Ochrona przeciwpożarowa budynków to krytyczne zagadnienie, któremu należy poświęcić szczególną uwagę na etapie projektowania i realizacji inwestycji. Odpowiadają za nią nie tylko środki ochrony bezpośredniej, takie jak gaśnice czy hydranty, ale również wiele precyzyjnych elementów składających się na całą instalację przeciwpożarową. Wśród nich kluczową rolę odgrywają zawory, których niezawodne działanie jest fundamentalne dla bezpieczeństwa obiektów oraz minimalizacji strat w przypadku pożaru. Nawet pozornie drobne elementy, takie jak zasniedziały zawór, mogą znacząco obniżyć skuteczność całego systemu.
Zawory Odcinające i Wentylacyjne
Przeciwpożarowe zawory odcinające (np. typu ZPp60)
Przeciwpożarowe zawory odcinające służą do zabezpieczania pomieszczeń przed rozprzestrzenianiem się ognia i dymu poprzez przewody wentylacyjne w przypadku wybuchu pożaru. Ich nadrzędną funkcją jest zapewnienie deklarowanej odporności ogniowej przegrody w przypadku pożaru poprzez automatyczne zamknięcie otworu powstałego w miejscu przejścia instalacji przez przegrodę. Oprócz funkcji zabezpieczenia przeciwpożarowego, często pełnią również funkcję nawiewu powietrza do pomieszczenia. Przeciwpożarowe zawory odcinające, takie jak typu ZPp60, posiadają deklarowaną odporność ogniową EIS 60.
Zawory te dostarczane są w pozycji zamkniętej. W celu ich otwarcia należy ścisnąć skrzydełka sprężyny ryglującej i równocześnie napiąć sprężynę zamykającą do momentu uzyskania odpowiedniej odległości, pozwalającej na założenie wyzwalacza lutowanego. Regulacja wydajności zaworu dokonywana jest przez zmianę odległości grzybka od korpusu. Temperatura zadziałania wyzwalacza standardowo wynosi 72°C, a opcjonalnie 90°C. Zawór odcinający podczas normalnej pracy znajduje się w pozycji otwartej.
Modułowe zawory przeciwpożarowe
Istnieją także rozwiązania alternatywne, takie jak moduły FDA-BU-KW/FDA-BU-KN, które łączą funkcje zaworu wentylacyjnego i klapy przeciwpożarowej odcinającej we wspólnej obudowie. Oferują one wyższą klasyfikację odporności ogniowej, zmniejszone gabaryty i większe możliwości konfiguracji. Ich motylkowa konstrukcja zapewnia stosunkowo niewielkie opory przepływu powietrza.
Zawory Priorytetu i Pierwszeństwa
Zapewnienie odpowiedniego ciśnienia wody
Specjalne zawory są w stanie zapewnić odpowiednie ciśnienie wody dostarczanej za pomocą instalacji przeciwpożarowej w przypadku pożaru. Tym sposobem zwiększa się bezpieczeństwo obiektów budowlanych, a dzięki skutecznej akcji gaśniczej minimalizowane są straty. Ciśnienie wymagane w instalacjach przeciwpożarowych zależy od zastosowanych urządzeń gaśniczych. Przykładowo, instalacja przeciwpożarowa wyposażona w hydranty wewnętrzne, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, powinna zapewniać odpowiednią wydajność dla danej wielkości hydrantu oraz ciśnienie na zaworze w przedziale od 0,2 MPa do 0,7 MPa, a w przypadku hydrantów DN 25 nawet do 1,2 MPa.
Niejednokrotnie zastosowanie znajdują zawory pierwszeństwa, których celem jest utrzymanie parametrów wody przeznaczonych do celów ppoż. na odpowiednim poziomie. Elementy tego typu są montowane za odejściem na pion wewnętrznej instalacji ppoż. Średnica zaworów zależy od przekroju rur instalacji bytowo-gospodarczej. Za pomocą zaworu ustawiane jest minimalne ciśnienie wymagane w instalacji przeciwpożarowej, a do ich właściwej pracy nie jest potrzebne źródło zasilania w postaci energii elektrycznej.
Podczas pracy w warunkach normalnych zawór pierwszeństwa jest otwarty i pracuje jako regulator, utrzymując ciśnienie w instalacji wodociągowej bytowo-gospodarczej na stałym poziomie, niezależnie od wahań parametrów wejściowych. Z kolei w przypadku pożaru, jeżeli w wewnętrznej instalacji hydrantowej w efekcie poboru wody do celów gaśniczych nastąpi spadek ciśnienia, zawór pierwszeństwa odcina wodę do instalacji wodociągowej bytowo-gospodarczej. Tym sposobem tylko instalacja hydrantowa jest zasilana wodą. Takie zawory, jak np. typu VV300, mogą również pracować jako regulatory ciśnienia, redukując i utrzymując stabilne ciśnienie wody w instalacji bytowej.
Regulacje dotyczące podłączeń
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. nr 109, poz. 719) w § 25 ust. 8 dopuszcza się możliwość przyłączania do przewodów zasilających instalacji wodociągowej przeciwpożarowej przyborów sanitarnych, pod warunkiem, że w przypadku ich uszkodzenia nie spowoduje to niekontrolowanego wypływu wody z instalacji. Warto podkreślić, że wraz z powszechnym stosowaniem rur wykonanych z tworzyw sztucznych, konieczne jest ograniczenie negatywnych skutków ich stopienia się w przypadku pożaru, co mogłoby prowadzić do niekontrolowanego wypływu wody i zagrozić skuteczności akcji gaśniczej. Projektując instalacje przeciwpożarowe połączone z instalacjami wodociągowymi bytowo-gospodarczymi, należy bezwzględnie zabezpieczyć je przed niekontrolowanym wypływem wody.
Typy zaworów priorytetu
- Zawory normalnie otwarte (NO): Stosowane w budynkach z awaryjnym zasilaniem elektrycznym.
- Zawory priorytetu DH 300: Kontrolują ciśnienie na wlocie do instalacji, stosowane do utrzymywania ustalonego ciśnienia wejściowego, np. przy priorytecie zasilania wewnętrznych instalacji ppoż.
- Zawory normalnie zamknięte (NC): Znajdują zastosowanie w tzw. suchych pionach w nieogrzewanych budynkach (np. parkingi). W takim rozwiązaniu zawór ma za zadanie napełnienie instalacji hydrantowej podczas pożaru. Miejsce ich montażu zazwyczaj stanowi oddalona studzienka kanalizacyjna. Ważne jest dodatkowe zabezpieczenie w postaci ręcznego układu otwierania, co zapewnia działanie zaworu również w przypadku braku zasilania. W budynkach bez elektrycznego zasilania awaryjnego, zawory te są cały czas pod napięciem, a odłączenie napięcia w przypadku pożaru powoduje ich zamknięcie i odcięcie dopływu wody użytkowej.
Zawory Elektromagnetyczne
Charakterystyka i działanie
Osobną grupę stanowią zawory elektromagnetyczne, które są zamykane lub otwierane za pomocą energii elektrycznej. Zostały zaprojektowane z myślą o pracy w wymagających instalacjach, gdzie przewidziano przepływy mediów wynoszące 25-400 m³/h. W urządzeniach tego typu uwzględnia się złącze kołnierzowe oraz przyłącza gwintowane. Od zaworów do medium o dużym przepływie wymaga się nie tylko bezawaryjnej pracy, ale również minimalizowania uderzeń hydraulicznych. Istotną rolę odgrywa wbudowany filtr układu pilotowego.
Zawór elektromagnetyczny jest w stanie pracować w temperaturze otoczenia wynoszącej do 80°C. Z kolei ciśnienie różnicowe nie powinno przekraczać 10 bar przy maksymalnej lepkości medium 50 cSt. Zawory elektromagnetyczne, takie jak MV 300, są głównie stosowane jako zawory odcinające np. w instalacjach tryskaczowych. W przypadku braku zasilania, tego typu zawory automatycznie zamykają dopływ wody do instalacji przeznaczonej na cele bytowe, zapewniając najwyższe dopuszczalne ciśnienie wody dla instalacji przeciwpożarowej.
Sterowanie i konserwacja
Sterowanie pracą zaworów elektromagnetycznych odbywa się na kilka sposobów. Często wykorzystuje się presostaty odpowiedzialne za pomiar ciśnienia w instalacji hydrantowej. Do zamknięcia zaworu dochodzi automatycznie wraz z wykryciem spadku ciśnienia w instalacji przeciwpożarowej. Sterowanie zaworem może odbywać się również przy użyciu sygnału pochodzącego od sterownika instalacji przeciwpożarowej. Zapotrzebowanie na energię elektryczną zaworu i układu sterowania jest niewielkie, dzięki czemu zasilanie może odbywać się poprzez zasilacz UPS.
Zaleca się okresowe przeprowadzanie kontroli poprawności działania zaworu elektromagnetycznego, co wykonywane jest przy każdym przeglądzie instalacji ppoż. Producenci rekomendują stosowanie filtru siatkowego przed elektrozaworem oraz wykonanie obejścia by-pass. Obejście takie jest szczególnie przydatne podczas prac konserwacyjnych, gdyż nie jest wymagane wyłączanie instalacji z ruchu. Ważne jest, aby zawory elektromagnetyczne były montowane z cewką skierowaną do góry.
Zawory Hydrantowe, Zwrotne i Kontrolno-Alarmowe
Zawory hydrantowe
Zawory PPOŻ, zwyczajowo rozumiane jako zawory hydrantowe, stanowią podstawowe wyposażenie instalacji przeciwpożarowej, w tym hydrantów. Ich zadaniem jest zapewnienie przepływu wody z sieci wodociągowej do punktów dystrybucji w celach gaśniczych. Klasyczny zawór hydrantowy posiada króciec wyjściowy z nasadką lub nasadą umożliwiającą szybkie połączenie z wężem tłocznym lub półsztywnym, co przyspiesza rozpoczęcie akcji gaśniczej.
Zawory zwrotne
Zawory zwrotne są istotnymi elementami systemów przeciwpożarowych. Ich podstawowym zadaniem jest zapobieganie cofaniu się medium, takiego jak woda lub piana gaśnicza, w systemie. Zawór zwrotny klapowy, charakteryzujący się prostą budową, gdzie klapa odchyla się pod wpływem ciśnienia przepływającej wody, jest szczególnie polecany w większych instalacjach. Do systemów hydrantowych odpowiedni jest zawór zwrotny do wody, projektowany z myślą o specyficznych wymaganiach układów gaśniczych, gdzie odporność na korozję i zużycie materiału są szczególnie ważne.
Zawory klapowe zwrotne doskonale sprawdzają się w pionowych odcinkach instalacji, umożliwiając jednokierunkowy przepływ bez konieczności stosowania złożonych mechanizmów. Są przystosowane do pracy w wymagających warunkach, gdzie liczy się odporność na korozję i niezawodność działania. Często montuje się je w instalacjach o dużym natężeniu przepływu, np. w obiektach przemysłowych i magazynowych. Zawór zwrotny klapowy do wody, idealny do systemów hydrantowych, zapobiega cofaniu się wody i zapewnia czystość linii przesyłowej.
Zawory kontrolno-alarmowe i bezpieczeństwa
Ważnym komponentem systemów przeciwpożarowych jest również zawór kontrolno-alarmowy, łączący funkcję regulacji przepływu z mechanizmem wyzwalającym sygnał alarmowy w przypadku aktywacji instalacji. Wodny zawór bezpieczeństwa zabezpiecza układ przed nagłym wzrostem ciśnienia, chroniąc rurociągi i armaturę przed uszkodzeniami. Takie rozwiązania wspierają niezawodność instalacji i obniżają ryzyko kosztownych awarii.
Wymagania, Dobór i Konserwacja Zaworów Przeciwpożarowych
Standardy jakości i regulacje
Zawory PPOŻ, podobnie jak pozostała armatura przeciwpożarowa, muszą spełniać najwyższe standardy jakościowe. Awaria nawet drobnego elementu może przeszkodzić w przeprowadzeniu akcji gaśniczej, a w skrajnym przypadku nawet ją uniemożliwić. O jakości i przeznaczeniu zaworu informuje nas również to, jaką temperaturę może osiągać obsługiwane medium. Jednym z najważniejszych kryteriów oceny jakości zaworów PPOŻ jest świadectwo dopuszczenia CNBOP (Centrum Naukowo-Badawczego Ochrony Przeciwpożarowej), które potwierdza, że dana armatura spełnia rygorystyczne normy techniczne i bezpieczeństwa. Właściwy dobór komponentów instalacji przeciwpożarowej pozwala nie tylko na zwiększenie bezpieczeństwa, ale również na optymalizację kosztów eksploatacji. W instalacjach przeciwpożarowych zawór wodny musi posiadać specjalne właściwości, które zapewniają niezawodność i skuteczność działania w warunkach ekstremalnych, w tym odporność na wysokie ciśnienia, zabezpieczenie przed korozją, a także możliwość szybkiego zamknięcia lub otwarcia podczas sytuacji awaryjnych.
Montaż i prawidłowe działanie
Projektując zawór pierwszeństwa na instalacji wodociągowej przeznaczonej na cele bytowe, należy sprawdzić, czy posiada on dopuszczenie do stosowania w instalacjach wody pitnej. Pomimo że niektórzy producenci pozwalają na montaż urządzeń w pozycji pionowej, w większości przypadków zaleca się pracę w pozycji poziomej. Taki montaż ułatwia grawitacyjne odprowadzanie zanieczyszczeń krążących w instalacji. Montaż filtra przed samym urządzeniem znacząco minimalizuje takie niebezpieczeństwo. Ważne jest także zapewnienie odpowiedniej długości odcinków prostych dla przewodów instalacji przed oraz za zaworem, zaleca się, aby długość tych odcinków wynosiła nie mniej niż pięciokrotność średnicy nominalnej urządzenia. W przypadku wysokich budynków należy pamiętać, że im większa wysokość instalacji wodociągowej, tym większe ciśnienie może oddziaływać na daną armaturę.
Niezawodność i naprawa zaworów
Wybór zaworu zwrotnego do wody powinien być podyktowany jego trwałością i niezawodnością. Od tego elementu instalacji zależy poprawny przepływ cieczy, co jest kluczowe dla prawidłowego działania tryskaczy czy hydrantów. Przeciwpożarowy zawór odcinający pełni ważną funkcję w izolowaniu wybranych sekcji instalacji podczas awarii lub prac konserwacyjnych, umożliwiając szybkie działanie bez konieczności wyłączania całego systemu przeciwpożarowego.
Naprawa zaworów bezpieczeństwa jest możliwa i często opłacalna. Zawory nadmiarowe ciśnienia mogą z czasem ulec uszkodzeniu lub działać nieprawidłowo z różnych powodów, takich jak korozja, nadmierne wibracje lub zużycie. Naprawa ciśnieniowych zaworów bezpieczeństwa obejmuje demontaż zaworu, sprawdzenie go pod kątem uszkodzeń, wymianę wadliwych elementów i ponowny montaż. Jest to szczególnie ważne w przypadku systemów wysokociśnieniowych i zastosowań krytycznych, gdzie wymiana całego zaworu może być znacznie droższa.
Przyczyną problemów mogła być mechanika zaworów! #Naprawy_nie_do_naprawy
Centrale Sterujące Systemami Przeciwpożarowymi
Dostępne na rynku centrale sterujące pracą systemów wykrywania i sygnalizacji pożaru pozwalają na objęcie ochroną zarówno budynków mieszkalnych, jak i obiektów przemysłowych, niezależnie od ich wielkości. W wielu instalacjach tego typu dodatkowe sygnały generowane przez centrale sterują pracą elektromagnetycznych zaworów odcinających. Bardziej zaawansowane centrale przystosowane są do współpracy z systemami inteligentnych budynków, umożliwiając sterowanie urządzeniami zewnętrznymi, takimi jak bramy pożarowe czy klapy oddymiające.
W przypadku systemów adresowalnych, miejsce wystąpienia pożaru może być bardzo dokładnie zidentyfikowane z dokładnością do jednego czujnika. Po wykryciu alarmu, centralka ma za zadanie uruchomienie sygnalizacji oraz wyjść przekaźnikowych. Niektóre urządzenia mogą być łączone z innymi centralkami, co pozwala na rozbudowę systemu. Centrale zazwyczaj posiadają akumulatory, które pozwalają na pracę w przypadku braku zasilania. Dobierając centralę, należy pamiętać o możliwości współpracy z różnorodnymi urządzeniami zewnętrznymi, takimi jak zawory odcinające oraz różnego rodzaju czujniki pożarowe (optyczne, jonizacyjne dymu, ciepła, płomienia, iskrobezpieczne) oraz ręczne przyciski ostrzegające.
tags: #zasniedzialy #zawor #system #strazak