Zawody Strażackie: Rodzaje, Zasady i Znaczenie

Sporty pożarnicze to znacznie więcej niż tylko rywalizacja na czas. To widowiskowa dyscyplina, która jest zaawansowaną formą treningu dla strażaków z Państwowej Straży Pożarnej (PSP) i Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP). Każda konkurencja symuluje realne wyzwania, testując siłę, szybkość i perfekcyjną pracę zespołową.

Dyscyplina ta wymaga od uczestników nie tylko ogromnego wysiłku fizycznego, ale także szybkości, refleksu, opanowania i perfekcyjnej pracy w zespole. Każda konkurencja odzwierciedla realne wyzwania, z którymi strażacy mierzą się podczas akcji ratowniczych.

Wprowadzenie do Sportów Pożarniczych

Celem zawodów sportowo-pożarniczych OSP jest doskonalenie umiejętności obsługi sprzętu, popularyzacja zagadnień ochrony przeciwpożarowej, a także ocena stanu wyszkolenia pożarniczego. Zawody te są formą intensywnego szkolenia pożarniczego. Korzenie sportów pożarniczych sięgają lat 30. XX wieku, a za ich kolebkę uznaje się Związek Radziecki. Tam w 1937 roku po raz pierwszy spisano zasady rywalizacji, mającej odzwierciedlać codzienne zadania strażaków.

Przełomem dla międzynarodowego rozwoju dyscypliny był rok 1958, kiedy ZSRR dołączyło do Międzynarodowego Komitetu Technicznego Prewencji i Gaśnictwa Pożarów (CTIF). Umożliwiło to organizację pierwszych zawodów na arenie światowej, które odbyły się już w 1961 roku. W Polsce sport pożarniczy zyskał na popularności w latach 80. Już od 1981 roku nieprzerwanie organizowane są Oficjalne Mistrzostwa Polski - najważniejszy krajowy sprawdzian umiejętności strażaków z PSP i OSP.

Rodzaje i Poziomy Zawodów w Polsce

Strażacy OSP mogą sprawdzać swoje umiejętności na różnych poziomach. Zawody sportowo-pożarnicze OSP rozgrywane są na wielu szczeblach.

Zawody Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP)

Zawody OSP obejmują następujące poziomy:

• gminne, gminne eliminacyjne
• powiatowe, powiatowe eliminacyjne
• wojewódzkie
• krajowe
• pucharowe
• memoriałowe i inne

Zawody powiatowe, wojewódzkie i krajowe odbywają się co dwa lata, co oznacza, że zwycięzcy wyłaniani są również co dwa lata. Zwycięzcy zawodów gminnych wyłaniani są corocznie.

Zasady Kwalifikacji

Regulamin zawodów określa zasady kwalifikacji do poszczególnych szczebli:

• Do zawodów powiatowych kwalifikują się: zwycięzcy poprzednich zawodów powiatowych oraz zwycięzcy zawodów gminnych.
• Do zawodów wojewódzkich kwalifikują się: zwycięzcy poprzednich zawodów wojewódzkich oraz zwycięzcy zawodów powiatowych.
• Do zawodów krajowych kwalifikują się: trzy pierwsze drużyny poprzednich zawodów krajowych oraz zwycięzcy zawodów wojewódzkich.

Terminy przeprowadzania zawodów gminnych, powiatowych oraz wojewódzkich są ustalane przez organizatorów w planach działalności. Zawody wojewódzkie powinny być zorganizowane nie później niż miesiąc przed zawodami krajowymi.

Regulamin zawodów umożliwia organizację dodatkowych zawodów, takich jak memoriały, puchary czy ligi. Należy jednak pamiętać, że nie stanowią one eliminacji do zawodów wyższego szczebla.

Międzynarodowe Zawody Pożarnicze (CTIF)

Co cztery lata CTIF (Międzynarodowy Komitet Techniczny Prewencji i Zwalczania Pożarów) organizuje międzynarodowe zawody pożarnicze. Rozgrywki te, ze względu na ceremonialny charakter podobny do olimpiady, nazywane są Olimpiadą Pożarniczą. Podczas otwarcia zawodów zapalany jest znicz olimpijski, odbywa się uroczysty przemarsz wokół stadionu połączony z prezentacją drużyn, a zawodnicy, trenerzy i sędziowie składają specjalną przysięgę.

CTIF (skrót pochodzi od pierwszych liter francuskiej nazwy) to ogólnoświatowa organizacja, której celem jest działanie na rzecz bezpieczeństwa strażaków. Działa od 1900 roku, publikuje badania naukowe, artykuły i raporty, a także zapewnia wymianę doświadczeń i wiedzy w zakresie ochrony i ratownictwa w przypadku pożaru lub innych katastrof.

W Polsce rozgrywane są eliminacje wojewódzkie i ogólnopolskie, które są przepustką do startu w zawodach międzynarodowych. Liczba drużyn, które awansują, jest określana przez organizatorów zawodów. Ostatnie ogólnopolskie zawody odbyły się 28 sierpnia 2021 r. w Koninie. XVII Międzynarodowe Zawody Sportowo-Pożarnicze wg regulaminu CTIF odbyły się w dniach 17 - 24 lipca 2022 r. w Celje (Słowenia).

Światowe Igrzyska Strażaków (World Firefighters Games)

Wielkim i ważnym wydarzeniem sportowym są również Światowe Igrzyska Strażaków (World Firefighters Games), w których mogą wziąć udział strażacy ochotnicy, strażacy pełnoetatowi i niepełnoetatowi. Tego rodzaju rozgrywki organizowane są co dwa lata w różnych krajach.

Uczestnicy i Kategorie Drużyn

W zawodach sportowo-pożarniczych biorą udział członkowie Ochotniczych Straży Pożarnych oraz strażacy Państwowej Straży Pożarnej.

Drużyny OSP i PSP

Drużyny biorące udział w zawodach strażackich są podzielone na kategorie:

• Grupa A - męskie drużyny pożarnicze w wieku powyżej 18 lat (dopuszcza się młodzież od 16 lat, z wyjątkiem funkcji mechanika i dowódcy).
• Grupa C - kobiece drużyny pożarnicze w wieku powyżej 16 lat.

Drużyna OSP składa się z 9 osób: 8 zawodników oraz 1 zawodnika rezerwowego. Zawodnik rezerwowy nie jest obowiązkowy, ale warto go powołać. Drużyna kobieca OSP składa się z 8 do 10 osób: 8 zawodniczek, 1 zawodniczki rezerwowej (nieobowiązkowo) oraz mężczyzny obsługującego motopompę (nieobowiązkowo).

W tradycyjnych międzynarodowych zawodach pożarniczych (CTIF) drużyna składa się z 10 osób. Najmłodszy zawodnik nie może mieć mniej niż 16 lat (liczy się rocznik). Nie ma górnych ograniczeń wiekowych, natomiast dla klasy B maksymalny wiek zawodnika do naliczania punktów to 65 lat (zawodnikom, którzy przekroczyli ten wiek, zaliczony zostanie wiek maksymalny - tj. 65 lat). Drużyna musi składać się wyłącznie z zawodników należących do tej samej jednostki.

Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (MDP)

W zawodach sportowo-pożarniczych biorą również udział Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze. Dla młodych osób, które należą do MDP, zawody pożarniczo-sportowe są świetnym sposobem na poznawanie środowiska strażackiego i sprzętu. Styczność z hydronetką, smokiem ssawnym czy rozdzielaczem pozwala na oswojenie się z narzędziami, z jakimi strażacy pracują na co dzień.

Według regulaminu młodzieżowych zawodów sportowo-pożarniczych (wydanie poprawione - Warszawa 1996), w zawodach biorą udział zespoły dziewcząt, chłopców oraz zespoły mieszane (dziewczęta i chłopcy) zaliczane do klasyfikacji chłopców.

Wymogi dotyczące Ubioru i Wyposażenia

Zawodnicy, oprócz konkurencji sportowych oraz przestrzegania ich zasad i regulaminu, muszą stosować się do wytycznych dotyczących ubioru. Drużyny powinny posiadać jednolite ubiory i osobiste uzbrojenie, w którego skład wchodzą: hełmy, umundurowanie typu moro, obuwie na twardej podeszwie (nie sportowe), pas bojowy bez podpinki, zatrzaśnika i toporka. Dokładny rodzaj ubioru i osprzętu określa organizator poszczególnych konkursów. Główną zasadą stroju zawodników jest elegancja, estetyczny wygląd, jak również ujednolicenie strojów dla sprawiedliwej rywalizacji dla każdego zawodnika. Startujący zawodnicy powinni posiadać odpowiednie oznaczenia funkcyjne.

Główne Konkurencje Sportów Pożarniczych

Zawodnicy uczestniczą w wielu konkurencjach, które sprawdzają ich sprawność fizyczną, koordynację, wydolność i umiejętności obsługi sprzętu.

Ćwiczenie Bojowe

Ćwiczenie bojowe, często nazywane „bojówką”, to widowiskowa konkurencja. W dużym skrócie, celem konkurencji jest strącenie pachołków i obrócenie/złamanie tarczy prądem wody (w wersji "na mokro") lub wykonanie tych samych czynności bez użycia wody (w wersji "na sucho").

Ćwiczenie Bojowe OSP ("na mokro")

Cel trzeba zrealizować poprzez zassanie wody z zewnętrznego zbiornika, podanie jej na linię główną zakończoną rozdzielaczem, z którego wyprowadzone są dwie linie gaśnicze. Podczas zawodów organizator zapewnia: zbiornik, podest, pachołki i tarczę obrotową.

Przebieg ćwiczenia rozpoczyna się od meldunku dowódcy o gotowości drużyny. Sędzia odbierający meldunek wydaje zgodę na rozpoczęcie ćwiczenia, a następnie sędzia startowy wydaje komendę do startu.

Zadania poszczególnych zawodników:

• Dowódca: Melduje gotowość drużyny i wydaje rozkazy.
• Łącznik: Buduje linię główną (od nasady motopompy do rozdzielacza) we współpracy z rozdzielaczowym. Zabiera z podestu wąż W-75, rozwija go i jedną końcówkę podłącza do motopompy, a drugą łączy z odcinkiem rozwiniętym przez rozdzielaczowego.
• Rozdzielaczowy: Zabiera z podestu rozdzielacz oraz jeden odcinek węża W-75. Biegnie na wysokość końca pierwszego odcinka węża rozwiniętego przez łącznika, stawia rozdzielacz na ziemi i rozwija zabrany odcinek. Następnie ustawia rozdzielacz na ziemi za linią i łączy go z linią główną.
• Mechanik: Uczestniczy w budowie linii ssawnej. Przenosi smoka ssawnego i dwa klucze do łączników w miejsce łączenia smoka z pierwszym odcinkiem węża ssawnego, oczekując na odbiór smoka i przekazanie kluczy rocie budującej linię ssawną.
• Rota I (Przodownik i Pomocnik): Ma za zadanie zbudowanie pierwszej linii gaśniczej.
  • Przodownik: Zabiera prądownicę i odcinek węża W-52, rozwija wąż w kierunku natarcia, podłącza do prądownicy, zajmuje stanowisko gaśnicze i zgłasza gotowość.
  • Pomocnik: Zabiera z podestu odcinek węża W-52, biegnie na wysokość rozdzielacza, rozwija wąż i łączy jedną końcówkę do lewej nasady rozdzielacza, a drugą z odcinkiem węża rozwiniętym przez przodownika.
• Rota II (Przodownik i Pomocnik): Ma najwięcej pracy do wykonania. Jej zadaniem jest zbudowanie linii ssawnej i drugiej linii gaśniczej. Po zbudowaniu linii ssawnej i zanurzeniu jej w wodzie, przystępuje do budowania drugiej linii gaśniczej analogicznie do roty I. Po zbudowaniu linii gaśniczej zadaniem przodownika jest strącenie czterech pachołków.

Ćwiczenie Bojowe CTIF ("na sucho")

Ćwiczenie to przeprowadzane jest bez użycia wody. Rozpoczyna się od wydania rozkazu przez dowódcę drużyny. Po rozpoczęciu dowódca i łącznik udają się w kierunku przewidywanego stanowiska rozdzielacza. Rota 2 i rota 3 wraz z mechanikiem budują linię ssawną, składającą się z 4 odcinków węża ssawnego o długości 1.6m. Linię główną oraz pierwszą linię gaśniczą rozwija rota 1.

Najważniejszym etapem ćwiczenia jest prawidłowe zbudowanie linii ssawnej. Poza skręceniem 4 węży ssawnych konieczne jest jeszcze założenie linek oraz podpięcie linii do motopompy. Zawodnicy tworzący rotę 2 mają najwięcej do zrobienia, budują linię ssawną oraz drugą linię gaśniczą. Wymagana motopompa powinna posiadać nasadę ssawną A(4”) Ø 110 i przynajmniej jeden wylot tłoczny B(3”) Ø 75 umieszczony po prawej stronie, wyposażony w uchwyt do wymaganego przestawienia. Używana jest również czerwona listwa o długości przynajmniej 3 m.

Sztafeta Pożarnicza z Przeszkodami

Sztafeta pożarnicza to dynamiczna konkurencja drużynowa z przeszkodami. Konkurs ten odbywa się zarówno dla mężczyzn, jak i dla kobiet.

Sztafeta OSP

Każdy zawodnik ma do pokonania dystans 50 m. Pierwszy zawodnik rozpoczyna bieg z prądownicą, która jest przekazywana kolejnym zawodnikom aż do pokonania całego dystansu. Przekazanie prądownicy powinno nastąpić w strefie zmiany, w przeciwnym wypadku naliczane są punkty karne. Każdy z zawodników, poza pokonaniem dystansu 50 m, ma do wykonania zadanie:

• Pokonanie drewnianej ściany o wymiarach 1,5 m x 1,5 m.
• Podłączenie odcinka węża W-52 do wyjścia rozdzielacza i podłączenie prądownicy do węża (dowolna kolejność).

Podczas zawodów organizator zapewnia: płotek lekkoatletyczny, rów, tyczki tworzące slalom, drewnianą ścianę, a także tyczki - mocowane na trwałe z podstawą (3 sztuki), równoważnię.

Sztafeta CTIF

W sztafecie CTIF również każdy zawodnik ma do pokonania dystans 50 m, a prądownica jest przekazywana kolejnym zawodnikom w strefie zmiany. Na torze sztafety ustawione są trzy przeszkody. Trzeci zawodnik pokonuje równoważnię, siódmy zawodnik pokonuje ścianę, a zadaniem ósmego zawodnika jest pokonanie rury. Tor do czołgania wyposażony jest w 8 m (± 0,1 m) rurę wykonaną z drewna, tworzywa sztucznego lub metalu o gładkiej powierzchni wewnętrznej.

Konkurencje Indywidualne (PSP)

Kluczowa jest również praca zespołowa, jednak sporty pożarnicze obejmują także wymagające konkurencje indywidualne, zarezerwowane dla strażaków PSP.

Dwubój Pożarniczy

Dwubój pożarniczy to klasyfikacja indywidualna wyłaniająca najbardziej wszechstronnego zawodnika. Na ostateczny wynik składa się suma czasów uzyskanych w dwóch konkurencjach:

1. Pożarniczy tor przeszkód na 100 metrów: jedna z najbardziej dynamicznych i wymagających konkurencji indywidualnych.
2. Wspinanie przy użyciu drabiny hakowej: prawdziwy test siły, techniki i odwagi, polegający na jak najszybszym dotarciu na trzecie piętro specjalnej wieży treningowej, zwanej wspinalnią. Tutaj liczy się przede wszystkim sprawność w operowaniu jednym konkretnym sprzętem i siła ramion.

Mistrzostwa Polski w sporcie pożarniczym to najważniejsze krajowe zawody, od 1981 roku wyłaniające najlepszych strażaków w kraju. Są zwieńczeniem całorocznego sezonu, gromadząc elity z Państwowej Straży Pożarnej (PSP) i Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP).

System Oceny i Punkty Karne

Przygotowywanie wydolności, koordynacji, kondycji i sprawności odbywa się na co dzień, w procesie stałych szkoleń, treningów oraz sprawdzianów. W każdej z konkurencji możliwe jest otrzymanie punktów karnych lub ujemnych. Punkty te przyznawane są za wykonanie czynności niezgodnych z regulaminem, przy czym 1 punkt równy jest 1 sekundzie.

Uzyskując nawet najlepszy czas, można otrzymać kilkadziesiąt punktów karnych i nie zająć wymarzonego miejsca. W celu uniknięcia punktów karnych należy trenować zgodnie z wytycznymi w regulaminie, ponieważ utrwalenie błędnych nawyków będzie trudne do naprawienia. Arkusze oceny ćwiczenia bojowego i sztafety pożarniczej są dostępne w regulaminach zawodów sportowo-pożarniczych OSP OSP-1/2011 oraz w regulaminie tradycyjnych międzynarodowych zawodów pożarniczych, wydanie 6 2002.

Punktacja w Zawodach OSP

Wynik to suma uzyskanych czasów w ćwiczeniu bojowym i sztafecie pożarniczej (z uwzględnieniem punktów karnych). Im mniejsza liczba punktów, tym wyższe miejsce. Najlepsze drużyny osiągają imponujące czasy: ćwiczenie bojowe poniżej 30 sekund i sztafeta w okolicach 51 sekund.

Punktacja w Zawodach CTIF

Każda drużyna startuje z pulą 500 punktów dodatnich. Sumuje się uzyskany czas w ćwiczeniach (z uwzględnieniem ujemnych punktów) i odejmuje od puli startowej. Tak otrzymany wynik uwzględniany jest w klasyfikacji generalnej. W przypadku drużyn startujących w klasie B, uwzględniane są dodatkowo punkty za wiek zawodników.

Po zakończeniu rywalizacji wyniki końcowe drużyn podzielone są na trzy strefy medalowe: złotą, srebrną i brązową (strefy dzielone są na trzy równe części). Decyzja sędziów jest jednoznaczna i ostateczna.

Znaczenie i Korzyści z Udziału w Zawodach

Zawody sportowo-pożarnicze to doskonały czas na rozwijanie i szlifowanie swoich umiejętności. Przygotowują do zawodu strażaka, uczą współpracy, oswajają ze specjalistycznym sprzętem i przygotowują do prowadzenia działań ratowniczych. Udział w zawodach może się też przełożyć na jeszcze lepsze wykonywanie obowiązków w czasie prawdziwej pracy.

Konkurencje drużynowe, takie jak sztafeta czy ćwiczenie bojowe, uczą perfekcyjnej synchronizacji, zaufania i komunikacji w grupie. To umiejętności nieocenione podczas skomplikowanych akcji, gdzie powodzenie misji zależy od zgrania całego zastępu. W czasie przygotowań jednostki OSP i MDP mogą pracować nad rozwijaniem sprawności fizycznej, ponieważ cały proces treningowy trwa więcej niż jeden lub dwa dni. Uczestnictwo w zawodach to także rywalizacja z innymi drużynami, dążenie do tego, aby wypaść jak najlepiej i wspólna motywacja do działań.

Wpływ na Rekrutację do PSP

Umiejętności doskonalone w sportach pożarniczych mają bezpośrednie przełożenie na wymagania stawiane kandydatom do służby w Państwowej Straży Pożarnej (PSP). Testy sprawnościowe to jeden z najważniejszych elementów rekrutacji, którego celem jest wyłonienie osób o predyspozycjach fizycznych niezbędnych w tym wymagającym zawodzie. Zestaw ćwiczeń weryfikujących sprawność kandydatów niemal pokrywa się z konkurencjami sportowymi. W ten sposób testy sprawnościowe PSP stają się nie tylko egzaminem wstępnym, ale również praktycznym sprawdzianem gotowości do działania w warunkach symulujących realne zagrożenia.

Nagrody i Wyróżnienia

Rywalizacja w sportach pożarniczych to nie tylko walka z czasem i własnymi słabościami, ale także okazja do zdobycia prestiżowych wyróżnień. Najlepsi - zarówno indywidualnie, jak i drużynowo - otrzymują medale, puchary i dyplomy. Często wręczane są również wyróżnienia honorowe, które podkreślają wyjątkowe zaangażowanie i postawę fair play. Nagrody są ważnym czynnikiem motywacyjnym - stanowią zwieńczenie wielomiesięcznych przygotowań i zachęcają do dalszego doskonalenia umiejętności.

Regulaminy i Uściślenia

Oficjalne regulaminy to klucz do zrozumienia zasad i uniknięcia błędów. Dla zawodów OSP najczęściej stosowany jest Regulamin Zawodów Sportowo-Pożarniczych Ochotniczych Straży Pożarnych, OSP-1/2011. Dla zawodów międzynarodowych bazą jest Regulamin tradycyjnych międzynarodowych zawodów pożarniczych, wydanie 6 z 2002 roku. Przed zawodami krajowymi w 2019 roku kolegium sędziów zawodów strażackich ZOSP RP przygotowało uściślenia do regulaminu, mające na celu zapewnienie jednolitej interpretacji na wszystkich szczeblach zawodów.

Choć tradycyjne zawody pożarnicze CTIF są wciąż mało popularne w Polsce, to liczba jednostek OSP trenujących do zawodów według regulaminów CTIF jest znacznie mniejsza niż w przypadku tak zwanych zawodów „na mokro”.

tags: #zawody #strazackie #row