciwpożarowej, zostały szczegółowo określone w załączniku nr 1 do wspomnianego rozporządzenia.

Pracownicy zatrudnieni w jednostkach ochrony przeciwpożarowej w dniu wejścia w życie rozporządzenia (30 listopada 2015 r.), którzy spełniali wymagania kwalifikacyjne do zajmowania stanowisk pracy na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują nabyte uprawnienia do zajmowania tych stanowisk. Mianowanie lub powołanie strażaka na określone stanowisko służbowe w Państwowej Straży Pożarnej jest uzależnione od posiadanego wykształcenia, kwalifikacji oraz stażu służby albo pracy. Stanowiska służbowe dzieli się na oficerskie, aspiranckie, podoficerskie i szeregowe.

Kwalifikacje i Szkolenia dla Strażaków

Za równorzędne ze szkoleniem w zawodzie strażak uznaje się:

• szkolenie podstawowe w zawodzie strażak;
• co najmniej dwa szkolenia przygotowujące do wykonywania zawodu strażaka, z których jedno jest z poziomu podstawowego, a drugie z poziomu uzupełniającego;
• uzyskanie efektów kształcenia przewidzianych dla kwalifikacji Z.22 w zawodzie technik pożarnictwa, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 2a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty.

Zakres Szkolenia w Zawodzie Strażak

Według § 4 rozporządzenia, zakres szkolenia w zawodzie strażak obejmuje zagadnienia związane m.in. z:

• bezpieczeństwem i higieną służby;
• służbą w Państwowej Straży Pożarnej;
• psychologicznymi aspektami działań ratowniczych;
• zjawiskami fizykochemicznymi i środkami gaśniczymi;
• bezpieczeństwem pożarowym budynków.

Zakres Programowy Szkolenia

Zakres programowy szkolenia obejmuje m.in.:

• wytyczne dotyczące realizacji procesu nauczania;
• wskazania metodyczne odnoszące się do realizacji programu;
• propozycje sposobu sprawdzania i oceny osiągnięć edukacyjnych słuchacza;
• zasady przeprowadzania egzaminów końcowych;
• plan nauczania.

Wymagania Kwalifikacyjne dla Poszczególnych Stanowisk

Stanowiska Oficerskie

Na stanowisko oficerskie mianuje się lub powołuje się strażaka, który:

1. posiada tytuł zawodowy inżynier pożarnictwa albo
2. posiada tytuł zawodowy inżynier oraz kwalifikacje wymagane do wykonywania zawodu strażak i ukończył przeszkolenie zawodowe przygotowujące do zajmowania stanowisk oficerskich w Państwowej Straży Pożarnej oraz przeszkolenie zawodowe przygotowujące do zajmowania stanowisk związanych z kierowaniem działaniami ratowniczymi, albo
3. posiada tytuł zawodowy inżynier lub magister inżynier i dyplom ukończenia w Szkole Głównej Służby Pożarniczej studiów w zakresie inżynierii bezpieczeństwa w specjalności inżynieria bezpieczeństwa pożarowego wydany do dnia 30 września 2019 r. lub studiów na kierunku inżynieria bezpieczeństwa w zakresie inżynieria bezpieczeństwa pożarowego wydany po dniu 30 września 2019 r. lub dyplom ukończenia w Akademii Pożarniczej studiów na kierunku inżynieria bezpieczeństwa w zakresie inżynieria bezpieczeństwa pożarowego oraz kwalifikacje wymagane do wykonywania zawodu strażak i ukończył przeszkolenie zawodowe przygotowujące do zajmowania stanowisk związanych z kierowaniem działaniami ratowniczymi, albo
4. posiada wykształcenie wyższe oraz kwalifikacje wymagane do zajmowania stanowisk aspiranckich i ukończył przeszkolenie zawodowe przygotowujące do zajmowania stanowisk związanych z kierowaniem działaniami ratowniczymi, albo
5. posiada wykształcenie wyższe oraz kwalifikacje wymagane do wykonywania zawodu strażak oraz ukończył przeszkolenie zawodowe przygotowujące do zajmowania stanowisk oficerskich w Państwowej Straży Pożarnej.

Na stanowisko oficerskie związane z kierowaniem działaniami ratowniczymi mianuje się lub powołuje się strażaka, który spełnia wymagania, o których mowa w ust. 3 pkt 1-4. Przeszkolenie zawodowe przygotowujące do zajmowania stanowisk oficerskich w Państwowej Straży Pożarnej może odbywać strażak, który posiada kwalifikacje wymagane do wykonywania zawodu strażak.

Przeszkolenie zawodowe przygotowujące do zajmowania stanowisk związanych z kierowaniem działaniami ratowniczymi może odbywać strażak, który posiada:

1. tytuł zawodowy inżynier oraz ukończył przeszkolenie zawodowe przygotowujące do zajmowania stanowisk oficerskich w Państwowej Straży Pożarnej lub
2. tytuł zawodowy inżynier lub magister inżynier i dyplom ukończenia w Szkole Głównej Służby Pożarniczej studiów w zakresie inżynierii bezpieczeństwa w specjalności inżynieria bezpieczeństwa pożarowego wydany do dnia 30 września 2019 r. lub studiów na kierunku inżynieria bezpieczeństwa w zakresie inżynieria bezpieczeństwa pożarowego wydany po dniu 30 września 2019 r. lub dyplom ukończenia w Akademii Pożarniczej studiów na kierunku inżynieria bezpieczeństwa w zakresie inżynieria bezpieczeństwa pożarowego oraz kwalifikacje wymagane do wykonywania zawodu strażak, lub
3. kwalifikacje do zajmowania stanowisk aspiranckich w Państwowej Straży Pożarnej.

Przeszkolenie zawodowe przygotowujące do zajmowania stanowisk oficerskich w Państwowej Straży Pożarnej oraz przeszkolenie zawodowe przygotowujące do zajmowania stanowisk związanych z kierowaniem działaniami ratowniczymi prowadzi Akademia Pożarnicza w formie studiów podyplomowych. Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej w uzgodnieniu z Rektorem-Komendantem Akademii Pożarniczej ustala limity przyjęć na te przeszkolenia zawodowe.

Stanowiska Aspiranckie

Na stanowisko aspiranckie mianuje się lub powołuje się strażaka, który uzyskał tytuł technik pożarnictwa po ukończeniu nauki w szkołach Państwowej Straży Pożarnej albo uzyskał uznanie kwalifikacji do wykonywania zawodu regulowanego technik pożarnictwa. Na to stanowisko można również mianować lub powołać strażaka, który uzyskał tytuł technik pożarnictwa po zdaniu egzaminu eksternistycznego zawodowego potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie technik pożarnictwa przeprowadzanego przez okręgową komisję egzaminacyjną.

Stanowiska Podoficerskie i Szeregowych

Na stanowiska podoficerskie i szeregowych mianuje się strażaka, który posiada kwalifikacje wymagane do wykonywania zawodu strażak. Osobę przyjmowaną do służby mianuje się na pierwsze stanowisko w grupie stanowisk szeregowych, jeżeli spełnia ona wymagania w zakresie wykształcenia przed uzyskaniem określonych kwalifikacji oraz stażu służby.

Odstępstwa od Wymagań

W szczególnie uzasadnionych przypadkach minister właściwy do spraw wewnętrznych może wyrazić zgodę na odstępstwo od powyższych wymagań na czas określony niezbędny do uzupełnienia kwalifikacji, nie dłuższy jednak niż 4 lata.

Regulacje Dodatkowe

Minister właściwy do spraw wewnętrznych określi, w drodze rozporządzenia, stanowiska służbowe w jednostkach organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej, maksymalne stopnie przypisane do poszczególnych stanowisk oraz dodatkowe wymagania kwalifikacyjne, jakim powinni odpowiadać strażacy na określonych stanowiskach służbowych. Będzie to obejmować:

• rodzaj stanowisk służbowych oficerskich, aspiranckich, podoficerskich i szeregowych,
• staż służby lub pracy wymagane do zajmowania poszczególnych stanowisk służbowych,
• wykształcenie wymagane do zajmowania niektórych stanowisk służbowych.

Regulacje te są tworzone z uwzględnieniem charakteru zadań wykonywanych przez strażaków, wymaganych kwalifikacji oraz potrzeby zapewnienia niezbędnego poziomu doświadczenia zawodowego. Minister właściwy do spraw wewnętrznych określi również, w drodze rozporządzenia, tryb kierowania na przeszkolenia zawodowe.

Postępowanie Kwalifikacyjne do Służby w PSP

Przyjęcie kandydata do służby w Państwowej Straży Pożarnej poprzedza postępowanie kwalifikacyjne, które zarządza i prowadzi kierownik jednostki organizacyjnej Państwowej Straży Pożarnej. Państwowa Straż Pożarna jest uprawniona do przetwarzania informacji, w tym danych osobowych, w celu prowadzenia postępowań kwalifikacyjnych do służby, przenoszenia do służby oraz w zakresie wynikającym z przebiegu stosunku służbowego strażaków, także po jego ustaniu.

Odznaka „Zasłużony dla Ochrony Przeciwpożarowej”

Odznaka „Zasłużony dla Ochrony Przeciwpożarowej” to polskie odznaczenie resortowe, ustanowione w 1997 r. na mocy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 października 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu nadawania odznaki „Zasłużony dla Ochrony Przeciwpożarowej” oraz ustalenia jej wzoru i sposobu noszenia. Jest ona prawnym następcą odznaki „Za Zasługi dla Ochrony Przeciwpożarowej”, ustanowionej w 1984 r., która została zniesiona z dniem 1 stycznia 1992 r.

Obecnie wszelkie kwestie prawne związane z odznaką reguluje rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 13 listopada 2008 r. w sprawie nadawania odznaki „Zasłużony dla Ochrony Przeciwpożarowej” (Dz.U. nr 207, poz. 1305 ze zm.), które obowiązuje od dnia 11 grudnia 2008 r.

Organ Nadający i Procedura

Organem uprawnionym do nadawania odznaki jest minister właściwy do spraw wewnętrznych (§ 5 ust. 1 rozporządzenia), obecnie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji. Odznaka nadawana jest na wniosek Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej, który może działać z własnej inicjatywy lub z inicjatywy komendantów wojewódzkich PSP, komendantów szkół PSP, dyrektorów jednostek badawczo-rozwojowych oraz dyrektora Centralnego Muzeum Pożarnictwa. Z inicjatywą mogą również występować kierownicy urzędów centralnych, wojewodowie oraz organy samorządu terytorialnego.

Prawną formą przyznania odznaki jest postanowienie ministra publikowane w Dzienniku Urzędowym. Osoba wyróżniona otrzymuje odznakę oraz legitymację potwierdzającą jej nadanie. Ewidencję osób wyróżnionych odznaką prowadzi Komenda Główna PSP.

Przesłanki i Stopnie Nadania

Odznaka „Zasłużony dla Ochrony Przeciwpożarowej” dzieli się na trzy stopnie, a przesłanki uzasadniające jej przyznanie obejmują m.in. rozwój ochrony przeciwpożarowej oraz zabezpieczenie życia, mienia i dorobku kulturalnego społeczeństwa. Przesłanki te nie muszą być spełnione łącznie. Weryfikacja wniosków oraz ostateczna decyzja co do odznaczenia danej osoby odbywa się w ramach sprawy indywidualnej i należy do sfery władzy dyskrecjonalnej ministra spraw wewnętrznych i administracji.

Z zasady odznaka w każdym stopniu może być nadana tylko jeden raz. Zachowuje się kolejność w jej stopniach, a rozporządzenie określa minimalny okres pomiędzy przyznaniem kolejnych stopni:

• z wnioskiem o nadanie odznaki brązowej można wystąpić nie wcześniej niż po 10 latach służby w PSP lub działalności na rzecz ochrony przeciwpożarowej;
• o nadanie odznaki srebrnej - nie wcześniej niż po 4 latach od dnia nadania odznaki brązowej;
• o nadanie odznaki złotej - nie wcześniej niż po 6 latach od dnia nadania odznaki srebrnej.

Wyjątek stanowi nadanie odznaki osobom, które wykazały ofiarność i odwagę w bezpośrednich działaniach ratowniczo-gaśniczych w czasie pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia. Odznaka ta może zostać nadana również pośmiertnie. Przyjętą praktyką jest nadawanie odznaki z okazji Dnia Strażaka.

Wygląd i Symbolika Odznaki

Odznakę nosi się na lewej stronie piersi, po orderach i odznaczeniach państwowych oraz wojskowych. Odznaka ma kształt krzyża równoramiennego o wymiarach 44 x 44 mm z ramionami pokrytymi na awersie czerwoną emalią. Ramiona krzyża spoczywają na tarczy z wieńcem dębowym.

W każdym stopniu odznaki na krzyż nałożony jest srebrzony orzeł (dawniej nazywany orłem strażackim) z atrybutami strażackimi: hełmem, dwoma bosakami, dwoma toporkami i dwiema prądownicami. Ten orzeł stanowi centralny akcent awersu odznaki. Na rewersie ukazano obrys krzyża na tle tarczy z wieńcem dębowym. Materiałem użytym do wykonania odznaki jest metal i w zależności od stopnia jest ona złocona, srebrzona albo oksydowana lub patynowana na brąz.

Odznaka zawieszona jest na wstążce o szerokości 39 mm o kolorach: po obu brzegach czerwień, pośrodku pionowy ciemnogranatowy pas o szerokości 10 mm, a po jego bokach - w kolejności ku brzegom wstążki - pas niebieski o szerokości 5 mm i pas biały o szerokości 2 mm. Przed 2008 r. stosowano wstęgę o innym układzie kolorów: po obu brzegach czerwień, w środku błękit rozjaśniający się do bieli ku brzegom czerwonym. Stosowane obecnie pionowe pasy zastępują przejście kolorów z granatu w biel. Baretka służąca markowaniu faktu posiadania odznaki utrzymana jest w kolorach wstążki. Można też nosić tzw. miniaturkę odznaki.

Twórcą projektu odznaczenia był artysta medalier Piotr Gorol. Atrybuty (hełm, bosaki, topory i prądownice) są silnie powiązane z symboliką pożarniczą. Orła w tej postaci obecnie wykorzystuje Centralne Muzeum Pożarnictwa. Bogata warstwa symboliczna, widoczna zarówno w kontekście wykorzystanych atrybutów, jak i użytej kolorystyki (czerwony kolor emalii korespondujący z czerwienią wstążki, ciemnogranatowy pas nawiązujący do koloru tkaniny zasadniczej ubioru wyjściowego funkcjonariuszy PSP), sprawia, że odznaka jest bardzo ceniona przez jej posiadaczy.

Uznawanie Kwalifikacji Zawodowych Uzyskanych za Granicą

Osoby będące obywatelami państw członkowskich Unii Europejskiej, Norwegii, Islandii, Lichtensteinu lub Szwajcarii, które uzyskały kwalifikacje do wykonywania zawodu regulowanego (w tym zawodu strażaka) w innym kraju i chcą wykonywać ten zawód w Polsce, potrzebują ich oficjalnego uznania.

Wniosek o uznanie kwalifikacji należy złożyć w języku polskim. Pozostałe dokumenty należy złożyć w języku polskim albo w innym języku wraz z kopią tłumaczenia na język polski. W przypadku dokumentów szczególnie istotnych dla postępowania, właściwy organ może wymagać kopii tłumaczenia dokonanego przez tłumacza przysięgłego prowadzącego działalność w Polsce lub w państwie członkowskim. Dokumenty powinny być wydane nie wcześniej niż 3 miesiące przed dniem złożenia wniosku. Decyzja jest wydawana w ciągu 3 miesięcy od dnia złożenia wszystkich wymaganych dokumentów.

W niektórych przypadkach znajomość języka polskiego musi zostać potwierdzona. Weryfikacja znajomości języka polskiego odbywa się na wniosek zainteresowanego i jest płatna. Maksymalny czas trwania stażu adaptacyjnego to 3 lata. Używanie tytułu ustalonego dla danego zawodu w Polsce może być uzależnione od przynależności do organizacji zawodowej albo od decyzji uprawnionego organu.

tags: #zasluzony #strazak #gminy