Złącza strażackie, powszechnie znane również jako złącza hydrantowe, odgrywają kluczową rolę w systemach przesyłowych płynów i materiałów sypkich, szczególnie w pożarnictwie i przemyśle. Ich właściwy dobór i identyfikacja są niezbędne dla bezpieczeństwa i skuteczności działania. System złączy STORZ wyróżnia się unikalną konstrukcją, która umożliwia szybkie i szczelne połączenie, co jest niezwykle przydatne w sytuacjach awaryjnych.
Historia i Charakterystyka Systemu STORZ
System "Storz" to rodzaj złączy, który został wymyślony przez Carla Augusta Guido Storza w 1882 roku i opatentowany w 1893 roku w Szwajcarii. W Polsce jest on powszechnie znany jako złącza strażackie lub hydrantowe. Złącza te charakteryzują się unikalną, symetryczną konstrukcją, która eliminuje potrzebę posiadania oddzielnych części męskich i żeńskich. Najważniejszą zaletą złączy STORZ jest szybkość łączenia - do całkowitego połączenia potrzeba jedynie 1/4 obrotu. Rozmiar złącza definiuje się głównie przez rozstaw zaczepów, a do ich zamykania stosuje się klucze hakowe dostępne w różnych rozmiarach. System zyskał popularność jako doskonała alternatywa dla tradycyjnych połączeń gwintowanych, oferując szybkie i szczelne łączenie.
Zastosowanie i Parametry Pracy
Złącza STORZ są przystosowane do pracy zarówno z ciśnieniem, jak i podciśnieniem, do wartości do 16 bar. Umożliwiają one przesyłanie różnorodnych mediów, zarówno płynnych, jak i sypkich. Znajdują zastosowanie w cysternach do transportu substancji takich jak ciecze ropopochodne, kwasy, woda, fekalia, chemikalia czy materiały cierne. Profesjonalne złącza strażackie mają kluczowe znaczenie podczas prowadzenia akcji gaśniczych i ratowniczych, umożliwiając szybkie uruchomienie systemu zasilania w wodę i minimalizując ryzyko wycieków. Ich uniwersalność pozwala na stosowanie w różnorodnych systemach hydrantowych, w pompach pływających i stacjonarnych, a także w wężach pożarniczych wykorzystywanych przez jednostki ochotnicze i zawodowe.
Materiały Wykonania Złączy i Uszczelek
Elementy złączy STORZ mogą być wykonane z różnych materiałów, co pozwala na dopasowanie ich do specyficznych wymagań aplikacji. Dobór materiału, z którego wykonane są złącza, ma kluczowe znaczenie dla ich trwałości i funkcjonalności.
Stopy Aluminium
Stopy aluminium, poza glinem, zawierają cynk, miedź, krzem, mangan i wiele innych metali. Charakteryzują się dużą wytrzymałością i twardością, oraz niską wagą. Dzięki odporności na korozję i małą gęstość, używa się tego materiału do wyrobu złączy niskociśnieniowych wszędzie tam, gdzie istotna jest niska waga produktu, czyli np. w systemach hydraulicznych, w przemyśle samochodowym, lotniczym, w automatyce i cybernetyce. Dzięki zastosowaniu techniki zwanej anodowaniem, zwiększa się odporność stopu na zużycie czy przetarcie. Zaleca się stosowanie złączy z aluminium kutego. Złącza strażackie z takiego materiału wykazują większą odporność na uderzenia, a zaczepy są bardziej odporne na zrywanie, co pozwala na mocniejsze zaciśnięcie złącza i pewniejsze połączenie.
Inne Materiały Korpusów Złączy
- Mosiądz: Do zastosowań, gdzie mamy do czynienia z cieczami i ich łatwopalnymi oparami, takich jak petrochemia, transport paliw czy chemia, zaleca się stosowanie złączy wykonanych z mosiądzu. Mosiądz jest materiałem dobrze przewodzącym elektryczność i nieiskrzącym.
- Stal szlachetna: Do zastosowań wymagających odporności chemicznej oraz w miejscach, gdzie higiena jest kluczowa, poleca się złącza wykonane ze stali szlachetnej.
Uszczelnienia (NBR)
Uszczelnienia w złączach STORZ są równie ważne jak materiał korpusu. Standardowym uszczelnieniem jest uszczelka wargowa, odporna na podciśnienie, przeznaczona dla węży ssawno-tłocznych. Złącza dla węży tłocznych (o krótkiej końcówce do węża) posiadają uszczelkę nieodporną na podciśnienie.
Najczęściej stosowanym materiałem na uszczelki jest NBR, potocznie zwany gumą olejoodporną. Jest to kopolimer butadienu i akrylonitrylu, a procentowy skład tych związków decyduje o jej odporności na oleje i niską temperaturę. Może pracować od -20°C do +70°C dla gorącej wody, czy nawet +164°C dla pary wodnej. Guma ta wykazuje odporność na oleje silnikowe, opałowe, transformatorowe, smary, płyny hydrauliczne, węglowodory alifatyczne, propan, butan, benzynę, alkohole, wodne roztwory soli, rozcieńczone kwasy i zasady w niewysokich temperaturach. Świetnie pracuje w ścisku, przy dużych ciśnieniach. Należy jednak pamiętać, że guma NBR wykazuje niską odporność na oleje i smary silikonowe, płyny hamulcowe na bazie glikolu, ciecze hydrauliczne typu HFD, stężone kwasy i ługi, węglowodory aromatyczne i chlorowane (np. tri- i tetrachloroetylen). Złącza aluminiowe STORZ posiadają standardowo białą uszczelkę z gumy nitrylowej (NBR), złącza mosiężne czarną uszczelkę z NBR, a złącza nierdzewne uszczelkę z vitonu.
Aby dbać o złącza strażackie, zaleca się regularne czyszczenie, smarowanie uszczelek, przechowywanie w suchym miejscu i kontrolowanie szczelności po każdym użyciu.
Standardy i Normy
Produkt jest zgodny ze standardami dotyczącymi złączy STORZ DIN 14333, pracujących z ciśnieniem 16 bar, zarówno tłocznych, jak i ssąco-tłocznych. Standard ten zastąpił dotychczas stosowane normy dotyczące złączy w rozmiarach D (DIN 14301), C (14302), B (14303) oraz normy dotyczące złączy do stosowania w pożarnictwie, np. DIN 14332, które obowiązywały od połowy lat osiemdziesiątych. Wszystkie dostępne złącza STORZ mają opis tych dwóch parametrów (ciśnienie i typ), niezależnie od dostawcy.
Budowa i Montaż Króćców Wężowych
Złącza STORZ, strażackie z króćcem do węża, składają się z trzech elementów, które można rozłączyć przy montażu wewnątrz węża. Rdzeń złącza wkładamy króćcem od strony zaczepów do pierścienia złącza, a z drugiej strony zakładamy pierścień blokujący, który zostanie dociśnięty podczas montażu węża, zapobiegając wysunięciu się trzpienia. Przy montażu króćca wewnątrz węża kolejno nawlekamy na wąż pierścień blokujący, następnie pierścień z zaczepami, a na końcu do wewnątrz węża montujemy króciec. W złączu zabezpieczenie umiejscowione jest na pierścieniu wyposażonym w kły i zapobiega nieumyślnemu rozłączeniu się złączy podczas pracy. Przykładową metodą zapobiegającą wyślizgiwaniu się króćca z węża, stosowaną bardzo często w pożarnictwie jest tzw. "taśmowanie", które jest skuteczne tylko i wyłącznie przy stosowaniu węży płaskich. Polega ono na nawinięciu drutu stalowego w kilku sekcjach zwojów pomiędzy charakterystycznymi karbami króćca.
Identyfikacja Złączy STORZ: Poradnik Techniczny
Możliwość stosowania różnych rozmiarów rdzeni z czaszą (pierścieniem) złącza STORZ o takim samym rozmiarze stwarza trudności w prawidłowej identyfikacji rozmiarów tych złączy. Rozmiar węża czy gwintu nie identyfikuje jednoznacznie rozmiaru złącza. Co więcej, złącza te mogą być używane do redukcji przewodów lub rur w instalacjach przesyłowych. Aby uniknąć wszelkich nieporozumień i niejasności, kluczowa jest precyzyjna identyfikacja.
Pomiar Rozstawu Zaczepów (KA)
W przypadku złączy STORZ z dwoma zaczepami stosunkowo łatwo jest uchwycić właściwy wymiar w celu identyfikacji złącza. W większych rozmiarach mogą jednak występować złącza STORZ z trzema zaczepami. W takim przypadku pomiaru dokonuje się inaczej. W przypadku złączy z trzema zaczepami nie możemy dokładnie uchwycić rozstawu kłów, dlatego należy zmierzyć średnicę czoła rdzenia złącza STORZ, która będzie zawsze minimalnie mniejsza od tego rozstawu (o ok. 1-2 mm). Jest to konieczne, ponieważ gdyby wartość ta była jednakowa, nie byłoby możliwe osadzenie rdzenia (element B) w czaszy (element A) złącza STORZ. Należy pamiętać, że nie mierzymy średnicy uszczelki (element d), gdyż jej wymiary mogą zmieniać się z czasem i w wyniku eksploatacji. Kluczowe jest, aby prawidłowo zmierzyć zewnętrzną średnicę czoła rdzenia złącza STORZ (element f), trzymając suwmiarkę jak najbardziej równolegle do płaszczyzny złącza, zgodnie z ilustracją.
Identyfikacja w Trudnych Warunkach
Problemem, który często pojawia się przy identyfikacji złącza STORZ, jest brak możliwości dokonania pomiaru w warsztacie lub w sytuacji, gdy nie posiadamy suwmiarki, a złącze jest zamontowane na urządzeniu, instalacji, cysternie czy zbiorniku w trudno dostępnych warunkach. Potrzeba identyfikacji może być pilna, np. z powodu uszkodzenia złącza i zerwania kłów (zaczepów). Przybliżony pomiar można wykonać podobnie jak w przypadku złączy z trzema zaczepami, mierząc dostępną miarką szerokość czoła złącza STORZ.
Pomiar Rozmiaru Króćca Wężowego (DN)
W celu całkowitej identyfikacji konkretnego złącza STORZ, powinniśmy również poznać rozmiar króćca, aby złącze prawidłowo zmontować z posiadanym wężem, czyli rozmiar DN. Podczas pomiaru należy zmierzyć grubość karbów (elementy k), aby uchwycić prawidłowy rozmiar DN.
Błędy w Identyfikacji
Nie zaleca się identyfikowania złączy STORZ za pomocą linijki, gdyż uchwycenie rozmiaru KA - rozstawu zaczepów, za pomocą tego narzędzia jest obarczone dużym błędem. Błąd w odczycie może wynosić nawet 8 mm, a taki błąd może spowodować dobranie zupełnie innego typu złącz. Na przykład, pomiędzy złączem STORZ typu 32 a typem 38 różnica w rozstawie kłów wynosi 7 mm. Taki błąd może skutkować nieprawidłową identyfikacją i dobraniem niekompatybilnego typu złącza STORZ. Jeżeli nie ma innej możliwości, pomiaru należy dokonać zgodnie z zaleceniami dla trudnodostępnych warunków.
Rodzaje Złączy i Ich Dobór
Złącza STORZ występują na rynku w dwu rodzajach wykonania: złącza odkuwane (wg norm np. DIN) oraz złącza odlewane. Złącza odlewane charakteryzują się znacznie mniejszą wytrzymałością i potencjalną możliwością wystąpienia wad odlewniczych. Mogą być stosowane jedynie do niskiego ciśnienia roboczego (maks. do 6 bar) i do mniej odpowiedzialnych zastosowań. W ofercie standardowymi złączami są wysokiej jakości złącza odkuwane o ciśnieniu roboczym do 16 bar.
Dobór materiału złącza ma znaczenie dla jego zastosowania:
- Do zastosowań przemysłowych, takich jak transport wody, nieczystości bytowych, nawadnianie, pożarnictwo, budownictwo czy transport mediów sypkich, poleca się złącza wykonane z kutego aluminium, szczególnie gdy istotne są parametry wytrzymałościowe.
- Do lżejszych zastosowań w rolnictwie, ogrodnictwie czy przy odprowadzaniu nieczystości i ścieków można zastosować mniej wytrzymałe złącza z odlewanego aluminium.
tags: #zlacze #strazackie #ssawno #tloczne #rysunek #techniczny